Кіріспе

Сарата (украин, болгар және румын тілдерінде Sărata) – Украинаның оңтүстік-батысындағы Одесса облысы, Билгород-Днистровский ауданындағы ауылдық жерлесім. Бұл Бессарабияның Буджак тарихи аймағының бір бөлігі. Саратада Украинаның Сарата поселкелік hromada әкімшілігі орналасқан. Халық саны:

Осман дәуірі

Сарата өзенінің аңғары және оған іргелес Молдавия аумақтары 1484 жылы Сұлтан Баязид II Cetatea Albă (түрікше: Аккирман, украинша: Bilhorod Dnistrovskyi) және Чилияны жаулап алғаннан кейін Осман империясының құрамына кірді. Сарата 16 ғасырдағы Осман салық тізілімдерінде жиі кездеседі, бірақ 1597 жылға дейін осы атпен белгілі бір елді мекен болған жоқ. Аңғар Буджак аймағының бір бөлігі болды, оны Сұлтан Селим I 1517 жылы Мекке мен Мединаның игілігі үшін берген. 1610 жылы "Сарата қадиі" өзен аңғарында көшіп жүретін татар халқына билік ету мәселесі бойынша татар дворяндарымен (мирза) қақтығысқа түсті. 17 ғасырдың ортасында Осман саяхатшысы Евлия Челеби бұл ауылды Сары Ата деп атады. Оның сөзіне қарағанда, онда татарлар көпшілік құрады және ол онда Сары Ата (татарша/түрікше "Сары әке") есімді суфи мистикасының қабірін тапты. Евлия Челеби Сары Ата атауын Саратадан халық этимологиясы арқылы шығарғандығы анық, себебі гидронимнің түбі румын тіліндегі "[apă] sărată" – "тұзды су" деген сөзбен байланысты.

Ресейдің басқаруындағы неміс отарлығы

Бессарабия 1812 жылы Бухарест шартынан кейін Ресей империясына қосылды, ол Осман империясының Молдавия княздығынан және оған жақын Осман Буджагынан берілді. Жаңа алынған аймақ отарлау үшін арналды және бастапқыда Жаңа Ресей генерал-губернаторына бекітілді. 1813 жылы патша Александр I манифест жариялап, жаңадан иеленген Жаңа Ресейдің далалық жерлерін отарлау үшін елге неміс отарлаушыларын шақырды. 1822 жылы неміс эмигранттары Саратаны және оның шаруашылық жерлерін 16 000 десятина (шамамен 18 000 гектар) жерге қайта орналастырды. Ауыл бастапқыда Бессарабияның 24 негізгі неміс колониясының бірі болды, кейін оған тармақтар қосылды. 1822 жылы осы жерге қоныс аударған эмигранттардың шамамен 70 отбасы Бавария мен Вюртембергтен келді, оның ішінде олардың жетекшісі пастор Игнац Линдль де болды. Отбасылар католик және протестант дінін ұстанды. Алдымен Одессаға келген олар 1822 жылдың 19 наурызында жабық вагонмен Сарата өзеніне жетіп, онда ауылды салды. 1823 жылы 63 жасында Гинген-ан-дер-Бренц қаласынан бай саудагер Кристиан Фридрих Вернер оларға қосылды, бірақ бірнеше айдан кейін Саратада қайтыс болды. Вернер 25 000 күміс рубльін Сарата қауымына мұра етіп қалдырды. Осы қаражаттан 1843 жылы шіркеу салынды, ал 1844 жылы Вернер евангелистік неміс мұғалімдер семинариясы (Evangelisch deutsche Lehrerbildungsanstalt Werner) ашылды, ол донорының құрметіне Вернер мектебі деп те аталды. Бұл патшалық Ресейдегі алғашқы неміс тілді мұғалімдерді даярлайтын оқу орны және Бессарабиядағы жалғыз мекеме болды. Германия, Санкт-Петербург және Бессарабиядағы жандар арасында үлкен тыңдарманға ие болған Линдльдің де жауы болды. Олар оны патша алдында жала жапты, халық арасында бүлік тудырды және діни ағымның жетекшісі деп айыптады. Сонымен қатар, католик священнигі ретінде бекітілгеніне қарамастан, ол үй шаруасын жүргізетін әйелге үйленді. Осының салдарынан Линдль 1823 жылы Ресей патшасы тарапынан елден қуылды. Вернердің серігі Готлиб Вейгель Сарата қауымының мэрі болды, ол протестант болды. Ол Линдль енгізген ортақ меншікті тоқтатып, жерді отбасыларға бөліп берді. Саратаның бастапқы 16 000 десятина жерінде 1830 жылдары Гнаденталь және Лихтенталь бессарабтық неміс ауылдары құрылды.

20 ғасыр

1917 жылы Молдова Демократиялық Республикасы Бессарабия шекарасында, оның ішінде Сарата қаласында тәуелсіздігін жариялады. 1918 жылғы 27 наурызда Бессарабияның Румыниямен бірігуінен кейін Сарата ауылы Румынияның Четатя Албэ округінің Татар Бунар ауданына қарасты болды. Кейіннен округті қайта ұйымдастыру арқылы Сарата коммунасы (жергіліктің жаңа атауы) Сарата ауданына енгізілді, бірақ аудан орталығының мәртебесіне ие болмады. Ол кезде халықтың көп бөлігі немістерден тұрды, сонымен қатар еврейлер мен украиндер де көп болды. 1930 жылғы халық санауы бойынша ауылдың 2661 тұрғынының 1948-і неміс (73,21%), 316-сы еврей (11,88%), 173-і украин (6,50%), 89-ы орыс (3,34%), 75-і румын (2,82%), 38-і болгар (1,43%), 13 поляк, 3 чех, 2 армян, 1 венгр және 1 серб болды. Соғыс аралық кезеңде мұнда теміржол станциясы, мемлекеттік аурухана, жетімдер үйі және қарттар үйі жұмыс істеді. Сондай-ақ, "Иаков Стайб" атты ауыл шаруашылығы машиналарын жасау зауыты да болды. 1924 жылы Сарата ауылы (Татарбунардан солтүстікке қарай 24 км қашықтықта) Татарбунар көтерілісін ұйымдастырған большевиктердің басып алуына ұшырамады. Олардың көтерілісін Бессарабияның румын шаруалары мен неміс қоныс аударушылары қолдамады. 15-16 қыркүйек түнінде Ахмангиттегі жандармерия бекетінің командирі Сарата ауылына қашып, 40 ерікті неміс еріктілерін жинады. 16-сы күні таңда еріктілер Иван Бежан бастаған көтерілісшілерге шабуыл жасады және бірнеше сағат бойы шайқасты. Коммунистер әскердің жақындап келе жанын естіп, Татарбунарға шегінді. Көтерілісті басу үшін Румыния үкіметі Румыния армиясының III корпусынан және теңіз жаяу әскерінен артиллериялық бөлімдерді жіберді. Четатя Албэден келген алғашқы әскери бөлімдер 1924 жылғы 16 қыркүйек кешінде аймаққа жетіп, Татарбунар мен Ахмангит арасындағы көпірде көтерілісшілермен шайқасты. Нәтижесінде Иван Бежан (Колцов) қаза тапты. 1940 жылдың жазында Бессарабияны Кеңес Одағы басып алғаннан кейін, Гитлер-Сталин келісіміне сәйкес, 1940 жылдың күзінде шамамен 1600 бессарабиялық неміс тұрғыны "Рейхке оралу" ұранымен Германия мен Германия басып алған аумақтарға қоныс аударды. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Сарата Сарата ауданының әкімшілік орталығы болды. Украинаның әкімшілік реформасы аясында 2020 жылдың шілдесінде аудан таратылды, нәтижесінде Одесса облысының аудандарының саны жетіге дейін азайды. Сарата ауданының аумағы Билгород-Днестровский ауданына қосылды. 2024 жылдың 26 қаңтарына дейін Сарата қала типті поселке мәртебесіне ие болды. Осы күні жаңа заң күшіне еніп, бұл мәртебе жойылды, Сарата ауылдық поселкеге айналды.