Кіріспе

Туна эль Гебель (تونة الجبل, ) Хмунның (Гермополис Магна) қабірстаны болды. Бұл Египеттегі белгілі ең ірі грек-рим қабірстаны, Жаңа Мемлекеттен Рим кезеңіне дейін, әсіресе Птолемей кезеңінде кеңінен қолданылған. Туна эль Гебель Орта Египеттегі Эль-Минья облысында орналасқан.

Тарих

Қабірлердің көпшілігі және олардың қызметі Птолемей мен Рим дәуірлеріне жататын болса да, кем дегенде бір ғибадатхана Аменхотеп III заманына дейін сонады. Ол Аменхотеп III, Тот және басқа да жергілікті құдайларға арналған болуы мүмкін. Жаңа патшалық дәуірінен де бірнеше қабірлер табылды. Кейінгі кезеңде Туна-эль-Гебельдегі некрополь көбінесе жануарлар зираты болған. Көбінесе жерлеулер жер асты галереяларында жасалған, онда Тотты бейнелейтін ибистер мен бабуиндердің, сондай-ақ түрлі құстардың мумиялары кездесетін. Бұл, әдетте, жақын жердегі жануарларды қорғау орындары мен өсіру алаптарының, сондай-ақ Тотқа жергілікті табынушылықтың нәтижесі болды. Птолемей дәуірінде некропольдің пайдалануы арта түсті. Б.з.д. кем дегенде IV ғасырдың соңында Тоттың екі бауыры және дін қызметкерлері Петосирис пен Джед Тот iu ef ankh алғашқы ірі қабірлерді тұрғызды. Петосирис өзінің қабірін жануарлар некрополінен оңтүстіске қарай, Тот ғибадатханасының жанында 200 метр қашықтықта салды. Алғашқы қабірлердің кейбіреулері Т пішіндес болса, көпшілігі тіктөртбұрышты. Тас қабірлер көбінесе саз кірпіштен жасалған қабірлерге қарағанда жақсырақ болды және олардың бай адамға тиесілі екенін көрсетеді. Дәстүрлі қабірлерден өзге, кейбір қабірлер тас немесе саз кірпіштен тұратын бағаналардан құралған. Олар денеді ішке салуға тым тар болды. Көптеген қабірлерде құмыралар немесе нишалар бар, бірақ кейбіреулерінде олардың астында денелер көмілген болуы мүмкін. Алғашқы қабірлердің құны жоғары болғандықтан, олар байлықты көрсетсе, кейінгілері айтарлықтай арзан болды. Рим дәуірінде арзан материалдан жасалған қабірлер пайда болды, сондай-ақ бірнеше адамға арналған көп қабатты қабірлер де болды. Кейбір тас қабірлер тіпті жаппай жерлеу орны ретінде қолданылды. Тас қабірлерді қайта пайдалану да кең таралды, әдетте, мумияларды бұрыннан бар қабірлерге орналастыру арқылы немесе қабірлердің үстіне екінші қабат салу арқылы. Петосиристің танымал қабірінде бірнеше қосымша жерлеу орындары болды. Рим дәуірінде Туна-эль-Гебельде жерленген адамдардың көпшілігі Мысырлықтар болғанымен, жерлеу стилі грекке тән болды және уақыт өте келе грек элементтері көбейді. Ертедегі жерлеулерде мумиялар жер асты галереяларында жасырылса, кейінірек мумиялар еденге қойылды, ал соңында мумиялар толық көрсетілді. Дегенмен, уақыт өте келе де мумиялау өте танымал болды.

Петосирис қабірі

Петосирис қабірі некропольдегі ең ерте толыққанды қабірлердің бірі және ең әсем безендірілгені болды. Ол ірі тас блоктардан тұрғызылған, жоғары сапалы бейнелермен және жер асты галереяларымен жабдықталған. Химиялық талдау нәтижесінде бейнелерде қызыл, сары, қара, көк және жасыл пигменттер қолданылғаны, ал кейде жаңа түстер жасау үшін олар біріктірілгені анықталды. Б.з.д. III және II ғасырларда Петосирис қабірі қастерлі саяхат орынына айналып, көптеген саяхатшылар грек тілінде жазулар қалдырған. Дегенмен, Птолемей кезеңінің соңында Петосирис қабірі басқа адамдардың мумияларын сақтау үшін қайта пайдаланыла бастады.

Жақында ашылған жаңалықтар

2019 жылдың ақпан айында Мысыр археологтары Миниядағы Туна-Эль-Гебель жерінде Птолемей патшалығына жататын зығырға оралған, тас сандықтар немесе ағаш саркофагтарда сақталған елу мумия жинағын тапты. Төрт қабірлік бөлмеде 9 метр тереңдікте орналасқан 12 қабір балаларға тиесілі болды. Мумиялардың бірі – ақ матамен жабылған, жартылай ашылған бас сүйегі еді. Египеттің туризм және ескерткіштер министрі 2020 жылдың қаңтар айында Джехути (Тот) құдайының жоғары лауазымды шенеуніктері мен жоғары дін қызметкерлерінің ұжымдық қабірлері табылды деп хабарлады. Мұстафа Вазири басқаратын археологиялық экспедиция әртүрлі пішін мен өлшемдегі жиырма саркофаг пен сандықты, оның ішінде әктастан жасалған және иероглифтермен өрнектелген бес антропоморфты саркофагты, сондай-ақ он алты қабір және бес жақсы сақталған ағаш сандықты қазып шығарды.