Кіріспе

Роксас, ресми түрде Роксас муниципалитеті () — Филиппиннің Исабела провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 65 839 адамды құрайды. Муниципалитет Маллиг жазығы аймағындағы бизнес және сауда орталығы болып табылады. 1839 жылы испан конкистадорлары Ла-Провинсия-дель-Валле-де-Кагаянды екіге бөліп, екі жаңа провинция құрды. Олардың бірі Кагаян атауын сақтап қалды, ал екіншісі – Нюэва-Визкая провинциясы құрылды. Бинданг, Гаму муниципалитетіне қарасты Баррио Вира ретінде таратылды.

Этимология

Бұл жер бұрын Бинданг (Баяни) деп аталып, Ла Провинция дель Валле де Кагаянның (қазіргі Кагаян және Нуэва-Визкая аймағының) бір бөлігі болған.

Тарих

Алғашқы қоныс аударушылар – Тау провинциясы мен Калинганың іргелес аймақтарынан шыққан калингалар болды. Калингалармен кейде туындаған қақтығыстарға қарамастан, илокано халқы бұл аймаққа қоныстанды және Лусонның орталық жазықтары мен Илокостан келген илоканолардың көптеп келуінен олардың саны арта түсті. 1839 жылы испан конкистадорлары Ла-Провинсия-дель-Валле-де-Кагаянды екіге бөліп, екі жаңа провинция құрды. Олардың бірі Кагаян атауын сақтап қалды, ал екіншісі – Нюэва-Визкая провинциясы құрылды. Бинданг Гаму муниципалитетіне қарасты Баррио Вира ретінде таратылды. 1957 жылы Калланг, Эден, Бабануанг, Кабаритан, Санта-Крус, Малалинта, Марариг, Калаокан және Караниоган бариолары бөлініп, Калланг муниципалитетін құрды, қазіргі Сан-Мануэль. Сол жылы Базилио бариосы Сан-Хосе деп аталды.

География

Роксас муниципалитеті – Исабела провинциясын құрайтын 34 муниципалитеттердің бірі. Ол провинцияның орталық-батыс бөлігінде дәл орналасқан, солтүстігінде Маллиг муниципалитетімен, солтүстік-шығысында Кирино муниципалитетімен, шығысында Бургос муниципалитетімен, оңтүстігінде Сан-Мануэль муниципалитетімен (барлығы Исабела провинциясының ішінде) және батысында Тау провинциясының Параселис муниципалитетімен шектеседі. Роксас муниципалитеті арқылы Махарлика тас жолы, немесе жақсырақ танымал Кагаян аңғары жолы өтеді, ол Исабеланың басқа қалаларын, әсіресе Гаму, Кирино, Маллиг және Сан-Мануэль қалаларын байланыстырады. Роксас Илаганнан және Маниладан қашықтықта орналасқан. Роксас Кагаянның екі аңғарының арасындағы жазық, құнарлы жерде жатыр. Ол Исабеланың жалпы жер аумағының 2,01%-ын құрайды. Қаланың бір бөлігі қалалық, бір бөлігі ауылдық. Қалалық аймақ жылдар бойы жылдам кеңейіп келеді, осылайша болашақта қалаға айналуға мүмкіндік алады. Қаланың ауылдық бөлігі негізінен күріш далаларынан тұрады.

Топография

Роксастың ландшафты негізінен жазықтардан тұрады, кейбір жерлерінде биіктігі көтеріліп, шығыс бөлігінде – Синамар, Симимбан және Сан Пласидо аймақтарында тау етегіне жақын жерлер бар. Қала аумағының шамамен 90% -ы тегіс және төменгі төбелерден құралған, олардың биіктігі теңіз деңгейінен 200 фут немесе 61 метрді құрайды. Қаланы арналар, өзендер мен су жолдары кесіп өтеді, олар жоғарыдан келген суды табиғи түрде ағызуға мүмкіндік береді. Сиффу өзені, Илог нг Кагаян (Кагаян өзені) арқылы байланысып, Парацелис қаласынан Тюгегарао қаласына қарай батысқа қарай ағып, шалы егістіктерін суғаруға көмектеседі. Қаланың орталық бөлігі салыстырмалы түрде жазық, ал оңтүстік-батыс және солтүстік-батыс бөліктерінде Тау провинциясының етегін құрайтын орташа көлбеулі аймақтар орналасқан.

Климат

Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) корона жіктеу схемасын қолданып, Роксастың климаттық типін III типке жатқызды. III типті климат айқын маусымдардың болмауымен сипатталады, бірақ қарашадан сәуірге дейін көбінесе құрғақ, ал мамырдан қазанға дейін елдің басқа аймақтары сияқты ылғалды болады. Роксас, әсіресе жаз айларында бұлтты болып сипатталады, желдің орташа жылдамдығы 1-ден 3 шақырымға дейін жетеді. Роксастың температурасы сирек өзгеріп, орташа алғанда 23,4 °C-тан 23,9 °C-қа дейін ауытқулар байқалады. Жылдың ең ыстық айлары сәуір және мамыр, орташа температурасы 27 °C, бірақ қаңтар айында 17 °C-қа дейін төмендеуі мүмкін. Адамдар температураны ыстық деп сипаттайды, себебі Роксас Филиппиннің ең ыстық аймақтарына, мысалы, Исабела провинциясындағы Кесон және Кагаяндағы Тугегарао қаласына жақын орналасқан. Деректер Роксас, Изабеладан 94 метр биіктікте орналасқан RPLC метеостанциясы арқылы жиналды.

Демография

2020 жылғы санақта Роксас, Изабеланың халқы 65 839 адамды құрады, халық тығыздығы .

Ауыл шаруашылығы

Ұлттық суландыру басқармасы (NIA) жүйесінің муниципалитетте болуы, шаруашылықтарды сумен жабдықтау арқылы суару қызметтерін ұсынады және осы жерді маңызды ауыл шаруашылығы аймағына айналдырады. Осындай қызметтердің болуы ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің санын арттырады. Роксас аймағындағы ауыл шаруашылығы өнімділігі жоғары, күріш пен жүгерінің өсіру деңгейі 95 пайызға жетеді. Күріш пен жүгерінің артық өнімдері басқа аймақтарға экспортталады. Басқа дақылдарға көкөністер, темекі және түйнек дақылдары жатады, олардың өндірісі тек жергілікті тұтынуға ғана жеткілікті. Сондай-ақ, шошқа және құс еті қоса алғандағы ет өндірісі де жеткілікті, бірақ жергілікті балық шаруашылықтарынан алынған өнімнен басқа балық түрлерінің жеткізілімі басқа аймақтардан келетін көмекке байланысты. Аймақта күріш ең көп өсірілетін дақыл, ол жылына екі рет егіледі. Көшпенділер үшін қосымша табыс табу үшін мүмкіндіктер шектеулі болғандықтан, жыл бойы көкөніс өсіру практикасы қолданылады. Шаруашылық еңбегі кеңінен қолданылады, бірақ қолмен жұмыс істеудің нәтижесінде өнімділік төмен. Осы себепті, кептірудің ең жоғары маусымында фермерлер өнімді жаңадан астықтан жасалған күйінде сатуға мәжбүр болады, бұл оның бағасын төмендетеді. 2009 жылы үкімет Mestizo 1 гибридті тұқымдарын отырғызуға және шаруашылықты жақсарту үшін қажетті ауыл шаруашылығы компоненттерін құруға 3 миллион песо қаржылай көмек берді. Жергілікті билік органдарының күшті қолдауымен кооператив мүшелері 2007-2008 жылғы ылғалды маусымда гибридті күріш өндірісін бастады және келесі құрғақ маусымда 40 пайыздық органикалық тыңайтқыштарды қолдана отырып, оны жалғастырды. Роксас муниципалитеті Изабела провинциясындағы гибридті күріш өндірісінің "пионері" ретінде мақтанады, ал фермерлер қазірдің өзінде өздерінің M1 гибридті тұқымдарын өндіруде. Симбаан, Касильбаган және Танап Прогрессо ауылдарындағы үш суарушылар бірлестігіне мүше фермерлер Ауыл шаруашылығы министрлігінің қолдауымен "Симка" үлгілі кластерлік кооперативіне бірікті. Күріш кластерінің жұмысы фермерлерге қол жеткізу және өнімділікті арттыру, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жұмыс орындарын құру үшін көмек көрсету стратегиясы болып табылады. Бұл сол кездегі президент Глория Макапагал Арройоның "Алтын астық" (GMA) күріш бағдарламасын қолдау мақсатында іске қосылды. Күріш шаруашылығынан басқа, олар балық шаруашылығымен де айналысады. Балық шаруашылығы және су ресурстары бюросы (BFAR) арқылы кластерлік кооператив балық өсіру және күріш өсіруді біріктірген алғашқы 23 балық шаруашылығы кооперативтеріне балық шабақтарын таратты.

Кәсіпкерлік және бизнес

2007 жылдан бері Роксас Малиг жазығындағы ең прогрессивті қала ретінде танымал. Онда BDO, Metrobank, Landbank, BPI, PNB, Chinabank, EastWest Bank, Producers Bank, FICO Bank, Rural Bank of Cauayan, Banco Agricola, Inc., Mallig Plains Rural Bank және басқа да ірі емес банктер сияқты көптеген банктер орналасқан. Роксас 1987 жылы салынғаннан бері үздіксіз кеңейіп келе жатқандықтан, Малиг жазығындағы ең ірі сауда орталығына ие. Сауда орталығы – құрғақ тауарлар, жаңа өнімдер, ойыншық дүкендері және сауда орындары бөлек орналасқан, ұйымдастырылған аймақ. Ол тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті түрлі тауарлар ұсынады. Сонымен қатар, Сан-Мануэль, Кирино, Бургос, Маллиг, Кесон және тіпті Тау провинциясының Параселис қалаларынан келген адамдар да Роксастан қажетті тауарын сатып ала алады. Соңғы жылдары Puregold және Savemore Market сияқты халықаралық сауда желілері ашылды. "XentroMall" сияқты белгілі жергілікті инвесторлар да бар, онда "Mang Inasal" сияқты жылдам тамақ желілерімен қатар "Pandayan Bookshop", "Handyman" және "Robinsons Appliances" дүкендері орналасқан. Jollibee, Chowking және Chic Boy сияқты жылдам тамақ желілері де қала ішінде жеке дүкендерін ашты.

Мәдениет

Жыл сайын 4 шілдеде өткізілетін Пагай фестивалі (Палай фестивалі) тойланады. Бұл фестиваль бұрын Araw ng Roxas мерекесі деп белгілі болған, бірақ қала әкімі Бенедикт Кальдеронның кезінде ресми түрде Пагай фестивалі деп жарияланды. Роксастың мол ауыл шаруашылығы өніміне байланысты осы мереке тойланады, себебі Роксас көп мөлшерде күріш өндіретін қалалардың бірі. Фестиваль бағдарламасына көбінесе саясаткерлер мен Роксастың түрлі аймақтарынан келген мектептер қатысатын шеру, кулиглиг жарысы және ұлттық телеарнада көрсетілген ең үлкен күріш тоқашын дайындау кіреді. Ірі шараларға әртүрлі мектептер арасындағы көше биі конкурсы және Паларонг Баян жатады. Фестиваль атауына байланысты туындаған дауға байланысты, Алисия, Изабела қаласы да осы мерекені тойлайды. Бұрынғы әкім Гарри Соллер оны Биннаданган фестивалі деп өзгертті. Биннаданган сөзі илокано тілінде "Байанихан" деген мағынаны білдіреді және 1600 жылдардағы қаланың бұрынғы атынан шыққан. Фестиваль әсем пиромузыкалықпен аяқталады.

Туризм

Бағдары Орналасу Аяқталу жылы Түсініктеме
Роксас бостандық паркі
Центр, Роксас, Изабела
2010
Мануэль А. Роксастың естелік паркі, бостандық сахнасы, сыйлықтар орталығы және фонтан
Балалар паркі
Вира, Роксас, Изабела
2000
Тақырыптық парк
Борубор шарлауы
Синамар, Роксас, Изабела
Табиғат, шарлау
Ла Салеттің Әйел Ана шіркеуі
Вира, Роксас, Изабела
1970
(Жаңартылған 2011)
Шіркеу
Хадсаса курорты
Муноз, Роксас, Изабела
2001
Курорт
Ладо Дель Рио курорты
Риверсайд, Сан Пласидо, Роксас, Изабела
2011
Курорт
Бамбуса шаруашылығы
Симбаан, Роксас, Изабела
2011
Бамбук шаруашылығы
Исабела облысы мен Тау облысының шекарасы
Симбаан, Роксас, Изабела
2017
Симмаботтағы көрініс алаңы, Параселис тау облысының бөлігі.

Жергілікті билік

Исабела провинциясындағы муниципалитет ретінде, қала тұрғындары провинциялық деңгейдегі мемлекеттік лауазым иелеріне дауыс береді. Облыстық үкімет муниципалдық үкіметтің жергілікті іс-әрекеттеріне қатысты саяси билікке ие. Роксас муниципалитеті жергілікті атқарушы орган ретінде тағайындалған әкіммен және Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексіне сәйкес заң шығарушы орган ретінде муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім, вице-әкім және кеңес мүшелері халық тарапынан тікелей сайланады, сайлау үш жыл сайын өтеді. Барангайлар да сайланған лауазым иелерімен басқарылады: Барангай капитаны, Барангай кеңесі, оның мүшелері Барангай кеңесшілері деп аталады. Барангайларда SK федерациясы бар, ол барангайды ұсынады, оны SK төрағасы басқарады және оның мүшелері SK кеңесшілері деп аталады. Барлық лауазым иелері де үш жыл сайын сайланады.

Қалалық мөр

Мөр – қала тұрғындарының бірлескен әрекеттерін көрсететін, шеңбер пішіндес символдық бейне. Олар ортақ мақсатқа ұмтынып, бірлікте біріккен топ. Бұл шеңбер пішін қара көлеңкелі ашық жасыл түсті тісті дөңгелекпен шеңгелген, ол жиырма алты (26) барангайды және муниципалитеттің бесiнше есе емес экономикалық өркендеуін көрсетеді; бұл Малиг жазығының сауда орталығы мәртебесіне қол жеткізудегі маңызды фактор. Сыртқы және ішкі шеңберлер арасындағы тар кеңістіктің жоғарғы жартысына қызыл түспен "BAYAN NG ROXAS" сөздері, сол жағында нүкте, оң жағында нүкте жазылған; ал тар кеңістіктің төменгі бөлігіне "LALAWIGAN NG ISABELA" сөздері толығымен қызыл түспен жазылған, бұл тар кеңістіктің фоны жасыл. Кіші шеңберде муниципалитет орналасқан Изабела провинциясының мөрінен алынған қалқан бейнеленген, ал қалқанның ортасында қара көлеңкелі ақ түсті "R" әрпі – Роксас муниципалитетінің атауы. Тағы да жазулар кеңістіктің ең жоғарғы бөлігінде және ортасынан төмен қарай суару арнасын көрсетеді, ол аспан көгі түсті қалың толқынмен бейнеленген. "R" әрпінің сол жағында күріш өсімі, оң жағында муниципалитеттің негізгі өнімі – темекі, ал төменгі бөлігінде Гаму муниципалитетінің бұрынғы "Роксас" ауданының атынан алған "Вира" өсімі бейнеленген.

Конгресстегі өкілдігі

Роксас, Исабела провинциясының бесінші заңнамалық округіне жатады, оны қазіргі уақытта Хон. Фаустино Михаэль Карлос Т. Ди ІІІ өкілдік етеді.