Кіріспе

Жіп иіру үшін қолданылатын тік тікенек. Біздік, жусан, кендір, мақта сияқты талшықтарды жіпке айналдыру үшін қолданылатын біздік көбінесе ағаштан жасалған болады. Ол көбінесе төменгі, ортаңғы немесе жоғарғы бөлігінде, әдетте дискі немесе шар тәрізді бұранда деп аталатын салмақпен жабдықталады.

Қолмен жұмыс істейтін орамдар

Қазіргі заманғы қол шпинделдері үш негізгі санатқа бөлінеді: ілініп тұратын шпинделдер, тіреулі шпинделдер және ұсталатын шпинделдер. Тіреулі және ілініп тұратын шпинделдер әдетте тік ұсталады, ал ұсталатын шпинделдер дәстүрге қарай тік, көлденең немесе еңкейтіліп ұсталуы мүмкін. Ілініп тұратын шпинделдер айналу басталғаннан кейін жіптен ілініп, тербеліп тұратындықтан осылай аталады. Drop Spindles – ілініп тұратын шпинделдердің танымал түрі, шпиндель жіп жасалғанда төмен түсіріледі, бұл орау алдында жіптің ұзындығын арттыруға мүмкіндік береді. Ілініп тұратын шпинделдер иірушінің иіру кезінде қозғалуына, күнделікті істерін жасауына да мүмкіндік береді. Дегенмен, олардың өлшемі мен салмағына қатысты белгілі шектеулер бар. Көптеген тіреулі шпинделдер айналу кезінде ұшын тізеге, жерге, үстелге немесе кішкентай ыдысқа тіреп қояды. Тіреулі шпинделдер әртүрлі өлшемде болады, мысалы, өте үлкен ~30 дюймдік Навахо шпинделі, мақта иіруге арналған кішкентай, өте жылдам металл такли және ең кішкентай Оренбург шпинделі (~20 см, 15 гм) жібектей жіптерді иіруге арналған. Ұсталатын шпинделдер қол шпинделдері, қолында ұсталатын шпинделдер, алақандағы шпинделдер және бұралатын шпинделдер деп те аталады; осы санаттағы шпинделдердің атаулары бойынша бірлікке келуге әлі мүмкіндік болған жоқ, бірақ осы санатты екіге бөлуге дейін, атауды келісуге әртүрлі әрекеттер жасалды, мысалы, Кроуфуттың ұсталатын және қолында ұсталатын шпинделдер арасындағы айырмашылықты анықтауға жасаған тырысы. Жаңа иірілген жіп бұралғаннан төмен оралып, «cop» құрайды. Бұралғанның орналасуына және шпинделдің стиліне қарай, cop конустық, футбол немесе шар тәрізді болуы мүмкін және оны бұралғанның үстіне, астына немесе үстінен орауға болады. Шпинделдерді жіптерді тоқу үшін де қолдануға болады: екі немесе одан да көп жіптерді бірге өріп, мықтырақ, тепе-теңдікке келтірілген және ұзақ қызмет ететін жіп жасау үшін.

Анатомия

Қолмен айналдырылатын орамдар түрлі-түрлі болғанымен, орамның құрамына кіретін бөліктерде ортақ белгілер бар.

Шахта

Шпиндельді біліктер ағаш, металл, сүйек немесе пластик сияқты түрлі материалдардан жасалуы мүмкін. Олардың пішіні минималды болуы немесе шұңқырдың бір бөлігін құрайтындай айқын болуы мүмкін. Біліктер жай қалпында немесе сурет салу немесе ою арқылы әсемделуі мүмкін. Бұрауды жіпке беру үшін білікті саусақтар арасында айналдыру немесе қол мен дене мүшесінің (мысалы, санаттың) арасында домалату қажет. Біліктің қалыңдығы шпиндльдің айналу жылдамдығына әсер етеді, ал жіңішке біліктер шпиндльдің жылдам айналуына себеп болады. Көптеген шпиндльдерде жіпті бекіту үшін біліктің үстіңгі жағында ұш жағы болады. Оған жіпті байлауға арналған қарапайым білік бөлігі, пішінді ойық немесе дөңгелек немесе ілгек жатады. Жіп орамының жалпы пішіні және оны иірудегі шеберлік шпиндльдің айналуына және шпиндльге "толығанша" қанша жіп немесе иірілген жіп сыйып қалуына әсер етеді. Жіп орамаларын шар, конус немесе доп пішінде орауға болады.

Мәдени сілтемелер

"Ұйқыдағы сұлу" ертегісінің көптеген қазіргі суреттерінде ханшайым қазіргі заманғы тігіш станогының тігіш құралына (дистафқа) саусағын тіккендей бейнеленеді; мұндай станок Еуропа бойынша ертегінің негізгі нұсқалары кеңінен тараған кезде ойлап табылмаған немесе жиі қолданылмаған. Перро мен Гримм ағайындыларының нұсқаларында ханшайым тігіш құралына (шпінделге) тікеді, ал ертегінің кейбір нұсқаларында үлкен дөңгелекке тікеді, ол іс жүзінде дөңгелекпен қозғалатын тігіш құрал болып табылады.

Биологиялық сілтемелер

Биологияда орау аппараты – эукариоттық жасушалардың митоз немесе мейозы кезінде әпкелері хроматидтерді бөлу үшін жасуша бөліну кезінде құралатын ақуыздар мен ДНК жиынтығы. "Митоз" сөзі грек тіліндегі "митос" сөзінен шыққан, ол "тоқыма жіп" деген мағынаны білдіреді.

Тіректі шпиндельдер

Қолдаулы шпиндельдер әдетте керамикалық немесе ағаштан жасалған тостағандар сияқты беттерде айналады. Осы типтегі шпиндель пайдаланушыға жіп салмағын жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді. Шпиндельдің түрлері, иіру стилі мен жіп салмағының айырмашылығына байланысты әртүрлі болады. Навахо шпиндельдерінің саптары ұзын болып, жерден санға дейін жетеді. Жіп бұрыш үстіне оралады. Исландиялық викингтер дәуірінде халық жүнді жіпке айналдыру үшін жоғары бұрышты шпиндельді қолданған. Жоғары бұрышты шпиндельдің үстінде бұрыш, үстінде ілмек және басқа қолдаулы шпиндельдер сияқты ұзын сабы болады. Дегенмен, Навахо шпиндельдерінен айырмашылығы, жіп шпиндельдің төменгі жағына оралады. Жүнді жіпке айналдыру үшін, жіпті алдымен жіңішкертіп, содан кейін иіреді. Жіңішкерту мен иіру арасындағы аралық жіпті жұмсақ етеді. Қолдаулы шпиндель болғандықтан, жіпке аз кернеу түседі, бұл да жіпті жұмсақ жасайды.

Төменгі винтпен құлату орамдары

Әдеттегі төменгі бұрандалы орамда, жіптің бір қабатты тоқымасы бұранданың астында емес, үстінде орналасады – бұл жоғары бұрандалы орамдарға қарағанда ерекшеленеді. Төменгі бұрандалы орамдар жіпті екі қабаттау үшін артықшылықты таңдау болып табылады. Түрік орамдарында төменгі бұрандалы шүмегі бар, онда екі қол қиылысып крест құрайды. Басқа орамдар сияқты, ол айналдырылады, содан кейін жүн тартылып жатқанда тоқтап тұрады, ал бұралған жіп жүн бойымен жоғары көтеріледі. Айналған жіпті орамның қолдарына орағанда, әдетте оны қолдардың үстінен және астынан өтеді. Ол қарапайым орамға оралғаннан гөрі баяу айналса да, жіптің ортадан тартылатын допшасын жасайды.

Жоғарғы винтті құлату орамдары

Жоғарғы орамды өршіктердің білігінде әдетте, үстінде ілмегі бар дискі болады.