Кіріспе

Британдық Колумбия, Канададағы аймақ

Шалалт және Оңтүстік Шалалт – Британдық Колумбияның оңтүстік-батысындағы Сквамиш-Лиллоут аймағындағы Сетон көлінің батыс жағасына жақын солтүстік жағалауда орналасқан қауымдастықтар. Бұл елді мекендер Лилуеттен автомобильмен солтүстік-батысқа қарай шамамен орналасқан, бірақ теміржолмен 15 миль (24 км) ғана қашықтықта.

Алғашқы халықтар

Шалалт (Ша ЛАТХ деп айтылады және Стат'имцет тілінде Тсалалх деп жазылады) сөзі қарапайым ғана "көл" дегенді білдіреді, немесе әсіресе, сол көл – Сетон көлін. Аңғарда және Шалалт аймағындағы халықтың көп бөлігін жергілікті халық құрайды, бұл Сеттон көлінің алғашқы ұлтының тобының негізгі елді мекендерінің бірі. Мұнда жергілікті халықтар мектебі, шағын ағаш өңдеу зауыты және түрлі шағын бизнестер жұмыс істейді. 1990 жылдары Сетон көлінің алғашқы ұлты дәстүрлі Шалалт мал шаруашылығы аумағынан шығысқа қарай (Миссия тау жолының басынан басталып, шығысқа қарай бірнеше шығанаққа дейін) Охин деп аталатын жаңа тұрғын үй ауданын салды. Охин атауы, ОО(х)вин деп айтылады, "суық тию" дегенді білдіреді және Сетон аңғарындағы қыстың қатал суығын еске салады. Охиннің шығысында жолдар тоқтап қалады. Бірінші шығанақтан бұрынғы жеке демалыс орны және одан әрі, шөгінді конустарындағы екі оқшауланған резерватқа тек сумен немесе теміржолмен ғана жетуге болады.

Паромдар

Фрейзер каньонының алтын асығы кезінде, Дуглас жолындағы Сетон көлінің паромдары Шалалтты айналып өтті. 1880-жылдардан бастап, Бридж-Ривер айманының кендері үшін жабдықтар көл арқылы Шалалтқа жеткізіліп, түсірілді. Бес он жылдықтан кейін, Эрни Маршалл 1934 жылға дейін Лиллуэт – Шалалт паромдық қызметін жүргізді, одан кейін пойыз шаттлы басталып кетті. Сетон көлінде су такси қызметі бар, бірақ оның белгілі бір кестесі немесе лицензияланған қызметі жоқ.

Миссия тауы

Б.С. Ішкі аймақтағы ең алғашқы миссиялардың бірі болған, Шалалаттағы ұзақ уақыттан бері тоқтатылған облат миссиясы "Миссия" деп аталды, содан Миссия өткелінің, қыраттың және жолдың атаулары осыдан шықты. Сетон Портажына байланысты жол 1910 жылдардың басында вагондық жолға дейін жаңартылды. 1890 жылдардың соңында кеншілер солтүстікке қарай 14 миль (23 км) қашықтықтағы ат арбасымен жүретін жолдың вагондық жолға дейін кеңейтілуін талап етті. Бридж өзеніне жеткенде, кендерге қажетті жабдықтар мен ауыр жүктер жазда сумен ағызылып, қыста мұз үстінен сүйреліп әкелінетін. Мысалы, сол кездегі мөр тегіш станок Миссиядан қар жауған кезде мұз үстінен тасымалданды. 1912 жыл шамасында бұл жол Mission Mountain Road болып дамыды және келесі айда Сетон көлінің басына жетті. Брайдж-Ривер (Оңтүстік Шалалт) теміржол станциясы шығанақтың батыс жағында Брайдж-Ривер аймағындағы алтын кен орындарына жаңа кіру нүктесіне айналды.

Гидроэнергетика іске қосылды және тау-кен өндірісі қайта жанданды

1912 жылы жер өлшеуші Джеффри Даунтон Миссион тауының 1524 метрлік биіктігіндегі қырқасына көтерілді. Ол Миссия қырқасымен ғана тар үзіліспен бөлінген Бридж өзені мен Сетон көлі арасындағы айтарлықтай биіктік айырмашылығының су электр энергиясын өндірудегі мүмкіндігін байқады. Бридж-Риверде (Оңтүстік Шалат) "үлгілі ауыл" салынды және 1927 жылы 4 шақырымдық туннельге жұмыс басталды, оның 1930 жылы аяқталуы күтілген. 1929 жылы Ұлы депрессияның басталуымен және жобаға қаржылық қолдаудың тоқтауымен құрылыс тоқтап қалды. 1930 жылдары қала көбінесе бос тұрды, бірақ кендерге үздіксіз жүріп-келу қонақүйлерді жұмыспен қамтамасыз етті.

Темір жол көлігі

1934 жылы Бралёрн кеніші ашылғанда, теміржол стансасынан келетін жол жаңартылды. PGE қыркүйек айында Лилуэтке/одан тау-кен көлігінің артуын қамтамасыз ету үшін газбен жүретін вагон қызметін енгізді. Екі Hall Scott жолаушылар вагоны көліктер мен жүк тасымалдайтын екі платформалық вагонды (flatcar) алмастырып тартты. Күн сайын төрт рет қатынап, пойыздар Бридж-Ривер станциясындағы тірелме жол арқылы жүк тиеп-түсірді. 1936 жылы қызмет екі рет сапармен шектелді. 1938 жылы Шалалт станциясына дейін жақсырақ жол салынды, ал батыс терминалы шығысқа қарай 1 километрге (0.9 шақырым) жылжытылды. 1915 жылы салынған, бірақ шамамен 1948 жылы өрттен қираған Крейг Лодж, қонақ үй жабылуына дейін ресми тоқтау орны болды. Дегенмен, шаттл кез келген елді мекендегілердің тілегі бойынша тоқтайтын. Пойыз әрқашан Лилуэтте түнеп қалатын. 1940-жылдардың басында жексенбілік рейстер тоқтатылды. 1958 жылы батыс терминалы Сетон Портажына көшірілді. 2000-жылдарға қарай бұл станция талап бойынша тоқтайтын болды. Ол Сетоннан солтүстік-шығысқа қарай 6 километр (3.9 шақырым), ал Ретаскиттен солтүстік-батысқа қарай 10 километр (6.4 шақырым) қашықтықта орналасқан. 2002 жылы BC Rail барлық жолаушылар қызметін тоқтатты. Жергілікті халықпен жұмыс істейтін Kaoham шаттлы Шалалтқа қызмет көрсетуді жалғастыруда.

Жапон интернаты

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Шалалатта су электр стансасы жобасы үшін салынған, іші жартылай бос қалған ауыл, Лилует аймағындағы жапон канадалықтарын жағалаудан көшіруге арналған төрт орталықтың бірі болды. Шалалатқа көшірілгендердің бірі – АҚШ-та білім алған остеопат дәрігер, доктор Масаджиро Миядзаки еді. Ол соғыс аяқталғаннан кейін де Лилуетте қалды және Канада орденінің серігі атанған Лилует тұрғындарының екеуінің бірі болды.

Гидрокомплекті

Соғыстан кейін Бридж-Ривер электр станциясы жобасының қайта жандануы және тау-кен өндірісінің жаңа өрлеуі көлік қозғалысын күрт арттырды. Келесі екі онжылдық бойы Шалалт аймақтағы басты көлік түйіні болды, жол арқылы тәулік бойы ауыр көлік жүріп тұрды. Сетон Хаус және Шалалт Лоджы жатақ үйлердің ішінде болды. Менеджерлердің үйлері мен қызметкерлердің жартылай шеңберіндегі казармаларының жанында, гидроқалалық теміржол станциясының үстінде ірі қонақ үй салынды. Қонақ үйге жобаға қатысты келушілер ғана емес, шахтаға келгендер де тоқтады. 1949 жыл шамасында қонақ үй өртеніп кетті. 1950 жылдары қала мен Сетон Портажы ауданының халқы мыңдаған адамға жетті, мектептерге қабылдау да жүздеген балаға дейін өсті. Басқа гидроқалалар Терзаги бөгетінде, Лажойде және Лажой бөгетінен төмен, өзен бойында 56 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл жағдай Лилуэтте құрылыс шарына да ықпал етті. Оңтүстік Шалатта екі ірі электр станциясы бар.

Жолға кіру

Миссия тауы мен Көпір өзені жолдарын дамытуға кеткен инфрақұрылымдық шығындардың басым бөлігі жергілікті тұрғындардың күшімен жүзеге асты, сондай-ақ Терзаги тоғанынан Мохаға дейінгі шатқал арқылы салынған "Жаңа жол" да осылай болды. Көпір өзенінің ең жоғары бөлігіндегі алтын қалаларының ішіндегі ең маңыздысы – Браллорн қаласындағы медициналық жағдай, қауымдастықты Көпір өзені шатқалы арқылы тікелей Лиллоетке дейін жол салуға итермеледі. 1962 жылы су электр стансасының құрылысы аяқталғаннан кейін Миссия тауы мен Шалалт жолының маңызы төмендеді. Шалалтқа оңай жолмен бару мүмкін емес, ал аңғарға кіру және шығудың екі ғана жолы бар – Mission Mountain Road және Андерсон көлі бойындағы BC Hydro компаниясына тиесілі High Line Road. Бұл жол көлдің соңғы нүктесіндегі Д'Арси (Н'кватква) қаласына жетеледі, ал ол Mount Currie қаласындағы 99-шы тас жолымен және одан Пембертон, Уистлер, Сквамиш және Ванкуверге жалғасады. Темір жол жергілікті тұрғындарды Лиллоетке дейін жаяу жүруден тиыс алады. Темір жолдың үстіндегі жартастардағы ескі Лиллоет жолының қалдықтары қауіпті. Тау ешкілері мен қойлары Шалалттан жоғарырақ беткейлерде, әсіресе Ретаскит маңындағы тік жарларда және көлдің Лиллоет жағындағы Сетон жағажайында жиі кездеседі.