Аякс Дельгадо: Никарагуалық жас мартырдың трагедиясы

Кіріспе

Аякс Дельгадо Лопес – Никарагуаның солтүстігіндегі бай кофе өсіруші Сантьяго Дельгадо Гевара мен оның анасы Лус Лопес Ривераның ұлы болды. Аякс 1941 жылдың 14 шілдесінде Никарагуаның Джинотега қаласында дүниеге келді және 1960 жылдың 5 қыркүйегінде қаза тапты. Оның ағасы Руй Дельгадо Лопес 1949 жылдың 22 маусымында Никарагуаның Манагуа қаласында туған, сондай-ақ бес әпкесі болған. Өте ерте жасынан бастап ол Сомоза режиміне қарсы студенттік қозғалысқа қатысты. Айакс Джорджтаун университетінде де бір жыл оқыды. Оның әкесі Сандино кезеңінде АҚШ теңіз жаяу әскерімен оқытылған Ұлттық гвардияның бұрынғы мүшесі болған. Анастасио Сомоса Гарсия Ұлттық гвардия билігін басып алған кезде, Аякс әкесі Сантьяго Дельгадо, ағасы Эдмундо Дельгадо және Абелардо Куадра, сондай-ақ басқа Ұлттық гвардия мүшелерімен бірге Сомосаны биліктен құлатуды жоспарлады. Жасырын жоспар ашылып, Дельгадо бауырлары мен басқа да заговоршылар өлім жазасымен қамауға алынды. Сомоса кейін заговоршыларды босатты, бірақ осы сәттен бастап барлық заговоршылар режимнің жауына айналып, үнемі бақылауда болды. Олардың көпшілігі Сомоса режимінің қорқытуы мен мазақтауынан қашу үшін елден кетуге мәжбүр болды. Аякс Дельгадо «заңсыз» демонстрацияларға қатысқаннан кейін ұсталды, бірақ ол сонымен қатар Манагуаның танымал бизнесменіне тиесілі «Каса Пелас» үйін күзеткен күзетшінің өліміне себеп болған бомбалауға да қатысқан деген айып тағылды. Сантьяго Дельгадо (2012 жылы 99 жасында қайтыс болды) Сомосадан ұлын босатуды өтінді, ал Сомоса оған ұлына ештеңе болмайтынын және оны босататынын уәде берді. Бірақ Сомоса Аяксқа түрмесінің төбесіндегі тесіктен қашуға мүмкіндік беру жоспарын жасады, және Аякс та солай істеді. Қараңғы түнді күтіп, төбедегі күзетшіге Аяксқа мүмкіндік туғанда оқ атуға бұйрық берілді. Аякс төбеден көшеге қарай шығу жолын іздеп жүргенде, күзетші оның бетіне оқ атты. Оқ бір көзінен кіріп, бетін жарақаттады. Оқ жарылғыш болғандықтан, басының артқы жағы қирап кетті. Бірнеше жыл өткен соң, Аякс өлтірген күзетші түрме төбесінде Аяксқа: «Аси те quería agarrar, Chelito» ("Мен сені осылай ұстағым келді, сары шашты") деген сөздерді айтқандығы туралы куәлік берді, оның ақ терісі мен сары шашына сілтеме жасай отырып. Аякс сол жерде бірден қайтыс болды. Аякс Дельгадо түрмеге қамалғанда 18 жаста болды және түрмеде 19 жасқа толды. Оның денесі қапқа салынып, әскери көлікке лақтырылып, кейін ата-анасы тұратын көшеге тасталды. Оның отбасы босатылуын күткен, бірақ Аякс түрмеден «қашқанда» өлгенін білгенде үлкен қайғыға батты. Кейіннен күзетші «бардағы төбелес» кезінде қаза тапты. Сандинист революциясы кезінде Аякс Дельгадо шейіт ретінде еске алынды. Никарагуаның астанасы Манагуада оның есімімен аталған полиция бөлімі мен мемлекеттік спорт залы бар. Аякс Дельгадо Сомоса режиміне қарсы шыққан көптеген студенттік ұйымдардың мүшесі болды. Олардың көпшілігі орта және жоғарғы орта таптан шыққан. Сомосаның репрессивтік үкіметі кезінде олардың көпшілігі өлтірілді немесе азапталды.

Ayax Delgado Lopez was the son of a wealthy coffee grower in northern Nicaragua, Santiago Delgado Guevara and his mother was Luz Lopez Rivera. Ayax was born in Jinotega, Nicaragua, July 14, 1941, and was murdered September 5, 1960. He had one brother, Ruy Delgado Lopez, born in Managua, Nicaragua, June 22, 1949, and five sisters. At a very young age, he became a student activist against the Somoza regime. Ayax also spent a year in Georgetown University. His father was a former member of the National Guard trained by the United States Marines during the Sandino period. Around the time when Anastasio Somoza García seized power of the National Guard, Ayax's father, Santiago Delgado, conspired with his brother, Edmundo Delgado, and Abelardo Cuadra, among other National Guard members, to overthrow Somoza from power. The plot was discovered and the Delgado brothers and the other conspirators were thrown in jail under threat of execution. Somoza later released the conspirators, but from that moment on all the conspirators became permanent enemies of the regime and were under constant surveillance. Many of them went into exile to avoid the threats and harassment from the Somoza regime. Ayax Delgado was captured after participating in "illegal" demonstrations, but he was also implicated in a bombing that claimed the life of a watchman guarding "Casa Pellas", a business of a renowned Managua businessman. Santiago Delgado (who died in 2012 at the age of 99) begged Somoza to let his son go, Somoza promised him that nothing was going to happen to his son, and that he would indeed release him. Instead, Somoza ordered a plot to entice Ayax to escape using an opening in the ceiling of his cell, which he did. It was a dark night and a guard posted on the rooftop was ordered to shoot Ayax as an opportunity presented itself to do so. As Ayax looked for a way off the roof onto the street, the guard shot Ayax in the face. The bullet entered his face through one eye. As this was an explosive round, the back of his head was blown into pieces. Years later, someone testified that guard that killed Ayax told him that when he confronted ayax in the rooftop of the prison, he said to him: "Asi te queria agarrar, Chelito" ( that's how I wanted to get you, blondie), referring to his white skin and blond hair. Ayax died instantly. Ayax Delgado was 18 years old when he was imprisoned and reached his 19th birthday while in jail. His body was then put in a bag and thrown on top of a military vehicle and later dumped in the street where his parents lived. His family was expecting his release but was choked to find out that Ayax had actually died while "escaping" from prison. The guard later died in a "bar brawl". During the Sandinista revolution, Ayax Delgado was considered a martyr. In Managua, the capital of Nicaragua, there is a police station and a gymnasium run by the government that bear his name. Ayax Delgado was a typical member of the several student organizations opposing the Somoza regime. Many of these students came from middle and upper middle class families. Many of them were killed or tortured under Somoza's repressive government.