Кіріспе

Бенджамин Бриттеннің операсы "Бұрылыс" – ХХ ғасырдағы ағылшын камералық операсы, Бенджамин Бриттеннің туындысы, либретто авторы – Мифенви Пайпер. Опера Генри Джеймстің 1898 жылғы "Бұрылыс" повесінің негізінде жазылған. Оқиға жас, тәжірибесіз гувернантканың екі баланы күту үшін шалғайдағы үйге жіберуімен басталады. Гувернантка оларды бұрынғы үй қызметшісі мен гувернантканың әруақтарының әсерімен бұзылған деп бірте-бірте сендіреді. Драма шиеленісіп, трагикалық аяқталады. "Guardian" газеті бұл операны Бриттеннің ең қызықты операларының бірі деп сипаттаса, музыка профессоры Питер Эванс оны "Бриттеннің ең ұқыпты ұйымдастырылған операсы" деп атады. Опера екі бөлімнен тұрады, әр бөлімінде сегіз сахна бар, ал пролог он екі нотадан тұратын "Бұрылыс" тақырыбымен аяқталады. Әр сахнадан бұрын осы тақырыптың өзгеше вариациясы орындалады. Операда бірнеше лейтмотивтер де кездеседі. Бриттеннің туындыларындағы тондық және диссонанстық элементтер әдеттегідей сақталған.

Өнер тарихы

Опера Венеция биенналесінің тапсырысы бойынша жазылып, төрт айдың ішінде аяқталды. Оның әлемдік премьерасы 1954 жылдың 14 қыркүйегінде Венециядағы Ла Фенице театрында өтті. Үш жылдан кейін Глиндеборн Туринг Операсы Ұлыбритания бойынша жаңа қойылымын көрсетті, ал 2007 жылы оны Глиндеборн Фестиваль Операсы жазғы фестивалінде қайта қойды. Opera Queensland 2005 жылы Нил Армфилдтің қойылымын сахналады, онда Кейт Миллер Хайдке Флора рөліндегі опералық дебютін жасады. 2011 жылы Лос-Анджелес операсы музыкалық жетекші Джеймс Конлон басшылығымен Глиндеборн Туринг Операсының осы қойылымын орындады. OperaUpClose 2011 жылғы қойылымында операны қайта қарастырды, оқиға Гувернантаның психиатриялық ауруханадағы пациент ретіндегі көзқарасынан баяндалды. Оқиға оның ойларынан туған ба, әлде Блай үйіндегі оқиғалардан кейін ол онда пайда болған ба, бұл нақты айтылмады. Opera Moderne 2012 жылы Нью-Йорктегі Symphony Space-те Люк Леонардтың режиссерлігімен осы туындыны қойды. Opera Holland Park 2014 жылғы жаздағы алты қойылымы үшін жұмыстың ұсынылысы туралы жағымды пікірлер алды. 2018 жылы шектеулі уақытқа Реджент паркі ашық ауа театры Тимоти Шедердің режиссерлігімен және Тоби Пурсердің дирижерлігімен Англия Ұлттық Операсымен бірлесіп қойылым ұсынды. 2021 жылдың 6 маусымында BBC4 телеарнасы OperaGlass Works нұсқасын көрсетті. Операның Лондонның Уилтон музыка залында 2020 жылдың наурызында қойылуы жоспарланған еді, бірақ карантинге байланысты бұл мүмкін болмады. Оның орнына қойылым Виктория дәуіріндегі музыка залында түсірілген фильм ретінде қайта өңделді. Оқиғаны баяндау үшін ғана емес, сахнаның барлық кеңістігі пайдаланылды.

Алдын ала сөз

Бір еркек Пролог "көп бұрын" екі балаға есімсіз жас гувернанта жазған, солған қолжазбадағы "ерекше оқиға" туралы айтады. Ол Лондондағы олардың жеңшесі мен қамқоршысымен жұмысқа алынып, "жас, батыл, бейжай және көңілді" және "істермен, саяхаттармен, достарымен, келулермен" тым аспаз болған. Ол оған балалар туралы ешқашан мазаламауды, ешқашан жазбауды, тек үндемеуді бұйырғанда, "Бұранда" тақырыбы алғаш фрагменттерде, содан кейін толыққанды естіледі, одан кейін оның бірінші вариациясы, көлікті еске түсіреді.

1-ші акті

(Сахна 1 Сапар) Арбада гувернанта жаңа қызметінен алаңдайды ("Неге, неге келдім?" - опера бойына қайталап тұратын мотив). (Сахна 2 Қарсы алу) Блайға келгенде, үй шаруашылығын жүргізуші Гроз ханым оны қарсы алады, ал балалар жаттығу бойынша иіліп сәлем береді. Гувернанта Блайды жақсы көріп, енді оның үйіне айналғанын, Гроз ханым жас, білімді адаммен балалардың жақсы болатынын айтады. (Сахна 3 Хат) Майлздың мектебінен хат келеді. Гроз ханым енді бәрі жақсы болады деп ойлайды, бірақ хатта Майлз қуылғаны, себебі "достарына зиян келтіргені" жазылған. Гроз ханым балалардың кейде "жабайы" болуы мүмкін деп санайды, бірақ Майлз "жаман" бола алмайды дегенге келіседі. Балалардың "Лавандрдың көгілдірі" әнін бірге айтуы әйелдерге қуаныш сыйлайды, ал гувернанта хатты елемеуге шешім қабылдайды. (Сахна 4 Мұнара) Кешке қарай (құстардың әнін еске түсіретін вариациядан кейін) гувернанта олардың сұлулығы мен балалардың тартымдылығы туралы ән айтады. Есігінен естіген қадамдар мен түндегі дауыстар туралы қорқынышын ұмытып, тек ағасына жақсы әсер еткісі келеді. Кенеттен ол үйдің мұнарасында (селестаның үнімен) бір адамды көреді. Ол жоғалып кетеді, ол кім екенін ойлайды ("Кім ол? Кім?"). (Сахна 5 Терезе) Үйде балалар "Том, Том, Сыбызғышының ұлы" әнін айтады (алдыңғы вариацияның әзіл-қалжың, синкоптық ырғағымен) және гувернанта сол адамды қайтадан көреді, ол терезенің ішінде тұр. Қорқып, оның кім екенін Гроз ханымнан сұрайды, ал ол оны сипаттағанда үй шаруашылығын жүргізуші: "Құдай-ау, оның қорқынышты әрекеттерінің соңы бар ма?" деп айғайлайды (осы мотив осыдан кейін қайталап тұрады). Бұл Питер Квинт, Блайдағы бұрынғы шаңғышы. Гроз ханым "Менің үйді қарауым керек болды" дейді, бірақ Квинттің Майлзбен және Мисс Джесселмен, әдемі және жоғары текті бұрынғы гувернантамен "еркін болғанын" және "күні-түні өз қалауынша істегенін" айтады. Гроз ханым одан қорқып, әрекет етпеген. Джессел әйел үйден "өлу үшін" кеткен. Гувернанта Квинттің де мұзды жолда құлап қайтыс болғанын естіп таңғалады. Ол балаларды қорғауға қайтадан бел буады, "олар ештеңе көрмесін, ештеңе білмесін" үшін ("Неге келдім?" тақырыбымен). (Сахна 6 Сабақ) Келесі күні таңертең Майлз латын тілін оқып жатыр ("Біз көптеген есімдерді табамыз, еркектерге жатады"), ол күтпеген жерден латын сөзінің мағынасына негізделген "Мало" деген қайғылы әнді айтады, бұл тағы бір қайталап тұратын мотив. (Сахна 7 Көл) Блай көлінің жағасында Флора гувернантамен география оқып, әлемдегі теңіздерді атайды. Ол көлге ат қоюды сұрағанда, ол оны Өлі теңіз деп атайды. Ол қуыршағына ("Бүгін өлі тұзды теңіздің жағасында") есімдерін айта келе, гувернанта кенеттен көлдің арғы жағында (гонгтың үнімен) әйелді көреді. Ол Мисс Джесселдің арманы екенін білгеннен кейін, Флораны қауіпсіз жерге үйге жібереді және бұл оның ойлағаннан да жаман екенін, балалар "жоғалғанын" айтады. (Сахна 8 Түн) Майлз түнгі киіммен сыртқа шығып, мұнарадан Квинт оған ("Майлз! Майлз!" - "Неге келдім?" мотивінің нұсқасы) және құпиялар ("Мен барлық нәрселер таңғажайып және батыл") туралы ән айтады, ал Мисс Джессел Флораға "біз бірге жылағандардың бәрін" көруге келуге шақырады. Гувернанта мен Гроз ханым оларды тоқтатып, арбақтар жоғалып кетеді. Майлз гувернантаға: "Көрдіңіз бе, мен жаманмын, солай емес пе?" дейді. Квинт пен Мисс Джесселдің "Тәуліксіздіктің салтанаты суға батты" деген өлеңдері В. Б. Йейтстің "Екінші келу" поэмасынан алынған.

Таңдалған жазбалар

ЖылКаст: Пролог, Гувернантка, Гроз ханым, Майлз, Флора, Питер Квинт, Мисс ДжесселДирижер, опера үйі және оркестрЛейбл1955Питер Пирс, Дженнифер Вивиан, Джоан Кросс, Дэвид Хемингс, Олив Дайер, Питер Пирс, Арда МандикианБенджамин Бриттен, Лондон симфониялық оркестріDecca, Cat: 4256721981Филип Лэнгридж, Хелен Донат, Ава Джун, Майкл Гинн, Лиллиан Уотсон, Роберт Тир, Хизер ХарперКолин Дэвис, Ковент Гарден опера үйінің оркестріPhilips, Cat: 446 325 21993Филип Лэнгридж, Фелисити Лотт, Филлис Каннан, Сэм Пэй, Эйлин Хулс, Филип Лэнгридж, Надин СекундеСтюарт Бедфорд, Алдебург фестивалінің ансамбліNaxos, Cat: 8.660109 102002Иан Бостридж, Джоан Роджерс, Джейн Хеншел, Джулиан Ленг, Кэролайн Уайз, Иан Бостридж, Вивиан ТирниДаниэль Хардинг, Малер камералық оркестріVirgin, Cat: 545521 2