Кіріспе

Филип Гласстың "Ахнатон" операсы – 1983 жылы американдық композитор Филип Гласс жазған, Мысыр перғауыны Ахнатонның (Аменхотеп IV) өмірі мен діни сенімдеріне негізделген үш актілі опера. Либреттосын Филип Гласс Шаллом Голдман, Роберт Израиль, Ричард Ридделл және Джером Роббинспен бірлесіп жазған. Композитордың айтуынша, бұл шығарма оның тағы екі тарихи операсы – "Эйнштейн жағажайда" (Альберт Эйнштейн туралы) және "Сатяграха" (Махатма Ганди туралы) трилогиясының аяқталуы. Бұл үш адамды өмір сүрген заманын өзгерте түскен ішкі көзқарас жетеледі: Ахенатон дінде, Эйнштейн ғылымда, ал Ганди саясатта. Мәтін бастапқы дереккөздерден алынған және түпнұсқа тілдерде орындалады, сондай-ақ ағылшын немесе неміс тілдеріндегі баяндаушының түсіндірмелерімен байланыстырылады. Бұл кезеңдегі египеттік мәтіндер Ахнатонның өлеңдерінен, "Өлілер кітабынан" және Амарна кезеңіндегі (Ахнатонның он жеті жылдық билігі) жарлықтар мен хаттардан алынған үзінділерден құралған. Басқа бөліктері аккад және қасиетті еврей тілдерінде жазылған. Ахтатонның "Күнге арналған әні" тыңдаушылардың тілінде орындалады.

Өнер тарихы

"Ахнатон" спектакліне Вюртемберг мемлекеттік театры (Штутгарт) тапсырыс берді. Әлемдік премьерасы 1984 жылғы 24 наурызда Штутгарт мемлекеттік театрында "Эхнатон" деген неміс тіліндегі атаумен өтті. Пауль Эссууд бас рөлді орындады, ал неміс режиссері Ахим Фрейер операны абстрактілі стильде, өте ритуалдық қозғалыстармен сахналады. Дэвид Фримен режиссерлік еткен американдық премьера 1984 жылғы 12 қазанда Хьюстон Гранд Операсында болды, сонда Гласстың "Планета 8" операсының да премьерасы өтті. АҚШ-тағы қойылым негізінде Ұлыбритания премьерасы 1985 жылғы 17 маусымда Лондон Колизейінде Англия Ұлттық Операсымен бірге өтті. Бұл қойылым 1987 жылғы наурыз айында Лондон Колизейінде қайта жаңғыртылды. Режиссер Генрик Барановскийдің қойған, жүлделі польшалық премьерасы 2000 жылғы 20 мамырда Лодзьдегі Гранд Театрда өтті. Француз премьерасы 2002 жылғы 23 қыркүйекте Страсбургтегі Рейн Операсында Бостон лирикалық операсымен бірлесіп, 2002 жылғы ақпанда премьера болған қойылым ретінде көрсетілді. Англия Ұлттық Операсы мен ЛА Операсының бірлескен жаңа қойылымы, Фелим Макдермоттың режиссерлігімен, Энтони Рот Костанцо мен Закари Джеймстің қатысуымен, Improbable ұжымының қатысуымен 2016 жылғы 4 наурызда Лондон Колизейінде көрсетілді, ол 2017 жылғы Оливье сыйлығын жеңіп алды, ал 2016 жылғы 5 қарашада ЛА Операсында да көрсетілді. Бұл қойылымның 2019 жылғы наурызда Лондонда қайта қойылды және 2019/2020 маусымында Метрополитен Операсында ойналып, 2022 жылғы "Үздік опералық жазба" Грэмми сыйлығын жеңіп алды. 2019 жылғы Мет қойылымы 2020 жылғы 20 маусымда, 14 қарашада және 2021 жылғы 12 ақпанда онлайн трансляцияланды және 2022 жылы қайта көрсетілді. 2014 жылғы 6 маусымда Гейдельберг театрында Нэнин Линнинг режиссерлік еткен және хореографиялаған жаңа қойылымның премьерасы өтті. Лаура Скоцци режиссерлік еткен тағы бір жаңа қойылым 2018 жылғы 11 наурызда Бонн опера театрында көрсетілді. 2020 жылғы қарашада Ниццаның Азур жағалауындағы Операда COVID-19 пандемиясының салдарынан көрерменсіз және онлайн көрсетілді. Бұл қойылымды Glass-пен ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген Люсинда Чайлдс продюсерлік етіп, хореографиялады, ол репетицияларды қашықтан жүргізді. Ол сондай-ақ операдағы сөйлеу рөлдерін орындады, олар алдын ала жазылып, қойылым кезінде көрсетілді.

Рөлдер

Роль:Voice typePremiere cast, Stuttgart, 24 March 1984ENO, London, June 1985Oakland Opera Theater, 2004ENO, London, March 2016,LA Opera, November 2016Theater Bonn, March 2018Metropolitan Opera, NY, November 2019Ахнатен контратенорПол ЭссудКристофер Робсон (Стутгарт) Пол ФлайтЭнтони Рот КостанцоЭнтони Рот КостанцоЭнтони Рот КостанцоНефертити, әйелі Ахнатеннің контральтоМилагро ВаргасСалли Берджесс (Стутгарт) Дарла ВиггингтонЭмма Керрингтон (2016)Кэти Стивенсон (2019)Дж’Най БриджесСузанна БлаттертДж’Най БриджесПатша Тие, анасы Ахнатеннің сопраноМария Хуссман/Мелинда ЛиберманнМари АнжельМелинда ЛиберманнАнджела Дин БахамРебекка БоттонСтейси ТаппанМари ХишченДиселла ЛарсдоттирХоремхаб, генерал және болашақ фараон баритон/Теро Ханнула [fi]Кристофер Бут ДжонсТеро Ханнула [fi]Мартин БеллДжеймс КлевертонКихун ЮнГиоргос КанарисУилл ЛиверманАмонның бас жөргемі тенорХельмут ХольцапфельГрэм Мэтесон Брюс (Стутгарт)Алан КохранКолин ДжадсонФредерик БаллентайнЙоханнес МертесАарон БлейкАй, Нефертитидің әкесі және фараонның кеңесшісі басКонрад Арльт/Корнелиус ХауптманнРичард АнгасКорнелиус ХауптманнДжон МинагроКлайв Бейли (2016)Кил Уотсон (2019)Патрик БлэквеллМартин Тзонев/Джеймс ХомманРичард БернштейнАхнатеннің қыздары:БекетатенМеретатенМакетатенАнкхесенпаатенНефернеферуатенСотопенре 3 сопрано,3 контральтоВиктория ШнайдерЛинна Вильгельм КёнигерМария Купилова ТихаКристина ВехтлерЖеральдин РоузАнжелика ШварцДжанис КеллиЭтна РобинсонТамсин ДайвсРозмари ЭшИлин ХулсЛинда Китчен (Стутгарт) Клэр ЭггингтонАлекса МейсонРози ЛомасАнна ХантлиКэти БрейВиктория Грей (2016);Шарлотта ШоуХейзел МакбейнРози ЛомасЛидия МаркионеЭлизабет ЛинчМарта ДжонсАнгарад Лиддон (2019)Со Ёнг ПаркСаммер ХассанЭлизабет ЖароффМишель СименсМишель ХеммингсШармаи МусаккиоВардени ДавидянБрижит ЮнгМартина КеллерманнМариане ФрайбургЖоэль ФлёриРамуне СлиуаускиенеЛиндсей ОузеКарен Чиа Линг ХоКристал И. УильямсЭнни РозенОливия ВотСюзанна ХендриксАменхотеп III, Ахнатеннің әкесісөздік рөлДавид Варрилоу (Стутгарт)Майкл Мохаммед——Томас ДехлерЗахари ДжеймсЖазбашы / Туристтік жетекші әңгімешіХильдегард Венш/Давид ВаррилоуДжордж ХэрвудДавид Варрилоу Захари ДжеймсЗахари Джеймс Захари ДжеймсЖас Тутанхамунсөзсіз рөл———— Джошуа Симпсон/Дилан Роудс (2016);Юэн Хокинс/Тайлан Эрнандес (2019) Кристиан Дж. КоннерЕкі қарындас ——— —Роуз Вайсгербер/Шева ТеховальАва Гесселл— Кішкентай ер адамдар хоры (жұбылар), үлкен опера хоры (Мысыр халқы)Шығармашылық командаДирижер Деннис Рассел ДэвисПол Дэниел (Стутгарт)Дейрдре МакКлюрКарен КаменсекМэттью ОкуинСтефан ЗиллиасКарен КаменсекРежиссер Ахим ФрейерДэвид Фримен—Эллен Себастьян ЧангФелим МакДермоттФелим МакДермоттЛора СкоцциФелим МакДермоттДекоратор Илона және Ахим ФрейерДэвид Роджер— Том ПайТом ПайНаташа Ле Гуэн де КернезонТом ПайЖарық дизайнері Ханс Йоахим ХаасРичард Риделл —Бруно Поэт; Гэри Джеймс (2019)Бруно ПоэтФридель ГрассБруно Поэт

Музыка

Оркестрдің құрамы шамамен 19 ғасырдың басындағы опералар үшін қолданылатын құраммен бірдей: 2 флейта (біреуі пикколомен қоса), 2 гобой (екіуі де гобой-д'аморемен қоса), 2 кларнет, бас кларнет, 2 фагот, 2 француз мүйізі, 2 труба, 2 тромбон, туба, соққы аспаптары (3 орындаушы), селеста (синтезатормен қоса), 12 виола, 8 виолончель, 6 контрабас. 1984 жылы Штутгарт мемлекеттік опера үйі қайта жаңартылып жатқандықтан және премьерасы өтетін Штутгарт мемлекеттік театрының Kleines Haus оркестрлік ойығы әлдеқайда кіші болғандықтан, Гласс скрипкаларды (шамамен 20-ны) мүлдем шығармай, оркестрге қараңғы, мұңды мінез берді, бұл туындының мазмұнына сай келеді. Бұдан басқа, бұл Гласс үшін сол кезге дейін ең "дәстүрлі" опералық оркестр болды (алты мүшелі Филип Гласс ансамблі үшін жазылған "Эйнштейн жағажайда" және тек ағаш және ішекті аспаптарға арналған "Сатьяграха" операларымен салыстырғанда).