Кіріспе

Blood Money – Том Уэйтстің 2002 жылы ANTI лейблі арқылы шыққан он бесінші студиялық альбомы. Ол Уэйтс пен Кэтлин Бреннанның Роберт Уилсонның «Войзек» операсы үшін жазған әндерінен құралған. Уэйтс бұрын Уилсонмен екі пьеса бойынша жұмыс істеген: «Қара атты» және «Алиса». «Алиса» 2002 жылы «Blood Money» альбомымен бірдей уақытта жарық көрді.

Өмірбаян

Альбомда Уилсонның «Войзек» (2000) қойылымы үшін Уэйтс пен Бреннан жазған әндердің көп бөлігі бар. Уилсонның операсы Георг Бюхнердің сол аттас пьесасына негізделген, сондай-ақ ол Альбан Бергтің «Воццек» операсына да әсер еткен. Уилсонның «Войзек» операсының тұңғыш көрсетілісі 2000 жылдың қараша айында Копенгагендегі Бетти Нансен театрында өтті. Бір уақытта екі альбом шығару туралы сұраққа Уэйтс: «Жеті жыл бойы жаңа альбом шығармағаныңыз үшін адамдар ашуланып, бірден екеуін шығарғаныңызға да ренжіді. «Менің жұмыртқаларым қайда?» дейді біреуі, «Мен мұны тапсырыс берген жоқпын!» дейді екіншісі. Менің ойымша, егер ол сәтті болса, онда бұл менің идея болған, ал егер болмаса, кінәні басқа біреуге тағайындаймын». Партитура Уилсонның пьесасымен бірдей, бірақ Уэйтс түсіндіреді: «Мен тек атауын өзгерттім. Менің ойымша, ешкім Войзекті білмейді». Дан Коэннің айтуынша, «XIX ғасырдың неміс ақыны Георг Бюхнердің «Войзек» әңгімесі, әскердегі ерекше тәжірибелер мен адалдықтан айырылу салдарынан есінен шығып қалған солдат туралы, Уэйтс «дене, қан, жерге байланысты, тіршілікке толы; Tin Pan Alley Веймар Республикасымен кездесетін» музыканы тудырды. Уэйтстің «Swordfishtrombones» (1983) альбомынан бергі барлық туындылары сияқты, бұл да стильдік тұрғыдан алуан түрлі, ал жалпы өндіріс «патинасы» – бұл жағдайда құрғақ, сыбдырлаған шибуи (жапон сөзі, тозуды білдіреді) дыбысы, 4 футтық индонезиялық бұршақ шайқағыш (pod), маримба және 57 сыбызғы пневматикалық каллиопамен бейнеленген, ол CD жазылған Сонома шатырында бес мильге дейін қайталанып тұрды». Уэйтс каллиопа туралы: «Каллиопада ойнау – керемет тәжірибе. «Қызыңды каллиопа ойнаушыға берме» деген ескі сөз бар. Өйткені олардың бәрі ақылдан безген. Себебі каллиопа тым қатты. Қазыдан да қатты. Бұрын цирк келгенін жариялау үшін оны қолданған. Себебі оны үш шақырымнан естіп көруге болады. Енді сіз оның алдында тұрсаңыз, студияда пианино сияқты ойнап, бетіңіз қызарып, шашыңыз тік тұрып, терлеп жатырсыз. Сіз айқайласаңыз да, ешкім сізді естімейді. Бұл менің өмірімдегі ең күшті музыкалық тәжірибем. Ал бітірген соң дәрігерге бару керек болады. Маған қарап тұрыңыз, доктор, мен каллиопада бірнеше ән орындадым және сіз мені тексеріп, барлық қадамдардан өткізіңіз». «Shiny Things» әні Уилсонның «Wozzeck» операсында бар, бірақ «Blood Money» альбомында жоқ; ол кейінірек Уэйтстің «Orphans: Brawlers, Bawlers & Bastards» (2006) альбомында жарық көрді.

Қабылдау

Мэдди Коста «Алиса» және «Blood Money» туралы былай жазады: «Егер екі альбом да бір сеанста жазылған, бір музыканттармен және шамамен бірдей аспаптармен жұмыс істегенін ескерсек, ұқсастықтар көңіл көншітпейді. Артқа қарап қарағанда, Уэйтс екі жобаға да ерекше жарасымды болғаны анық. Оның әндері ұзақ уақыттан бері қоғамның шеттегі адамдары, кісі өлтіру және құштарлық туралы болып келді. «Blood Money»-дегі ең жақсы әндер Уэйтстің танылған белгісі – бұрыс ырғақтар мен айналмалы дыбыстарды қуанышпен қайта жасайды. Уэйтс пен Бреннан Войзектің жемқор, аяусыз әлеміне ләззатпен еніп кетеді; олардың сөздері өткір, қуанышты нигилизмге толы. «Мен сенің жүрегіңді бір долларға қоқыс жинаушыға сатар едім», – деп «Құдай жұмыста» әні айқайлайды, ал «Киттің ішінде аш отыру» ескертеді: «Егер үмітпен өмір сүрсең, қорқынышты әуенге билейсің». Ең жақсысы – «Misery Is the River of the World» («Жақсылық – әлемнің өзені»), ол маримбаның зұлым бұрылысы, бас-кларнеттің шулы дыбысы, ежелгі каллиопаның сырылдауы және индонезиялық подтан шыққан перкуссияның көпіршіктерімен безендірілген, ал Уэйтс оның үстіне қуанышпен үрлейді: «Жақсылық – әлемнің өзені, бәрі ескек қүрысын!» Коэн былай деп жазады: «Осы аспаптардың қаңқа тәрізді армиясы жинақы тректерде (Bone Machine-ге қарағанда тыныш) вокалдарды көлеңкеге түсіруге бейім, бірақ күшті «Knife Chase» (Уэйтстің ұлы Кейси барабанда ойнаған Питер Ганништің аспаптық шығармасы) ерекше көзге шығады. Блюздік «Басқа біреудің жүзімдігі», баллада «Айтулы ән» және Джеймс Браунның «Бұл еркектер әлемі» фильміндегі пиццикато струналардың Украинадағы көрінісі сияқты ерекше «Сен тастаған бөлік» – менің таңдауларым». Роберт Кристагау «Уэйтс негіздерді жақсы түсіндірді. Ол гений; шедевр жасамаса, оған жақын». Ол «Алисаға» қарағанда «Blood Money» деп атады, «тематикалық міндеттемелердің тепе-теңсіздігімен бұзылмаған, бірақ біркелкі жазба. «Айтулы ән» тыныш «Мен сен оянғанша өлсем/Жасама, жылама» деген өлеңмен жаңа бір жерге барады, ал әйелдер туралы ертегінің опасыздығы «Басқа біреудің жүзімдігі» трагедияға қарама-қайшылықты қабылдамай жақындасады. Бірақ бір-бірін күшейтпейтін төрт «өмір сүру қиын» әні, тек «Everything Goes to Hell» шабыттанбаған, тым көп наразылық білдіреді. Мүмкін, оның оркестрлік жетекшілігінің ерекшелігі, тілге деген қуанышына қарамастан, оның ең терең құштарлығын көрсетеді, ол – романтикалық өткенге құмарлықсыз бүлінген қазіргі заманды қабылдамау. Ол ешкім естімеген ескі аспаптармен болашаққа қадам басады, себебі олар да, оның айтуынша, құрттар мен жындылар сияқты, қабылданбағандар еді. Бұл – құрметті, қиын жұмыс». Элизабет Гилберт екі альбом туралы былай деп жазды: «Уэйтстің лейблінің жақсы адамдары, Anti, осы екі альбомды бір уақытта шығаруды шешкенде, сәл ғанибет тапты. Себебі «Алиса» мен «Blood Money»-дің қарама-қайшылықтары Уэйтстің музыкалық мінезінің екі жағын толықтай көрсетеді, олар оның шығармашылығында ондаған жылдар бойы қақтығысқан. Бір жағынан, бұл кісіде мелодияға деген теңдесі жоқ сезім бар. Ешкім де Уэйтс сияқты жүректі ауыр баллада жаза алмайды. Екінші жағынан, ол өмір бойы осы әдемі әуендерден бас тартуға ұмтылды. Мұнда, «Алиса» мен «Blood Money»-де сіздер солардың бәрін қатар көре аласыздар. Том Уэйтс не істей алады. Барлық сұлулық пен бүлінгендік. Талант пен қайшылықтың бәрі. Ол құрметтейтін және жоюға тырысатын нәрселердің бәрі. Барлығы ғажайып, барлығы көліктік». Альбом 2002 жылы Metacritic-тің ең үздік 30 альбомы бойынша 18-орында тұрды. 2003 жылы Nielsen Soundscan деректері бойынша «Blood Money» АҚШ-та 143 000 данада сатылған. «God's Away on Business» әні «Enron: The Smartest Guys in the Room» (2005) фильмінде пайда болды. «All the World is Green» әні «The Secret Life of Words» (2005) және «The Diving Bell and the Butterfly» (2007) фильмдерінде пайда болды. «Misery is the River of the World» әні «The X Files» эпизоды «Вавилон» сериясында, 2016 жылдың 16 ақпанында эфирге шықты. «Starving in the Belly of a Whale» әні Бастердің «Mal Heart» (2016) фильмінде ашылу әні ретінде пайда болды.