Кіріспе

Кем дегенде бір кремний-хлор байланысын қамтитын химиялық қосылыстар.

Органикалық емес химияда хлоросиландар – реактивті, хлорлы химиялық қосылыстар тобы. Олар силанға (SiH4) жақын және көптеген химиялық процестерде қолданылады. Мұндай әрбір химиялық затта кем дегенде бір кремний-хлор (Si-Cl) байланысы болады. Трихлорсилан ең көп мөлшерде өндіріледі. Ал бастапқы хлоросилан – кремний тетрахлориді (SiCl4).

Метилхлорсиландар

Метилтрихлорсилан ((CH3SiCl3), диметилдихлорсилан ((CH3)2SiCl2) және триметилсилил хлориді ((CH3)3SiCl) тікелей процесс арқылы өндіріледі. Бұл – метилхлоридті кремний-мыс қорытпасымен реакцияға түсіру арқылы жүзеге асырылады. Осы үш метилхлорсиланның әрқайсысы органокремний химиясында жиі қолданылатын реагенттер болып табылады.

Қолдану

Кремний тетрахлориді және трихлорсилан жартылай өткізгіш өнеркәсібінде ультра таза кремний өндірілімінің аралық өнімдері болып табылады. Шикі кремнийден алынған хлорсиландар фракциялық дистилляция әдісімен тазартылады, содан кейін сутегімен қайтадан тотықтырылып 99,999999999 тазалықтағы кремний алынады. Органикалық хлорсиландар көбінесе кремний және шыны беттерін жабу үшін, сондай-ақ силикон (полисилоксан) полимерлерін өндіруде қолданылады. Фенилхлорсиландар және тағы да көптеген түрлері қолданылуы мүмкін, бірақ метилсилоксандар ең көп көлемде өндіріледі. Метилхлорсиландарда бірден үшке дейін метил тобы болуы мүмкін. Диметилдихлорсилан жағдайында екі хлор атомы болады, сондықтан артық сумен реакцияда кремний атомдары арасындағы эфир сияқты сызықтық тізбек пайда болады. Полиэфирлердегідей, осы иілгіш байланыстар резеңке тәрізді полимер – полидиметилсилоксанды (PDMS) құрайды. Метилтрихлорсилан PDMS молекулаларында тармақтану мен байланыс құруға мүмкіндік береді, ал хлоротриметилсилан тізбектің ұзындығын шектейді. Басқа қышқыл түзілетін заттар, әсіресе ацетат, полимердің химиялық қасиеттеріне көп өзгеріс енгізбей, силикон синтезінде хлорды алмастыра алады. Хлорсиланның осы аналогтары тұтынушыларға сатылатын герметиктер мен жабысқыштарда, сондай-ақ медициналық сападағы силиконның алдынан жасалатын материалдары ретінде кеңінен қолданылады, себебі олардың уыттылығы төмен.