Кіріспе

Штутгарттағы зоологиялық-ботаникалық бақ, Баден-Вюртемберг, Германия. Палестинадағы жер.

Вильгельма – Штутгарт қаласының Бад Каннштадт ауданында, тарихи қамалдың аумағында орналасқан зоологиялық-ботаникалық бақ. Вильгельма хайуанаттар бағы Баден-Вюртембергтің ең танымал туристік орындарының бірі болып табылады және жыл сайын 2 миллионнан астам келушіні қабылдайды. Бақ 1846 жылдан бері қызмет етеді. 1960 жылдан бері Алхамбраны еске түсіретін маврлық жаңғыру стилі сақталған және толықтырылған. Бүгінде бақтың аумағы шамамен 11 500 жануарға және әртүрлі климат аймақтарынан алынған 6000-ға жуық өсімдікке орналасқан, олардың құрамында 1200-ге жуық түр бар. Германияның зоопарктары арасында Вильгельма коллекциясы Берлин зоологиялық бағынан кейін екінші орында тұрады. Вильгельма анасы қабылдамаған және бақтағы қызметкерлер тәрбиелеген жас гориллаларды қабылдайды. 2-3 жасқа келгенде гориллалар бастапқы зоопарктарына қайтарылады.

Қазіргі заманға дейінгі Вильгельма

1829 жылы жануарлар бағы Розенштейн сарайының минералды бұлақтарының жанында орналасқан. Содан кейін Вюртемберг герцогы I Вильгельм бақта патшалық монша салуды шешті. Герцог моншаны Испанияның Гранада провинциясындағы Альгамбра сияқты мавр стилінде, оған апельсинхана қоса салынуын қалады. Айына жаз болмаған жылдың салдарынан туындаған экономикалық қиындықтарға байланысты 1816 жылы құрылыс тоқтатылды, сондықтан Вильгельма герцогтардың, кейін Вюртемберг корольдерінің жазғы резиденциясына айналды. 1837 жылы Людвиг фон Зант герцогтың моншасын жобалау және салу үшін шақырылды. 1842 жылы герцогтың моншасының алғашқы бірнеше ғимараты аяқталды және бұл орын Вильгельма деп аталды. Көркем ойлы фон Зант герцогтың қиялын оятып, оның жазғы вилласын аяқтады, ол тұрғын үй, күмбезді зал және бұрыштық павильондары бар екі жақын орналасқан жылыжайдан тұрады. 1846 жылы Вюртембергтің Карл I мен Ресейдің Ольга Николаевнасының неке тойы Вильгельмада өтті, сол кезде банкет залы, бірнеше сот залдары бар екі негізгі ғимарат, бірнеше беседка, жылыжайлар және үлкен саябақ болды. Коттедж 20 жылдан кейін аяқталды.

Қазіргі Вильгельманың басталуы

1918 жылы король тақтан басқаннан кейін Вильгельма Штутгарт қаласы мен Баден-Вюртемберг штатының меншігіне өтті. Осы күнге дейін оны Қаржы министрлігі күтіп келеді. Вильгельма 1919 жылы ботаникалық бақ ретінде халыққа ашылды. Жануарлар бағының кірісінің маңызды бөлігі орхидеялар коллекциясы болды, ол бақтың көшеттерін сату арқылы табыс әкелді (ол кезде Германиядағы бірегей тәжірибе). 1939 жылы Императорлық бақ көрмесі Штутгарттағы Вильгельмада өтті. Вильгельма 1944 жылғы 19-20 қазан түнде екінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың бомбалауы салдарынан қирады. Бақ пен апельсиндікке зор зиян келді; жойылмау үшін көшірілмеген өсімдіктер жойылды немесе ауыр зақымдалды. Сол кездегі бақ директоры Альберт Шохле бақты қалпына келтіргісі келді, сонымен қатар қасиетке жануарларды қайтадан енгізуді де ойлады. Осы көрмеден кейін сол жылы "Неміс ертегілерінің жануарлары" көрмесі ұйымдастырылды. Онда қоңыр аюлар, арыстандар, анакондалар, питон, алып тасбақалар мен крокодилдер сияқты түрлі бауырымен жорғалаушылар көрсетілді. "Африка далаларының жануарлары" атты тағы бір көрмеде арыстандар, крокодилдер, антилопалар, суқұйрықтар, зебралар, гнулар және жирафтар болды. "Индиялық орманы" көрмесі Вильгельманың барлық тарихындағы ең сәтті көрме болды. Көрмеде пілдер, жолбарыстар, барыстар, Азия қара аюлары және макакалар көрсетілді. Баден-Вюртемберг штатының Қаржы министрлігі осы көрмелердегі жануарларды алып тастауға бұйрық бергенімен, бұл бұйрық орындалмады.

Кеңейту

1960 жыл Вильгельма үшін сәтті жыл болды; Штутгарт Министрлер Кеңесі зообақтың кеңейтілуін бекітті, ал бұл 1961 жылы Баден-Вюртемберг Ландтагы бекітті. Зообаққа жаңадан қосылғандардың ішінде 1962 жылы король Вильгельмнің мавр вилласын түнгі жануарлар экспозициясына айналдыру, 1967 жылы жаңа заманауи ғимарат пен аквариум салу, ал 1968 жылы ірі мысықтар, мүйізқұйрықтар мен бегемоттарға арналған ғимараттар мен экспозициялар болды. 1970 жылы директор Альберт Шёхле зейнетке шығып, оның орнына Вильберт Нойгебауэр келді. Нойгебауэр басшылығымен 1973 жылы зообақтың маймылдарына арналған ғимарат, 1977 жылы Оңтүстік Америка өсімдіктері, 1982 жылы африкалық еңтаянды жануарлар, 1981 жылы Субтропиктер экспозициясы, 1982 жылы Жастар үйі аяқталды. 1989 жылы биолог Дитер Яух аквариумның үшінші директоры болды, бұрын ол аквариумның кураторы болып жұмыс істеген. Яухтың қызмет ету кезеңінде 1991 жылы аюлар мен тауға өрмелеуші жануарларға арналған бұрынғы жүйе қайта қарастырылды, 1993 жылы зообақтың демонстрациялық шаруашылығы аяқталды, ал сол жылы зообақтың пингвиндері мен кенгурулары үшін жаңа құс үйі аяқталды. Вильгельманың Амазонка үйі 2000 жылы, инсектарий 2001 жылы, Бонго экспозициясы 2003 жылы кеңейтілді, Крокодил залы 2006 жылы, Пілдер корпусы 2012 жылы, сурикат залы 2013 жылы аяқталды, Африка маймылдары залы сол жылы ашылды. Яухтың қосымша жұмыстарына 2013 жылы жаңа ашық террариум және бизон қоршауын кеңейту кірді. Томас Кёльпин 2014 жылы директор болды. Оның қызмет ету кезеңінде ескі сарайды түнгі жануарлар залына қайта жаңарту (1962–2014) аяқталды, мақсаты – Пілдер саябағында зообақтың түнгі жануарлары үшін жаңа ғимарат салу және кішкентай жануарлар үйін аяқтау (1968–2014) болды.

Қазіргі қолданылуы

1993 жылға қарай Вильгельма қазіргі өлшемдеріне жетті. 2013 жылдың мамыр айында жаңа ғимараттар тобы ашылды (құрылыс құны 22 миллион евро). 2012 жылдың сәуір айында пілдердің жайлауының жаңа дизайны аяқталды.

Пахидермдер

1968 жылы пілдер мен мүйізтұмсықтар үйлері салынды, ал 1990 жылы тізбектердің орнына арқандар орнатылды. Екі ғимараттың да аумағы 2012 жылы ағаштар мен жануарларға қолайлы бұталы алқаптарды қосу үшін қайта жобаланды, соның нәтижесінде ауданы ұлғайтылды. Бұған қоса, сазды тоңдағыштар және бір-бірімен алмастырылатын субстраттары бар екі алаң (мысалы, қабықтың ұнтағы, қиыршық тас) қосылды. Қазіргі уақытта Вильгельмада екі піл бар: Пама (1966) және Велла (1967). Бұрынғы пилдердің қатарында Еуропадағы ең қарт пил Вилья болды, ол 2010 жылдың 10 шілдесінде қайтыс болды (өлiм себебi қан айналымының тоқтауы деп саналады), сондай-ақ Молли болды, ол 2011 жылдың шілдесінде шамамен 45 жасында ұйытылды. Басқа пилдерге африкалық пил Джамбо және, қысқа мерзімге, Үндістан штаты Штутгартқа сыйлық ретінде жіберген азиялық бұқа пилі кірді. 2020 жылы басталатын жаңа құрылыс жобасы қазір жоспарлануда. Бұл ғимаратта қазір малайялық тапирлер мен бабируссалар тұрады.

Құйрықтылар

Африкалық тұяқты жануарлар кешені, оның ішінде жирафтар үйі 1980 жылы ашылды. Бүгінде Вильгельмада зебралар, жирафтар, кудулар, окапи, Доркас газельдері және сомалилік жабайы есектер өмір сүреді. Вильгельма жирафтарды, сомалилік жабайы есектерді, бонголарды, окапилерді, бонтебоктарды және зебраларды көбейтуде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 1989 жылдан бері Вильгельмаға барлығы 12 окапи келді. Жирафтар үйінде жирафтар мен окапилердің жабық қоралары ғана емес, сонымен қатар конголық тауыстардың, фенек түлкілерінің, қысқа құлақты пілдің және тоқымашы құстардың да мекені орналасқан. Бұрынғы тұрғындарының ішінде Грант зебралары, аяқ киімді құстар, шошқақұйрықтар, клипспрингерлер, суқұйрықтар, қабан шошқалары және көптеген антилопалар болды. Тапирлер үйі, жаңа маймылдар үйі және Розенштейн қамалына қазба тоннелімен шектесетін "Ранч" 1980 жылдары уақытша ұстау орны ретінде салынған. Онда такиндер, зоопарктің бизондары және онагерлер орналасқан.

Бастапқылар

1973 жылы ашылған ескі маймыл үйі сол кездегі ең заманауи ғимараттардың бірі еді. Ғимараттың дизайны, көптеген басқа зоопарктарда қолданылып, жаңа маймыл үйінде де қайта еліктелген, оның ерекшеліктері – қоршаудың карусель стиліндегі дизайны, оны жабатын плиткалар және күшті бөлуді арттыратын арнайы тірек дискілері болды. Вильгельма зообағындағы соңғы екі шимпанзе 2010 жылдың жазында Веспремде басталған Еуропалық сирек түрлерді қорғау бағдарламасы аясында алынған. Жаңа маймыл үйі ашылғаннан бері ескі үй зообақтың орангутандарына ғана пайдаланылуда. 2011 жылы зообақ орангутан, лутунг және гиббондардың қоршауларын қайта жаңартуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ескі маймыл үйі (1973 жылы салынған) халықаралық стандарттарға сай келмей қалғандықтан, Вильгельма жаңа маймыл үйін салуға мәжбүр болды. 2010 жылдың көктемінде жоба тек халықаралық стандарттарға ғана сай болу үшін емес, сонымен қатар сыртқы алаңда гориллалар мен боноболарға да жайлы жағдай жасау үшін басталды. Жаңа ғимарат, бастапқы құрылымнан 13 есе үлкен, 2013 жылдың 14 мамырында көпшілікке ашылды. Жаңа маймыл үйін салу зообаққа шамамен 22 миллион еуроға түсті, бұл жобаға бұрын бөлінген 9,5 миллион еуродан 70% көп. Желдеткіш жүйесіндегі ақаулар салдарынан екі бонобоның қайтыс болуы ғимараттың құрылыс сапасына күмән тудырды. 1973 жылы ашылған маймылдар орнында қазір гиббондар мен лутунгтар да бар. Осы жерде Вильгельма зообағының жұқа денелі маймылдарды көбейту бағдарламасы әлемдегі басқа зоопарктардан 37 жаңа туған баладайымен ерекшеленеді. 2015 жылы келушілерге ыңғайлы болуы үшін гиббондардың қоршауына бірнеше өзгерістер енгізілді. Бұл ғимаратта бұрын Proboscis маймылдары, арыстанқұйрықты макактар, Дрилл, Дук, жәндіктер мен капуцин маймылдары да мекендеген. 1975 жылдан бері приматтарды орналастыру үшін тағы екі құрылым қайта жаңартылды. Олардың үлкені қазір геладалар, хиракстар және барбарлық қойларға арналған, ал екіншісінде әлі де жапон макактары бар.

Құстар

Вильгельманың құстар коллекциясының алғашқы ірі кеңейтілуі 1981 жылы Субтропикалық құс үйімен басталды, онда кукабуралар, мәрмәрлі қаздар, Солтүстік аққабақ ибис, көптеген попугай түрлері орналасқан. Жаңа маймыл үйі Субтропикалық құс үйінің тарихи қабырғасына салған жүктемеге байланысты, үлкен құс үйіне арналған жаңа жоба күтілуде. Дамаск залының артында бірнеше құс үйлері бар, бұрын Вильгельма патша сарайы болған кезде фазандарды ұстау үшін пайдаланылған. Соғыстан кейінгі кезеңде олар кішкентай жыртқыш жануарларды, оның ішінде иттілерді, кішкентай мысықтарды және циветтерді орналастыруға қолданылды. 1990 жылдары құс үйлері қайта жаңартылғаннан бері, олар қазір бөдене, еуразиялық бұлбұл, қаскыр және түрлі көгершіндер сияқты жергілікті құстарды ұстайды. 2015 жылы Вильгельманың Қара Ормандағы түрлерді қорғау жұмысына қатысу мақсатында, осы құс үйлеріне каперцайларды орналастыру үшін өзгерістер енгізілді. 1993 жылғы Дүниежүзілік бау-бақша көрмесіне арналған Африкалық пингвиндерге (1953 жылдан бері Вильгельмада болған) жаңа қоршау салынды, бұл құс үйіне жақын мавр вилласының жанындағы Бақтың тоғандарындағы бұрынғы мекенжайын алмастырды. Сондай-ақ, Гумбольдт, Рокхоппер, Генту және Король пингвиндері де осы жерде орналасқан. Күнделікті қоғамдық тамақтандыру жүргізіледі. 1993 жылы әлемнің түкпір-түкпірінен келген құстарға арналған құс үйі салынды. Онда қара торғайлар, ибистер, үлкен мүйізділер, сондай-ақ Азия мен Австралияның бірлескен құс үйі бар, онда микрожануарлар көрмесі мен тамақтандыру асханасы орналасқан. Вильгельманың журавльдер коллекциясы 1950 жылы құстар көрмесімен басталды: қызылмойынды, көк және ақмойынды журавльдер, сондай-ақ Гавайи қазы Вильгельмаға қосылды. Зообақта бұрын басқа журавльдер, шұбар құстар, қаздар және таңғажайып түрде кенгуру да болған.

Қызықты деректер

Аквариум қызметкерлері қателікпен "Caulerpa taxifolia" немесе "Қатты қиратушы балдыр" штаммын көбейткен, бұл өте инвазивті балдырлар түрі және ол "биологиялық әртүрлілікке ауыр теріс салдарлар" тигізді. Вильгельма – Германиядағы мемлекеттік меншіктегі жалғыз зообақ. Вильгельма WAZA және EAZA ұйымдарының мүшесі.