Кіріспе

Американдық өнертапқыш және кәсіпкер (1813–1874)

Сэмюэл Мартин Кир (19 шілде 1813 – 6 қазан 1874) – американдық өнертапқыш және кәсіпкер, ол американдық мұнайды қайта өңдеу өнеркәсібін құрған деп есептеледі. АҚШ-та шикі мұнайды керосин лампа майына алғаш рет ол өңдеген. Тарихшылар Кирді американдық мұнай өнеркәсібінің атасы деп атайды.

Ерте өмір

Кир Ливермор қаласына жақын, Пенсильвания штатының Индиана округіндегі Конемоу қалашығында дүниеге келген. Ол Томас Кир мен Мэри Мартин Кирдің ұлы болған. Кирлер – шотланд-ирланд иммигранттары, олар Ливермор және жақын орналасқан Солтсбург маңында бірнеше тұз кеніштеріне ие болды. Тұз бизнесімен қатар, Сэмюэл 1838 жылы Kier, Royer and Co. компаниясын құруға көмектесті. Бұл компания Питтсбург пен Филадельфия арасында көмір тасымалдаған кемелермен айналысты. Кир сонымен қатар бірнеше көмір шахталарына, кірпіш зауытына және керамика фабрикасына да иелік еткен. Ол Бенджамин Франклин Джонс сияқты бірнеше инвесторлармен бірге Пенсильванияның батыс-орталық аймағында бірнеше темір қорыту зауыттарын құрды. Темір бизнесі Америкадағы ең ірі болат өндірушілердің бірі – Джонс және Лафлин болат компаниясының негізін қалады.

Кейінгі өмірі

Кир 1842 жылы Пенсильвания штатының Гринсбург қаласынан Нэнси Эйхерге үйленді.

Алғашқы бастамалары

Сэмюэл Кир 21 жасында Питтсбургке көшіп келді. Питтсбургте ол теміржол экспресс компаниясында жұмысқа орналасты, онда оның кәсіпкерлік қабілеті байқалды. Көп ұзамай ол дамып келе жатқан кәсіпорынның серіктесі болды, бірақ 1837 жылғы экономикалық дағдарыс салдарынан бизнес ақырында құлдырады. Сэмюэл Кир өзінің алғашқы бизнесінің сәтсіз аяқталуынан кейін жаңа мүмкіндіктерді іздеу арқылы қайта жаңғырды. 1838 жылы ол Эри көлін Питтсбург пен Филадельфияға байланыстыратын Пенсильванияның кең каналдық жүйесін пайдаланып, канал тасымалымен айналыса бастады. Кир Пенсильвания каналының бірнеше тәуелсіз операторларын жалдап, Питтсбургтен Филадельфияға үздіксіз маршрут құрды және операцияны басқару үшін «Кир, Роджер және Компания» құрылды. Бұл кәсіпорын қаржылық тұрғыдан табысты болды, Кирге бұрынғы бизнесі бойынша барлық қарыздарын төлеуге мүмкіндік берді. Кейін АҚШ президенті болған ол «Independent Line» желісін құрды, арнайы бөлімшелермен жұмыс істеді, онда «амфибиялық» қайықтарды – теміржол вагондарына орналастыруға болатын, бөлінетін қайықтарды немесе теміржол болмаған жерлерде канал жүйесімен сүйреуге болатын қайықтарды пайдаланды. Кейін ол болат және темір өнеркәсібіне инвестиция жасады, ең бастысы – мұнай өнеркәсібіне қатысты. Сондай-ақ, ол мұнай майы (вазелин) өндіріп, оны жақпа май ретінде сатты. Алайда, ешқайсысы коммерциялық сәттілікке жете алмады. Әрі қарай тәжірибе жасағаннан кейін, ол керосин өндірудің тиімді жолын тапты. Керосин бұрыннан белгілі болған, бірақ кеңінен өндірілмеген және экономикалық құны төмен деп есептелген. Бірақ сол кезде Америкадағы шамдарды жағуға қолданылатын кит майы қысыңқып, қымбаттап бара жатқан еді. Кир 1851 жылы жергілікті шахтерлерге «Carbon Oil» деп аталатын керосин сата бастады. Ол өнімді жағу үшін жаңа шам да ойлап тапты. Кир Эдвин Дрейкпен оның тәжірибелік мұнай ұңғымасы туралы кеңесті, ал Дрейктің ұңғымасынан алынған мұнайдың алғашқы партиясы Кирдің мұнай өңдеу зауытына жіберілді.