Кіріспе

Баллонмен көтерілетін үлкен апертуралы субмиллиметрлік телескоп (BLAST) – жоғары биіктіктегі шарға ілінген субмиллиметрлік телескоп. Оның 2 метрлік негізгі айнасы бар, ол жарықты 250, 350 және 500 мкм толқын ұзындығында жұмыс істейтін болметрлік тізімдерге бағыттайды. Бұл тізімдер Гершель ғарыш обсерваториясындағы SPIRE құралы үшін жасалған. Жобаны Пенсильвания университеті басқарады, сондай-ақ Торонто университеті, Браун университеті, Майами университеті, Британ Колумбия университеті, JPL, INAOE және Кардифф университеті кіретін көп университет консорциумы жүзеге асырады. Антарктидадағы BLAST-тың үшінші ұшуы ғылыми табысқа жетті, бірақ телескоптың көп бөлігі қону кезінде қирады. Ол 2010-11 жылғы оңтүстік жазға қарай Антарктидадан тағы бір ұшу үшін қайта құрастырылды. BLAST (сонымен қатар BLAST Pol деп те аталады) телескопының соңғы ұшуында жұлдыздардың пайда болу ядроларынан келетін поляризацияланған жарықты бақылауға арналған поляриметр орнатылған. Жарық магниттік өрістердің әсерінен поляризацияланады. Магниттік өрістер ядролардың құлдырауын тежейді деп саналады. Гершель ғарыш обсерваториясында поляриметр жоқ. BLAST-тың негізгі ғылыми мақсаттары: жоғары қызыл ығысқан жұлдыздық галактикалардың фотометриялық қызыл ығысуын, FIR сәулеленуін және жұлдыз құралу жылдамдығын өлшеу, соның арқасында FIR/субмиллиметрлік фонды құрайтын галактикалардың эволюциялық тарихын анықтау. Жұлдыз бен планеталардың пайда болуының ең алғашқы кезеңдерімен байланысты жұлдыздық алдындағы суық көздерді өлшеу. Галактикалық кеңістіктегі кең таралған галактикалық сәулеленудің жоғары ажыратымдылықтағы карталарын жасау. Кинорежиссер Пол Девлин жоба туралы "БЛАСТ!" атты деректі фильм түсірді. Пол – BLAST жобасының бас ғылым қызметкері, космолог Марк Девлиннің інісі.

Ұшулар

BLAST-тың алғашқы ұшуы инженерлік (сынақ) ұшу болды. BLAST 2003 жылғы 28 қыркүйекте шамамен 15:10 UTC-де Нью-Мексико штатының Форт-Самнер қаласындағы Колумбия ғылыми баллондық базасынан ұшырылды және шамамен 26 сағаттан кейін Ньюкомб қаласына жақын жерге қонды. BLAST-тың екінші ұшуы оның алғашқы ғылыми ұшуы болды. BLAST 2005 жылғы 12 маусымда 01:10 UTC-де Швецияның Кируна қаласына жақын жердегі Эсранж қаласынан ұшырылып, 16 маусымда 06:15 UTC-де Канаданың Солтүстік-Батыс аймақтарындағы Виктория аралына қонды. BLAST-тың үшінші ұшуы оның екінші ғылыми ұшуы болды. BLAST 2006 жылғы 21 желтоқсанда 01:54:10 UTC-де Антарктикадағы МакМурдо станциясынан ұшырылып, 2007 жылғы 2 қаңтарда 01:05 UTC-де МакМурдодан 756 км оңтүстік-батысқа қарай жерге қонды. Телескоптың үшінші қонуы апатты болды; парашют гондоладан (қону кезінде) босатылмады және Антарктика желдері оны 24 сағат бойы мұздың бетінде сүйреп, ақыры қону орнынан 200 км қашықтықтағы жарыққа дейін жеткізді. Жиналған деректерді қамтитын қатты дискілер ақырында табылып, сүйреу жолынан қалпына келтірілді, бірақ телескоптың көп бөлігі жойылды. BLAST-тың төртінші ұшуы (біріншісі BLAST Pol ретінде) 2010 жылғы 27 желтоқсанда 04:06 UTC-де Антарктиканың МакМердо станциясындағы Вилли Филдтен ұшып, Росс мұздық шельфіне қонды.