Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндияда табылған тұщы сулы иесік
Freshwater seal found in Finland
Сайма сақиналы иесігі (Pusa hispida saimensis, фин. Saimaannorppa) – сақиналы иесіктердің (Pusa hispida) бір түрі және мұз дәуірінен қалған түр. Олар әлемдегі ең көп қорғауға алынған иесіктердің бірі, жалпы саны шамамен 400 жекелеген дараққа жетеді. Осы иесіктердің жалғыз популяциясы Финляндиядағы Сайма көлінде кездеседі (сондықтан осылай аталады). Олар басқа сақиналы иесік түрлерінен шамамен 9500 жылдан бері толық оқшауланған және морфологиялық және экологиялық жағынан ерекшеленетін түрге айналды. Бұл популяция соңғы мұз дәуірінен кейін жер көтерілген кезде бөлініп қалған сақиналы иесіктердің ұрпақтары. Бұл иесік, Ладога және Байкал иесіктерімен бірге, тұщы суда тіршілік ететін сирек иесіктердің қатарына жатады.
The Saimaa ringed seal (Pusa hispida saimensis, Finnish: Saimaannorppa) is a subspecies and glacial relict of ringed seal (Pusa hispida). They are among the most endangered seals in the world, having a total population of only about 400 individuals. The only existing population of these seals is found in Lake Saimaa, Finland (hence the name). They have lived in complete isolation from other ringed seal species for around 9,500 years and have diverged into a morphologically and ecologically different subspecies of ringed seal. The population is descended from ringed seals that were separated from the rest when the land rose after the last ice age. This seal, along with the Ladoga seal and the Baikal seal, is one of the few living freshwater seals.
Тіршілік ету ортасы
Сайма сақиналы тұмсығы Финляндиядағы Сайма көлінде ғана кездеседі. Көл оңтүстіктегі Лаппеенранта және солтүстіктегі Йоэнсу қалалары арасында, шамамен созылып жатыр. Ол мұздықтармен ойылған тар арналармен байланысқан көптеген ірі ойыстардан тұрады, географиясы лабиринт сияқты, 13 710 аралға ие, жағалау сызығының ұзындығы шамамен және су бетінің ауданы құрайды. Көл салыстырмалы түрде жайлы, орташа тереңдігі ал ең терең жері шамамен тең. Олардың жеміне негіздік құрамы – орташа ұзындығы 8,6 см, ал ең ұзыны 21 см болатын ұсақ шоғырлы балықтар. Балалардың тамақтануы ересектерден ерекшеленеді, олар көбінесе көлдің жағалауындағы шалшық суда кездесетін шабақ пен қарабалықпен қоректенеді, ал ересектер көбінесе вендас пен минога жейді. Ұзақ жылдар бойы Сайма сақиналы тұмсығы коммерциялық және ойын-сауық балық аулау салаларымен бәсекелеседі деп есептелді және 1940 жылдарға дейін оларға сыйлық төленді. Сайма сақиналы тұмсықтарында екі түрлі қоныс бар: көбеймейтін қоныс және көбейетін қоныс. Көбейетін қоныстар, көбеймейтін қоныстарға қарағанда жағалауға жақын орналасқан.
The Saimaa ringed seal is endemic to their habitat in Lake Saimaa, Finland. The lake lies between the cities of Lappeenranta in the south and Joensuu in the north, spanning an oval of approximately It consists of numerous larger basins connected by narrower glacier carved channels, and its geography is maze like, having 13,710 islands, an approximate coastline length of , and a surface area of It is relatively shallow, having an average depth of and a maximum depth of The fish consumed consist primarily of small schooling fish averaging 8.6 cm in length and up to 21 cm in length, The pups’ diet varies markedly from the adults in that their diet consists primarily of perch and roach found in the shallow water where they spend most of their time in their earlier months, while the adults consume more vendace and smelt. It was believed for a long time that the Saimaa ringed seal was competing with the commercial and recreational fishing industries and there were bounties paid on them until the 1940s. Saimaa ringed seals have two kinds of lairs or dens; they have a haul out lair where no breeding takes place, and the breeding lair. Breeding lairs are located closer to the shore than haul out dens.
Суға түсу
Суға бату – су жануарларының маңызды мінез-құлқы, себебі олар азық іздеу және саяхаттау сияқты іс-әрекеттер үшін оған тәуелді. Олардың суға бату ұзақтығы көктемнен күзге дейін ұзарады, бұл азық-түлік қорының жеткілікті болуымен байланысты болуы мүмкін, бірақ олардың құрлықта тіршілік ететін сиырбас түрлерінің бірі болғандығы қызығушылық тудырады. Сайма сақиналы тұздарының суға батуын зерттеу үшін көптеген зерттеулер жүргізілді, нәтижесінде олардың күткеннен ұзаққа созылатыны анықталды. Олардың ұзақ суға батуының орташа уақыты 15 минут деп тіркелді және бұл жаттығу арқылы демалуға арналған суға бату деп есептеледі. Суға бату тереңдігінің орташа көрсеткіші 10-15 метрді құрайды, алайда олардың ең көп тереңдіктегі суға батуы қоршаған ортаның тереңдігімен шектелген.
Diving is an important behavior for aquatic mammals as it is something they rely on for behaviors such as foraging and travelling. The duration of their dives increases from spring to autumn, which may be a result of food availability, but it is interesting because they are one of the few landlocked seal species. Many studies have been done to observe Saimaa ringed seal diving, which was discovered to last longer than expected. Their average time for a long dive was recorded at 15 minutes and it was believed to be an aerobic resting dive. The average dive depth ranges from 10 to 15 m; however, their maximum dive depths were limited by environmental depth.
Қорғау
Сайма сақиналы тұмсығы 1955 жылдан бері Финляндияда заңмен қорғалады; АҚШ үкіметі де оны Құрып кетуге жақын түрлер туралы заңға сәйкес қорғауға алған. Сайма сақиналы тұмсығының құрып кету қаупі ұзақ жылдар бойы Финляндияның Табиғатты қорғау қауымдастығының негізгі жарнамалық науқанының тақырыбы болды, ал тұмсықты бейнелейтін плакат жалпы табиғатты қорғаудың финдік символына айналды. 1983 жылы олардың саны 100-ден 150-ге дейін жеткен. 2005 жылы шамамен 270 болды, бірақ 2006 және 2007 жылдардағы екі сәтсіз көбейту маусымынан кейін саны 260-қа дейін төмендеді. 2013 жылы популяциясы 300-ден асып, саны аздап өсті. Ұрық беруге жетілген аналықтардың саны 87 болды. Популяция 400-ден асса, құрып кету қаупі азаяды деп есептелді. 2016 жылдың көктемінде 79 жас туды, олардың төртеуі өлген. Сайма сақиналы тұмсығын қорғау үшін олардың тіршілік ететін аймақтарының бір бөлігінде балық аулауға ерікті шектеулер енгізілді. Шектеудің ең маңызды түрі – көлдің шамамен 15%-ында сәуірдің 15-інен маусымның соңына дейін аулау торларын қолдануға тыйым салу; балық аулаудың көбісі демалыс мақсатында жүргізіледі. Бірақ, жарақаттанудан туындаған өлім-жітім деңгейі жоғары болып қалып отыр, жылына шамамен 20-30 тұмсық, көбінесе бір жасар жас туғандар өлді. 2010 жылы Еуропалық Одақ Финляндиядан мұнайларды, әсіресе тормен аулаудан қорғау үшін күштірек шаралар қабылдауды талап етті. Бір жастан асқан тұмсықтардың жарақаттанудан туындаған өлімін азайту үшін 2011 жылдан бастап Сайма сақиналы тұмсығының негізгі ареалында мықты торлы торларды, үлкен балық тұзақтарын және балықты жеммен ілгектеу әдістерін қолдануға тыйым салынды. 2016 жылы бір заң мен билік органдары мен балық аулау суларының иелері арасындағы өзара келісім бұрынғы екі заңның орнын басты. Балық аулау кооперативтері балық аулау шектеулерін сақтағаны үшін гектарына 1,7 евро алады. Кейбір аудандарда, олар ұялау орындарынан 5 км радиуста белгіленген, сәуірдің ортасынан маусымның соңына дейін тормен балық аулауға (вендас торларын қоспағанда) тыйым салынды. Сайма сақиналы тұмсығының көбеюі жеткілікті мұз және қар жамылғысына байланысты. Климаттың өзгеруі салдарынан қар мен мұздың жоғалуы оларға тікелей қауіп төндіреді. Жасанды қар үйірмелері қысқы жағдайы нашар болғанда тұмсықтардың көбеюіне көмектесетіні дәлелденді. Қар үйірмелері үш қыс бойы сынақтан өтті және 2014 жылдан бері тұрақты қолданылып келеді. Сонымен қатар, климаттың өзгеруіне байланысты мұзда қар болмаған кезде қолдан жасалған ұялар да жасалуда. Табиғатты қорғау мамандары жергілікті тұрғындар тарату және күту үшін 100-ге жуық мұндай қораптар жасауды жоспарлап отыр. Сайма сақиналы тұмсығы негізінен Финляндияның екі ұлттық паркінде – Коловеси және Линнансаариде қоныстанған. Олардың шатасып кеткендері Савонлинна орталығын қоса алғанда, одан да кеңірек аумақта көрілді.
The Saimaa ringed seal has been protected by law in Finland since 1955; it is also listed as endangered by the U. S. government under the Endangered Species Act. The threatened extinction of the Saimaa ringed seal was long the focus of a major publicity campaign by the Finnish Association for Nature Conservation, and a poster depicting the seal has become a Finnish icon of nature conservation in general. In 1983, the population was between 100 and 150 seals. In 2005, it was about 270, but as a result of two unfavorable breeding seasons, 2006 and 2007, the number dropped down to 260. In 2013, the population was estimated at just over 300 and the population numbers were in a slight growth. The number of breeding aged females was 87. It was thought that the immediate threat of extinction would be alleviated if the population grew to over 400 individuals. In spring 2016, 79 pups were found, four of which were dead. In order to protect the Saimaa ringed seal, there are voluntary fisheries restrictions in a part of their living areas. The most important form of restriction is a ban on fishing nets from April 15 till the end of June in about 15% of the lake; nearly all fishing is recreational. Bycatch mortality has, however, remained high with estimated mortality of 20–30 seals annually, most of them pups of the same year. In 2010 the European Union required Finland to do more to protect the seals, particularly from net fishing. To reduce the by catch mortality of seals aged over one year, the use of certain fishing methods has been banned since 2011, which included strong mesh nets, large fish traps, and fish baited hooks, in the main part of the Saimaa ringed seal's habitat. In 2016, one Act and Mutual Agreement between authorities and owners of fishing waters replaced earlier two acts. The fishing co operatives get 1.7 euros per hectare to ensure that fishing limitations are followed. Net fishing (except of vendace nets) is forbidden between mid April and end of June in certain areas, which have been drawn at 5 km radius from nesting sites. Breeding success of Saimaa ringed seal depends on sufficient ice and snow cover. The loss of snow and ice caused by the ongoing climate change poses a direct threat to them. Human made snowdrifts have proved to be successful in improving seals' breeding success during winters with poor snow conditions. Snowdrifts were tested for three winters, and from 2014, they have been used regularly. In addition, artificial lairs are also in development for winters when there is no snow on ice due to climate change. Conservation experts expect to produce 100 of these boxes for dispersal and maintenance by the local citizenry. The Saimaa ringed seal lives mainly in two Finnish national parks, Kolovesi and Linnansaari. Strays have been seen in a much larger area, including Savonlinna centre.
Норппалив
Norppalive (сөзбе-сөз "Жылқалы тұяқ тірісінде") – WWF ұйымы жасаған Сайма жылқалы тұяғының тікелей эфирдегі веб-трансляциясы. Онда Сайма сақиналы тұмсығы кейде келіп тұратын жердің тікелей суреті көрсетіледі. Тікелей эфирдегі ең танымал жылқалы тұяқтардың бірі – Пуллерво, ол Финляндияның ең әйгілі Сайма сақиналы тұмсығы мәртебесіне ие болды.
Norppalive (literally "Ringed Seal Live") is a live webcast of the Saimaa ringed seal produced by WWF. It shows a live image of a place that is occasionally visited by a Saimaa ringed seal. One of the most well known ringed seals found in live broadcasts is Pullervo, which has gained the status of Finland's most famous Saimaa ringed seal.