Кіріспе

FA Әйелдер Ұлттық лигасы, бұрын WFA Ұлттық лигасы және FA Әйелдер Премьер лигасы (WPL) – 2014 жылға дейін Англия футбол қауымдастығы басқарған алты футбол дивизионының тобы, кейін тәуелсіз сайланған басқару комитеті басқаратын FA брендті лигасына айналды. 1991 жылы Әйелдер футбол қауымдастығы құрған лига, 1991 жылдан 2010 жылға дейін Англияның жоғары дивизионы болып табылды. Қазіргі кезде лига әйелдер футбол пирамидасының 3 және 4-қадамдарында орналасқан (FA Әйелдер Суперлигасы мен Әйелдер Чемпионатынан төмен). Лиганың Премьер-дивизионы/Ұлттық дивизионы 1991-92 маусымдарынан бастап 2009-10 маусымына дейін Англияның ең үздік әйелдер клубтарын қамтыды. Осы кезеңде «Арсенал» әйелдер клубы 12 лига титулын жеңіп алды. Ұлттық дивизионнан төмен Солтүстік және Оңтүстік дивизиондары болды, олардың командалары жоғары дивизионға өту мүмкіндігіне ие болды. WPL Ұлттық дивизионы 2010-11 жылдардан 2012-13 жылдарға дейін елдің 2-деңгейлі дивизионы болды және 2013 жылы таратылды, оның орнына 2-деңгейлі FA WSL 2 келді, кейіннен Чемпионат деп атау өзгертілді. Осы уақыттан бері Солтүстік және Оңтүстік дивизиондарының командалары (3-деңгейде ойнауын жалғастырып) осы дивизионға өту үшін күресіп келеді. Комбинациялық әйелдер футбол лигаларының (1998–2014) желілік дивизиондары 2014 жылы 4-деңгейде WPL жүйесінің ресми бөлігіне енді. Осы төрт дивизионнан (Солтүстік, Мидлендс, Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік-Батыс) клубтар 3-деңгейлі Ұлттық лиганың Солтүстік немесе Ұлттық лиганың Оңтүстік дивизиондарына жоғарылау мүмкіндігіне ие.

Тарих

Ұлттық лигаға дейін әйелдер командалары 1970 жылдан бері Әйелдер ФА кубогында (WFA Cup) бәсекелесіп келді, сондай-ақ ағылшындық аймақтық лигалар да болды, бірақ бұл өз түріндегі тұрақты ұлттық жарыс еді. Әйелдер ұлттық лигасы 1991–92 маусымында Спорт кеңесінен қаржылық грант алған Әйелдер футбол қауымдастығы (WFA) тарапынан құрылды. Сол жылы жоғары дивизионда сегіз команда өнер көрсетті. Лига құрылғаннан бастап, ол ұлттық премьер-дивизиядан және екі төменгі дивизионнан – Солтүстік және Оңтүстік дивизияларынан тұрды. Олардың жеңімпаздары әр маусымда жоғары дивизионға көтерілетін болды. 1991–92 жылдан 2012–13 жылға дейін ұлттық премьер-дивизия Солтүстік және Оңтүстік дивизияларынан жоғары тұрды. 1991–92 жылдан бастап Солтүстік және Оңтүстік дивизиялары тең құқықтармен жоғары дивизионға өтуге мүмкіндік алды, бұл қағида бүгінгі күнге дейін сақталуда. «Әйелдер премьер-лигасы» және «Қыздар премьер-лигасы» терминдері көбінесе тек Ұлттық дивизияға қатысты қолданылды. Лиганың үшінші маусымынан кейін ФА жарысқа жауапкершілікті өз мойнына алып, 1994–95 маусымында FA Әйелдер Премьер-лигасы (FA WPL) деп атады. Әйелдер Премьер-лигасы 2009–10 маусымының соңына дейін әйелдер футболының 1 және 2 деңгейлерінде болды. 2000 жылдан 2008 жылға дейін WPL чемпиондары жыл сайынғы FA Әйелдер қауымдастығы кубогында бақ сынасты. Ұлттық дивизиондағы ең сәтті клубтар: «Арсенал» (12 титул), «Кройдон» (3 титул), «Донкастер Беллс» (2 титул және 7 рет күміс жүлдегер), «Эвертон» (1 титул және 5 рет күміс жүлдегер) және «Сандерленд» (2-ші лига деңгейінде 3 титул). Әйелдер Премьер-лигасы 2010–11 маусымына дейін бірнеше клубты жоғалтты, ал Ұлттық дивизион 2011 жылы FA WSL құрылғандықтан 2-деңгейге түсірілді. (WSL алғашқы алты жылы жазғы лига болды, WPL-дің қысқы форматынан өзгеше). Қызығы, төменгі дивизиялар тағы сегіз маусым бойы «Премьер-лига» деп аталды. Солтүстік және Оңтүстік дивизияларында бәсекелес командалардың саны 12-ден 10-ға дейін азайды. Ұлттық дивизион 12 командадан 8-ге дейін (2010–11), содан кейін 10 командаға дейін (2011–12 және 2012–13) дейін өзгерді. WPL Ұлттық дивизионының 2-деңгейдегі үш маусымынан кейін, 2012–13 маусымынан кейін FA-ның 2014 маусымында WSL 2 деп аталған тағы бір WSL дивизионын қосу туралы шешімінен кейін бұл дивизион жойылды, оған WPL-ден көшіп келген бірнеше клубтар кірді. 2013–14 маусымында WPL брендімен белгіленген жалғыз дивизиялар – 3-деңгейдегі Солтүстік және Оңтүстік дивизиялары болды. 2014–15 маусымынан бастап Әйелдер Премьер-лигасы төрт қолданыстағы аймақтық әйелдер футбол лигасын (4-деңгей) «Бірінші дивизия» ретінде қосты, олар төрт топқа бөлінді: Солтүстік, Мидлендс, Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік-Батыс. 2014 жылы лиганың басқаруы FA-дан клубтар сайлаған тәуелсіз Басқару комитетіне берілді, олар лиганың жұмысын жүргізуге және жарысты басқаруға жауапты болды. FA WPL-ді «Әйелдер Чемпионаты лигасы» деп қайта атауды ұсынды, бірақ клубтар 2018 жылға дейін «Әйелдер Премьер-лигасы» атауын сақтап қалуға келісті, содан кейін ол «FA Әйелдер Ұлттық лигасы» деп аталды – бұл FA брендімен жабдықталған, бірақ FA-дан тәуелсіз басқарылатын лига. Солтүстік және Оңтүстік дивизияларының жеңімпаздары 2014–15 жылдан бері бейтарап алаңда өткізілетін бір плей-офф ойынында кездесіп, «Әйелдер Премьер-лигасы/Ұлттық лигасы» чемпионы атағын жеңіп, 2-деңгейге жолдама алады. WPL-ден WSL-ге көтерілудің алғашқы мысалы 2015 жылы өткен плей-офф болды. Сол жылы «Портсмут» және «Шеффилд» командалары арасындағы матчта «Шеффилд» командасы ойынның қосымша уақытында гол соғып жеңіске жетті. 2018–19 маусымында алты дивизия «Әйелдер Ұлттық лигасы» деп аталды.

Формат және клубтар

Қазіргі уақытта Лигада 71 клуб бар, екі лига деңгейі және алты дивизион бар: Солтүстік және Оңтүстік Жоғарғы дивизиондары (футбол пирамидасының 3-деңгейі), сондай-ақ аймақтық Бірінші дивизион – Солтүстік, Бірінші дивизион – Мидлендс, Бірінші дивизион – Оңтүстік-Шығыс және Бірінші дивизион – Оңтүстік-Батыс (барлығы 4-деңгей). Әйелдер футболының құрылымы өзгергеніне байланысты бұл сандар тарихи түрде әртүрлі болған.

Қазіргі командалар

2022–23 маусымда 27 команда Солтүстік және Оңтүстік Жоғарғы дивизияларында (14 команда Ұлттық Оңтүстік дивизиясында және 13 команда Ұлттық Солтүстік дивизиясында) және 47 команда Бірінші дивизияда бақ сынасады (әр дивизияда 12 командадан, ал өткен маусымда «Саутгемптон Сентс» командасы таратылғандықтан Оңтүстік-Батыс дивизиясында 11 команда бар).

Кубок жарыстары

Ұлттық лиганың басты кубокты жарысы – ФА әйелдер ұлттық лигасының кубогы, бұл лиганың алты дивизионындағы барлық командалар қатысатын элиминациялық турнир. Әйелдер футболының құрылымы өзгеруіне байланысты, бұл жарыс тарихында тікелей элиминациялық турнирден бастап, элиминациялық кезеңге жеткенге дейін алдын ала топтық кезеңі бар жарысқа дейін өзгеріп келді. Алғашқы кубок жеңімпаздары – 1991–92 жылғы WFA әйелдер ұлттық лигасының кубогындағы «Арсенал» командасы. Жоғары лига командалары қатыспаған кубоктағы алғашқы жеңімпаз – 2010–11 жылғы FA әйелдер Премьер-лигасының кубогындағы «Барнет Ф.К. Ледиз» командасы. ФА әйелдер ұлттық лигасының «Тақтасы» 2014–15 маусымда (әйелдер Премьер-лигасының «Тақтасы» ретінде) енгізілді. Қазіргі формат бойынша, Лига кубогының алғашқы турында жеңіліске ұшыраған командалар «Тақтаға» қатысады.

Демеушілік

Лиганың демеушілері AXA (2004 жылға дейін), Nationwide Building Society (2004–2007) және Tesco (2007 жылдан бастап) болды.