Кіріспе

Швед сәулетшісі Питер Элоф Герман Торстен Фолке фон Цельсинг (1920 жылғы 29 қаңтар – 1974 жылғы 16 наурыз) – швед модернистік сәулетші.

Ерте өмір және білім

Питер Элоф Герман Торстен Фолке фон Целсинг 1920 жылғы 29 қаңтарда Швецияның Стокгольм қаласында банк қызметкері Фолке фон Целсинг пен Маргаретаның (құрметті есімі Норстрём) ұлы және дипломат Ларс фон Целсингтің (1916–2009) інісі болып дүниеге келді. Ол Стокгольмдегі Корольдік технология институтының архитектура мектебінде және Швеция Корольдік өнер академиясында білім алды.

Мансап

Цельсинг белгілі швед сәулетшісі Сигурд Леверенцтің көмекшісі болды. Адам Карузоның айтуынша, Леверенцке Сент-Марк шіркеуінің (Маркускиркан) жобалау байқауында жеңіске жетуге Цельсинг көмектесті. Бұл ғимарат және кейіннен Санкт-Петри шіркеуі (Olaus Petri kyrka) қазір бруталистік сәулет өнерінің бастауы ретінде белгілі. Кейіннен ол Корольдік технология институтында сәулет өнері профессоры болды. Біраз уақыт Бейрутта жұмыс істегеннен кейін ол AB Stockholms Spårvägar архитектуралық кеңсесінің басшысы болды, Стокгольм трамвай және жергілікті темір жол басқармасы, және бірқатар қала маңындағы метро станцияларын жобалады. Ол сонымен қатар бірнеше шіркеулерді жобалады: Херланда (Гетеборг), Альмутна (Уппсала) және Стокгольмнің көп талданған модернистік маңы Веллингбиде. Цельсинг көбінесе бруталистік стильде жұмыс істеді, бірақ кейде оны ғимараттың құрылымын сырттан көрсететін үлкен шыны панельдермен және ағаштан жасалған ішкі бөлшектермен үйлестірді. Бұған ең танымал мысалдар – Стокгольмнің орталық бөлігіндегі Сергельс торгтағы Kulturhuset (Мәдениет үйі) (1966–1971), Швеция Банкінің іргелес штаб-пәтері (1969–1973) және Уппсала университетінің кітапханасының негізгі ғимараты Каролина Редививаға қосылған жаңа бөлігі (1953–1962). Уппсалада Цельсинг сонымен қатар Стокгольм ұлттық үйіне жаңа қанат жобалады (1961 жылы басталып, аяқталды), сондай-ақ Уппсала университетіндегі қазіргі Экономикум ғимаратын (1976 жылы аяқталды). Тағы бір ерекше ғимарат – 1968–1971 жылдар аралығында салынған Стокгольмдегі Швед кино институтының үйі – Филмхусет. Ол камераға ұқсатып жасалған, ал бетондық фасады фильмдердің тізбегін еске түсіреді. Бұл ғимарат Стокгольм қалалық мұражайының (Stadsmuseet Stockholm) ғимараттардың мәдени және тарихи құндылығы бойынша ең жоғары санаты – "көк код" деп тіркелген.

Мәдениет үйі

Мәдениет орталығы Kulturhuset (1966 жылы құрылысы басталды, 1974 жылы ашылды; театрдың батыс бөлігі 1971 жылы аяқталды) көбінесе бетондық құрылымымен көзге түседі, ал жанындағы театр ғимаратының фасады тот баспайтын болаттан жасалған, бірақ алдыңғы жағынан шыны фасадымен және бетон едендердің жіңішке сызықтарымен, сыртындағы ашық алаң – Sergels torg-қа қарай ашық сөрелердей әсер береді. Бұл орын Стокгольмнің ескі құрылымы, архитектурасы және тіпті жер бедері 1950-ші, 1960-шы және 1970-ші жылдардың басында модернистік архитектурамен және жаңа мақсаттармен – негізінен қаржы және ірі саудамен алмастырылған аймақта орналасқан. Осы өзгеріске қарсы реакция өте күшті болды, нәтижесінде 1970-ші жылдардан бастап көптеген жоспарланған құрылыс және көлік жобалары халықтың наразылығына байланысты тоқтатылды, олар бұл шараны маңызды мәдени құндылықтардың орны толтырылмас жоғалуы деп қарастырды және қазір де солай қарастырады. Kulturhuset осы жаңа сауда қаласындағы «мәдени оазис» ретінде жоспарланған, төменгі қабатында ашық кітапхана, үлкен театр және ғимараттың қалған бөлігінде көрмелер өткізуге арналған кеңістік болды; бастапқыда Стокгольм қазіргі заманғы өнер мұражайы ғимараттың үлкен бөлігін иеленуі тиіс еді, бірақ мұражай 1969 жылы жобадан бас тартты. Қала орталығын жаңғыртудың маңызды нысаны ретінде, бұл ғимарат, мүмкін, әділетсіз болса да, бүкіл жаңғырту жобасына қарсы наразылықтың басты нысанына айналды. 1970 жылы сыншы Клас Бруниус Expressen газетінде «Стокгольм елдегі ең үлкен бос кеңістікті салып жатыр» деп жазды. Жобаға қарсы халық пікірі Kulturhuset және Стокгольм қалалық театры бірнеше жыл бойы уақытша парламент ғимараты ретінде пайдаланылғандығымен күшейген болуы мүмкін, бірақ осылайша, ғимарат 1972 жылы беделді Каспер Салин сыйлығына ие болды.

Швеция банкі

Соңғы ғимараттарының бірі – Стокгольмдегі Брункебергсторг алаңындағы Швеция банкі (Sveriges Riksbank) ғимараты. Оның дизайнында тұрақтылық әсерін беру үшін кубтар, шаршылар, сфералар мен шеңберлер басым қолданылған. Фасадында қалың, дөңгеленбеген қара гранит плиталары пайдаланылған, бұл беріктік сезімін тудыру үшін ренессанс дәуіріндегі рустика қолданылу дәстүрінен, әсіресе 19 ғасырдағы нео-ренессанс стилінде банк ғимараттарында рустиканы пайдалану практикасынан алынған. 1907 жылдан бері Швеция банкі Хельгеандсхольмен аралындағы жартылай дөңгелек ғимаратта орналасқан, бірақ 1976 жылы Цельсинг салған ғимаратқа көшірілді. (Ескі ғимарат жанындағы Парламент үйімен біріктіріліп, жаңа парламент ғимараты ретінде пайдаланылды, сонда парламент Селсингтің «Культурхусет» ғимаратындағы уақытша тұрудан кейін қайта оралды.)

Жеке өмір

1948 жылы ол Биргитта Дирссенге (1922–2004) үйленді. Олардың ұлы Йохан Цельсинг 1990 жылдардан бері қоғамдық ғимараттарды жобалайтын сәулетші ретінде белгілі болды, ал оның салған ғимаратының бірі 1999 жылы Каспер Салин сыйлығына ие болды.