Кіріспе

Фрэнсис Уокер (31 шілде 1809 – 5 қазан 1874) – ағылшын энтомологы. Ол 1809 жылғы 31 шілдеде Лондонның Саутгейт қаласында дүниеге келді және 1874 жылғы 5 қазанда Англияның Уанстед қаласында қайтыс болды. Энтомология саласында ең көп еңбек еткен авторлардың бірі болды және оның кейінгі жылдардағы жарияланымдары көптеген кіші синонимдерге әкелгендіктен, қырқыс дау тудырды. Дегенмен, Британ мұражайының коллекцияларымен жүргізген тырабынды жұмысы зор маңызға ие болды. 1848 жылдың маусымынан 1873 жылдың соңына дейін Уокер Британ мұражайының директоры Джон Эдвард Греймен орфоптералар, нейроптералар, гемиптералар, диптералар, лепидоптералар және гименоптералар (колеоптералардан басқа) сияқты жәндіктердің каталогын жасауға келісім шарт жасады. Уокер бұл жұмыстың көп бөлігін орындады, ал (Эдвардс, 1870) жоспар және оны іске асырғандар туралы былай деп жазды: «Қоғам табиғат тарихын зерттеуге керемет көмек берді, бұл көмек тізімдер, нұсқаулар және номенклатуралар сериясы арқылы қамтамасыз етілді, олардың жариялануы 1844 жылы оның бастамасымен басталды және үздірілмей жалғасып келеді. Доктор Грейдің 1844 жылғы ұсынысынан туындаған басылған синопсистердің тізімі оқырманның алдындағы беттерді толтырады. Соның салдарынан, мұражайдың ешбір бөлімінде студент уақытын Табиғи тарих бөліміндегідей үнемдей алмайды. Баспа каталогтары қолжазба емес, уақытты үнемдейді, көңіл көшірмейді және зерттеуге жеміс береді. Каталог жасаушының еңбегі сияқты аз марапат алатын әдеби еңбек жоқ. Ол ғалымдардың және жалпы келушілердің алғысына лайық. Каталогтардың нәтижесінде коллекцияларға көптеген материалдар қосылды. Өмір бойы дос болған Александр Генри Халидеймен бірлесіп, Халцидоидеяны зерттеудің алғашқы зерттеушілерінің бірі болды. Ол Джон Кертистің жақын досы болды. Уокер Энтомологиялық қоғамның мүшесі болды. Уокердің үлгілері Лондонның Табиғи тарих мұражайында, Оксфорд университетінің Энтомология кафедрасында, Ирландияның Ұлттық мұражайында (Дублин), Мюнхеннің Зоологиялық мемлекеттік коллекциясында және Египеттің Каирдегі Медицина мектебінде сақталады.

Отбасы және балалық шағы

Фрэнсис Уокер – Корольдік қоғамның, Линней қоғамының және Корольдік бау-бақша қоғамының мүшесі болған Арнос Гроувтан Джон Уокердің ұлы. Францис бай және білімді квакер отбасында дүниеге келді. Францис 1816 жылдан (жеті жасында) 1820 жылға дейін (он бір жасында) Швейцарияда, Женева, Люцерн және Вевей қалаларында болды. Осы кезеңде отбасымен бірге әйгілі жазушы Мадам де Сталь, ақын лорд Байрон және Николас Теодор де Соссюрдің басқа да швейцариялық табиғат зерттеушілері қосылды. 1818 жылы ағасы Генримен (1825–1892) бірге Пилатус тауына шығып, көбелектер жинады, осылайша тоғыз жасында энтомолог болды. 1840 жылы Уокер Мэри Элизабет Фордқа үйленді. Ол Арнос Гроувта және 49 Бедфорд скверінде тұрды, онда 1826 жылы Джордж Самуэлл мен Эдвард Ньюман және тағы басқалар құрған Энтомологиялық клубтың коллекциялары сақталған. Ол негізгі табысы үшін отбасылық қаржыға сүйенді. 1834 жылы Уокер, өмір бойы дос болған тағы бір квакер Эдвард Ньюмен, бір жылға ақысыз "Энтомологиялық журналды" басқаруды өз міндетіне алды. 1837 жылы ол Британ мұражайында шартты түрде жұмыс істеуге кірісті және 1863 жылға дейін сонда қызмет етті.

Негізгі жұмыстар

Монографиялық Chalciditum. Hypolitus Balliére, 219, Regent Street, Лондон, Дж. B. Balliére, 13, Rue d'École de Médecine, Paris, J. and G. Weigel, Leipsig (Лейпциг, Германия) (1839). Insecta Britannica Diptera, 3 том. Лондон (1851–1856) – оның әдеттегі практикасына қайшы, бұл Кертистің «Британдық жәндіктерді орналастыру жөніндегі нұсқаулықтың» (Диптера бөлімі, оның бір бөлігін Уолкердің өзі жазған) 1846–1873 жылдарғы басылымдарында көрсетілген түрлер санынан кем. Уолкердің Британдық мұражайының жәндіктерінің каталогтары, «Каталогтар» немесе «Мысалдар тізімі» деген атаулармен, 67 кішкентай, он екі беттік, көгілдір мұқабалы томнан тұрады. Бұл томдардың жалпы көлемі шамамен 17 000 бетті құрайды және 46 000-нан астам түрдің тізімдерін, сипаттамаларын және диагностикалық белгілерін қамтиды, оның ішінде 16 000-ға жуық түр жаңа түр ретінде сипатталған. Инвентаризация барлық жәндіктер отрядына (гименоптералар мен лепидоптералардың бір бөлігін, сондай-ақ барлық қоңырқанаттыларды қоспағанда) қатысты. Бұл – реттелген таксономиялық жинақтар, онда сипатталған түрлер үшін негізгі әдебиет көздері көрсетілген және сипатталған түрлердің синонимиясы тізімделген. Тізімделген барлық түрлерді анықтау үшін туыстарға кілттер берілген.

Уокер туралы әртүрлі көзқарастар

Уокер қазіргі уақытта сипаттаған синонимді таксондардың көп санымен ерекшеленеді. Қазіргі стандарттар бойынша салмақты таксономист болмаған ол бір түрге бірнеше атау берген. Дегенмен, бұл жағынан ол замандастарының көптеген энтомологтарынан нашар болған жоқ; Уокердің таксондарының синномикада жиі кездесуіне себеп – оның жұмысының мол көлемі. Авторсыз некрологта былай делінген: «Ғылыми беделіне жиырма жылдан астам кешігіп, және көзге көрінбейтіндей зор зиян келтіргеннен кейін, Франсис Уокер арамыздан озды». Эдвард Ньюман, керісінше, оны «осы елдегі энтомология саласындағы ең көлемді және ең еңбекқор жазушы» деп сипаттап, оның жайлы: «Мен бұдан да дұрыс, алуан түрлі немесе толық ақпаратқа ие, немесе осы ақпаратты басқаларға осыдан да ынталы және мейірімділікпен жеткізген адамды кездестірген емеспін» деді. Кеннет Г. В. Смит былай жазды: [Уокердің] «Британ мұражайының жинақтарындағы жәндіктер каталогтары» оның еңбегіне арналған құрметтің мәңгілік символы болып қалады. Уокер (1836) сондай-ақ капитан П. П. Кингтің «Авантюра» және «Бигл» кемелерінің алғашқы саяхатында жинаған диптерлерді де сипаттады. Әйгілі болғандай, Дарвиннің жәндіктеріне қатысты оның көптеген сипаттамалары сақталып қалды, себебі олар аз зерттелген аймақтардан алынған, жақсы белгілі емес топтарға жатады және оның көптеген типтері әлі де Британ мұражайында (Табиғи тарих) сақтаулы. Осы ерекше тұлғаның объективті бағасы үшін Graham (1979) еңбегіне жүгініңіз.

Жарияланымдар тізімі

жартылай (Уокер 300-ден астам ғылыми мақалалар мен жазбалар жазды). 1833 жыл. *Monographia chalcidum* (384-беттен жалғасады). Энтомологиялық журнал. 1(5): 455–466. 1834 жыл. *Monographia chalciditum* (I том, 466-беттен). Энтомологиялық журнал. 2: 13–39. 1834 жыл. *Monographia chalciditum* (39-беттен жалғастыру). Энтомологиялық журнал. 2(2): 148–179. 1834 жыл. *Monographia chalciditum* (179-беттен жалғастырылды). Энтомологиялық журнал. 2: 286–309. 1834 жыл. *Monographia chalciditum* (309-беттен жалғастырылды). Энтомологиялық журнал. 2(4): 340–369. 1835 жыл. Жаңа Голландияның сипатталмаған диптерлерінің кейіптері. Энтомологиялық журнал. 2(5): 468–473. 1835 жыл. *Monographia chalciditum* (369-беттен жалғастырылды). Энтомологиялық журнал. 2(5): 476–502. 1835 жыл. *Monographia chalciditum* (II том, 502-беттен). Энтомологиялық журнал. 3(1): 94–97. 1835 жыл. *Monographia chalciditum* (97-беттен жалғастырылды). Энтомологиялық журнал. 3: 182–206. 1836 жыл. *Monographia chalciditum* (206-беттен жалғастырылды). Энтомологиялық журнал. 3(5): 465–496. 1837 жыл. *Monographia chalciditum* (III том, 496-беттен). Энтомологиялық журнал. 4(1): 9–26. 1838 жыл. Британдық хальцидтерінің сипаттамалары. Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. (1)1(4): 307–312. 1838 жыл. Британдық хальцидтерінің сипаттамалары. [312-беттен жалғастыру] Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. (1)1(5): 381–387. 1839 жыл. *Monographia Chalciditum*. 1-том. Баллиер, Лондон. 333 бет. 1839 жыл. *Monographia Chalciditum*. 2-том. Баллиер, Лондон. 100 бет. 1843 жыл. *Description des Chalcidites trouvées au bluff de Saint Jean, dans la Floride orientale; par MM. E. Doubleday et R. Forster*. (Шығыс Флоридадағы Сент-Жан жартасында табылған хальцидтердің сипаттамасы; Э. Даблдей және Р. Форстер). Франция энтомологиялық қоғамының жылнамалары. (2)1: 145–162. 1846 жыл. Сипатталмаған хальцидтер түрлерінің кейіптері. (115-беттен жалғастырылды). Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. (1)17(111): 177–185. 1846 жыл. І бөлім – хальцидтер. 1–100 беттер. *Британ мұражайының жинағындағы гименоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. Лондон, Қамқоршылар кеңесінің бұйрығымен басылды. vi + 237 бет. 1849 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы диптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. ІІ бөлім. Лондон, Британ мұражайы. 231–484 беттер. 1849 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы диптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. ІІІ бөлім. Лондон, Британ мұражайы. 485–687 беттер. 1849 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы диптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. IV бөлім. Лондон, Британ мұражайы. 689–1172 беттер. 1850 жыл. Құрттардың сипаттамалары. (395-беттен жалғастырылды). Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. (2)6(31): 41–48. 1850 жыл. 1956 *Insecta Saundersiana* немесе Уильям Уилсон Сондерс жинағындағы сипатталмаған жәндіктердің кейіптері. Уильям Уилсон Сондерс жинағындағы жәндіктердің әртүрлі топтары туралы жеке басылған кітапшалар. Сондерс Уокерге диптерлер және кейіннен гомоптерлер туралы бөлімдерді жазуды ұйымдастырды. 1851 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы гомоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. ІІ бөлім. Британ мұражайы, Лондон. 1188 бет. 1852 жыл. Диптерлер. І бөлім, 1–75 беттер. *Insecta Saundersiana: немесе Уильям Уилсон Сондерс жинағындағы сипатталмаған түрлердің кейіптері, Esq., F. R. S., F. L. S., &c*. I том. Джон Ван Вурст, Лондон. 474 бет. 1852 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы гомоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. IV бөлім. Британ мұражайы, Лондон. 1188 бет. 1853 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы нейроптерлік жәндіктердің үлгілерінің каталогы*. ІІ бөлім. – Сиалидтер, Немоптеридтер. Британ мұражайы, Лондон. 193–476 беттер. 1853 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы нейроптерлік жәндіктердің үлгілерінің каталогы*. ІІІ бөлім. – (Термитидтер, Эфемеридтер). Британ мұражайы, Лондон. 477–585 беттер. 1855 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. V бөлім. Лепидоптерлер – гетероцералар. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 977–1257 беттер. 1856 жыл. Диптерлер. V бөлім, 415–474 беттер. *Insecta Saundersiana: немесе Уильям Уилсон Сондерс жинағындағы сипатталмаған түрлердің кейіптері, Esq., F. R. S., F. L. S., &c*. I том. Джон Ван Вурст, Лондон. 474 бет. 1856 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. IX бөлім. Ноктуалар. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 1–252 беттер. 1856 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. X бөлім. Ноктуалар. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 253–491 беттер. 1856 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. VIII бөлім. – Сфингидтер. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 1–271 беттер. 1857 жыл. А. Р. Уоллес мырзаның Сингапур мен Малаккадан жинаған диптерлік жәндіктердің каталогы, жаңа түрлердің сипаттамаларымен. Линейлік қоғамның мәжілістері журналы: Зоология. 1: 4–39. 1857 жыл. А. Р. Уоллес мырзаның Борнеоның Саравак жерінен жинаған диптерлік жәндіктердің каталогы, жаңа түрлердің сипаттамаларымен. Линейлік қоғамның мәжілістері журналы: Зоология. 1: 105–136. 1857 жыл. А. Р. Уоллес мырзаның Борнеоның Саравак жерінен жинаған гомоптерлік жәндіктердің каталогы, жаңа түрлердің сипаттамаларымен. Линейлік қоғамның мәжілістері журналы: Зоология. 1: 141–175. 1857 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. XIII бөлім. Ноктуалар. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 983–1236 беттер. 1857 жыл. У. У. Сондерс мырзаның жинағындағы сипатталмаған диптерлердің кейіптері [бөлім]. Лондон энтомологиялық қоғамының мәмілелері (жаңа серия). 4: 119–158. 1858 жыл. Цейлонның кейбір сипатталмаған жәндіктерінің кейіптері. Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. (3)2(9): 202–209. 1858 жыл. Цейлонның кейбір сипатталмаған жәндіктерінің кейіптері. (209-беттен жалғастырылды). Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. (3)2(10): 280–286. 1858 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. XIV бөлім. Ноктуалар. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 1858 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. XV бөлім. Ноктуалар. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 1521–1888 беттер. 1858 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. XVI бөлім. Дельтоидтер. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 1–253 беттер. 1858 жыл. У. У. Сондерс мырзаның жинағындағы сипатталмаған диптерлердің кейіптері. Лондон энтомологиялық қоғамының мәмілелері. (2)4(6): 190–235. 1859 жыл. Цейлонның кейбір сипатталмаған жәндіктерінің кейіптері. (56-беттен жалғастырылды). Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. (3)3(16): 258–265. 1859 жыл. А. Р. Уоллес мырзаның Ару аралдарынан жинаған диптерлік жәндіктердің каталогы, жаңа түрлердің сипаттамаларымен. Линейлік қоғамның мәжілістері журналы: Зоология. 3: 77–131. 1859 жыл. А. Р. Уоллес мырзаның Селебес Макессар жерінен жинаған диптерлік жәндіктердің каталогы, жаңа түрлердің сипаттамаларымен. Линейлік қоғамның мәжілістері журналы: Зоология. 4: 90–172. 1859 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. XVII бөлім. Пиралидтер. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 255–508 беттер. 1859 жыл. *Британ мұражайының жинағындағы лепидоптерлік жәндіктердің үлгілерінің тізімі*. XIX бөлім. Пиралидтер. Британ мұражайы (Табиғи тарих), Лондон. 799–1036 беттер. 1860 жыл. Цейлонның кейбір сипатталмаған жәндіктерінің кейіптері. Табиғат тарихының жылнамалары мен журналы. Том: 5, Серия 3, Беттер: 304–311. 1859 [1860] А. Р. Уоллес мырзаның Селебес Макессар жерінен жинаған диптерлік жәндіктердің каталогы, жаңа түрлердің сипаттамаларымен [бөлім]. Линейлік қоғамның мәжілістері журналы 4:90 144
1861 жыл. А. Р. Уоллес мырзаның Амбойнадан жинаған диптерлік жәндіктердің каталогы, д...