Кіріспе
Топырақты жол немесе із – асфальт, бетон, кірпіш немесе таспен төселмеген, жабылмаған жолдың бір түрі; ол өтетін жердің өзіндік материалынан жасалған, автокөлік жолдары инженерлеріне негізгі қабат материалы ретінде белгілі.
A dirt road or track is a type of unpaved road not paved with asphalt, concrete, brick, or stone; made from the native material of the land surface through which it passes, known to highway engineers as subgrade material.
Ұқсас терминдер
Құрлық жолдарымен ұқсас терминдер — құрғақ ауа райындағы жол, топырақ жол немесе Қытайда қолданылатын "Төртінші санаттағы автомобиль жолы" деген белгілеу. Жол, топырақ жол немесе жер жолы көбінесе ұқсас болады, бірақ ірі көліктер үшін бұл жолдарға жарамдылық төмен — аражігілік айырмашылық анық емес. Латерит және муррам жолдары қолданылған материалға қарай, топырақ жолдар немесе жақсартылған жолдар болуы мүмкін.
Жағдайға сай жол
Құрылыс материалдары, мысалы, қиыршық тас және ұсақ топырақ қосылған қатты беткейлі топырақ жолдарды күнделікті қолдануда топырақ жолдар деп атауға болады, бірақ жол инженерлері оларды жақсартылған жолдар деп атайды. Жақсартылған топырақ жолдарға қиыршық тас жолдар және макадамдалған жолдар жатады.
Сипаттамалары
Шағыл жолмен салыстырғанда, топырақ жол әдетте жаңбыр суын жолдан ағызу үшін жақсартылған көлбеуді жасау мақсатында жүйелі түрде тегістелмейді, сондай-ақ жолдың шеттерінде дренаждық арналар болмауы мүмкін. Төмен жатқан жерлерден өтетін жартастар да болмауы ықтимал. Бұл су басу мен топырақ эрозиясына алып келеді, ал ауыр жаңбырдан кейін тіпті жолдан өтетін көліктерге де өткісіз болуы мүмкін. Осы себепті, Австралия, Жаңа Зеландия және Финляндия сияқты кейбір елдерде оларды құрғақ ауа райындағы жолдар деп атайды. Топырақ жолдардың сипаттамалары өтетін жердің топырағы мен геологиясына байланысты әртүрлі болады, олар құмды, тасты, таслы немесе жалаңаш топырақтан тұруы мүмкін, ол ылғал болғанда өте лайлы және сырғақты, ал құрғақ болғанда қатты қатаяды. Жаңбырдан кейін олардың жолдан өтуі қиын болуы мүмкін. Олар көптеген елдердің ауылдық аймақтарында жиі кездеседі, көбінесе өте тар және сирек пайдаланылады, сонымен қатар көптеген дамып келе жатқан елдердің қалалық аймақтарында да кездеседі, онда олар маңызды магистральдар ретінде де қолданылуы мүмкін және кеңдігі айтарлықтай болуы мүмкін. Топырақ жолдардың беті көбінесе толқынды, жуу тақтасы тәрізді болады. Бұның себебі топырақ жолдарда ұсақ бұзылықтар болады: дөңгелек кедергіге тигенде оны алға итеріп, үлкейтеді, ал дөңгелек кедергіні итергенде топырақты келесі кедергіге итеріп жібереді. Дегенмен, жылдамдық 5 шақырым/сағаттан төмен болса, беті тегіс болуы мүмкін.
Топырақ жолдарда жүру
Шаш жолдардың көпшілігі кез келген ауа райында пайдалануға жарамды және қарапайым көліктермен жүруге болады, ал топырақ жолдар тек жүк көліктерімен немесе торт дөңгелекті көліктермен ғана жүріп өтілуі мүмкін, әсіресе жаңбырлы кезде немесе тасты немесе өте құмды бөліктерде. Құмға да, лайға да батып қалу оңай; тасты учаскелерде көліктің жерден жоғары арақашықтығы болуы қажет. Топырақ жолда жүру үшін жолдың өзгеруіне үлкен назар қадағалау керек, және қиыршық тас жолға қарағанда басқаруды жоғалту ықтималдығы жоғары.