Кіріспе

Америкалық психолог және лингвист Альфред Х. Блум – американдық психолог және тіл білімі маманы. 2020-2021 жылдары Дьюк Куншань университетінің бас вице-канцлері болды. Осыған дейін ол 2008-2019 жылдары Нью-Йорк университетінің Абу-Дабидегі вице-канцлері, ал 1991-2009 жылдары Свартмор колледжінің президенті қызметін атқарды.

Өмір

Блум 2009 жылы президенттік қызметтен 18 жыл өткен соң Свартмор колледжінен Нью-Йорк университетінің Абу-Дабидегі кампусына келді. Блум басшылығымен Свартмор американдық гуманитарлық білім беруде кеңінен танылған жетекші орынға ие болды. Блумның басқаруы кезінде колледж қатаң академиялық талаптарға сай келетін «Құрмет» бағдарламасын жаңартты, академиялық ғимараттарды кеңейтіп, жаңаларын салды, көпмәдениетті оқу жоспарын кеңейтті, шетелде оқу мүмкіндіктерін арттырды және Юджин М. Ланг азаматтық және әлеуметтік жауапкершілік орталығын құрды. Блум президенттік кезінде колледж студенттер құрамының әртүрлілігі күрт артты, түске бөлінген студенттердің үлесі 16 пайыздан 39 пайызға дейін өсті. Колледж қабылдауға түсетін өтініштер саны мен іріктеу деңгейі де айтарлықтай артты, соңғы кезде 2012 жылғы түлектерге 375 орынға ерекше сапалы 6200-ден астам өтініш келіп түсті. Свартмордың қаржылық резерві 1991 жылы 400 миллион доллардан 2009 жылы 1,4 миллиард долларға дейін өсті. Сонымен қатар, осы кезеңде колледж 362 миллион доллардан астам қаржылық көмек жинады. Колледж қаржылық көмекке қатысты міндеттемелерін де кеңейтіп, студенттердің қаржылық көмек пакеттерінен несиелерді алып тастады және көмек шетелде оқу шығындарын толығымен жабатынын қамтамасыз етті. 2000 жылы Блум және Свартмордың басқару кеңесі даулы шешіммен колледждің футбол командасын таратып жіберді. Свартморда президенттікке тағайындалғанға дейін Блум Калифорния штатының Клермонт қаласындағы Питцер колледжінің атқарушы вице-президенті болып қызмет еткен. Бұрын ол Питцерде академиялық мәселелер жөніндегі вице-президент және факультет деканы болып жұмыс істеген. 1974 жылы ол Свартморда психология және лингвистика пәнінен доцент болып тағайындалды, ал 1985 жылы проректор атанды. 1967 жылы Блум Принстон университетінен роман тілдері мен еуропалық өркениет пәні бойынша summa cum laude атағымен B.A. дәрежесін алды. Сол жылы ол Fulbright Hays стипендиясы бойынша Францияда оқыды. 1974 жылы Гарвард университетінен психология және әлеуметтік қатынастар саласында Ph.D. дәрежесін алды. «Этикалық интеллект» тұжырымы, жоғары білім беру саласының ішінде де, сыртында да кеңінен таралған, алғаш рет Блумның 1991 жылы Свартмордың президенті ретіндегі инаугурациялық сөзінде айтылды және содан бері көптеген жазбаларында мен сөздерінде мағынасын кеңейтті. Блумның зерттеулері психология мен лингвистиканы біріктіреді, әсіресе олардың мәдениеттер арасындағы ойлау мен моральдық түсініктердегі сабақтастық пен айырмашылықтарды, сондай-ақ тілдің ойға және ойдың тілге тигізетін өзара әсерін түсінуге қалай көмектесетіндігін зерттейді. Ол «Тілдік ойлаудың қалыптасуы: Қытай мен Батыстағы ойлауға тілдің әсерін зерттеу» (Лоуренс Эрлбаум Ассошиэйтс, 1981) және «Қытай қоғамындағы моральдық мінез-құлық» (Прагер Publishers, 1981) кітаптарының, сондай-ақ «Қытай философиясы журналындағы» «Қытай практикалық ойлаудағы тәжірибеге басымдық беру», «Әлеуметтік мінез-құлық теориясы журналындағы» «Жоғары деңгейдегі моральдық ойлаудың психологиялық компоненттері: Колберг-Гиллиган парадигмасын сынау» және «Cognition» журналындағы «Сақ болыңыз: сіз қолданатын сөздер сіздің айтқаныңызға әсер етуі мүмкін» сияқты көптеген мақалалардың авторы. Блум Ричмонд университеті мен Свартмор колледжінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. Блум 2008 жылдан 2019 жылға дейін Нью-Йорк университетінің Абу-Дабидегі кампусының проректоры болып қызмет етті. 2020 жылдың мамыр айында Блум Қытайдағы Дьюк Куншань университетінің (DKU) атқарушы вице-канцлері болып тағайындалды және 2021 жылға дейін қызмет етті.

Зерттеу

Блумның зерттеулері тілдерді салыстырмалы түрде зерттеуге, әсіресе мандарин және ағылшын тілдерін зерттеуге бағытталған. Блум тілдік қатыстылық гипотезасының әлсіз нұсқасын қолдады, ол тілдің сөйлеушілердің шындықты қабылдауына және ұйымдастыруына әсер ететінін жорамалдайды; ол бұл тұжырымын ең танымал эксперименті арқылы көрсетуге тырысты. Ол екі түрлі топты іріктеді, бірі – ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар, екіншісі – қытай тілінде сөйлейтін адамдар; топтарға өз тілдерінде жазылған мәтін көрсетілді, олардың міндеті – мәтінді оқып, содан кейін мәтінде айтылған оқиғаның шындықпен сәйкестігіне жауап беру болды. Бастапқыда ағылшын тілінде жазылған, кейін қытай тіліне тура мағынада аударылған мәтінде, синит тілдерінде кездеспейтін шартты сөйлеу түрі – субъюнктив арқылы, фактілерге қайшы келетін оқиғалар баяндалған. Нәтижесінде, қытай тілінде сөйлейтін адамдар ағылшын тілінде сөйлейтін топқа қарағанда әлдеқайда көп қате жауап берді. Сондықтан Блумның қорытындысы – тілдер арасында сөзбен сөз аудару мүмкін емес: қытай және ағылшын тілдері бір оқиғаны баяндағанның өзінде, әртүрлі ойларды білдіреді.