Кіріспе

Джон Глен Сперлинг (1921–2014) – американдық миллиардер бизнесмен, АҚШ-тағы заманауи коммерциялық білім беру қозғалысын жетекшілік еткен адам. Ол 1976 жылы жұмыс істейтін ересектерге арналған «Фоникс университетін» құрды, ол кейіннен акционерлік қоғамға айналған «Аполло тобының» бөлігіне кірді. Сперлинг жоғары білім берудің бизнес-моделін алға шығарды: жоғары білім беруді ғылыми тұрғыдан басқару арқылы еңбектің күшін және маңыздылығын азайту, технологияның, маркетинг пен жарнаманың рөлін арттыру. «Фоникс университетінің» негізін қалаушы Джон Д. Мерфи түсіндіргендей, бұл модель пайданы барынша арттыруға бағытталған. «The Washington Post» және басқа да бұқаралық ақпарат құралдары оны үй жануарларын клондаудан бастап, жасыл энергияға дейінгі кәсіптері үшін «екцентрикалық» және өзінің күшімен жеткен адам деп сипаттады.

Ерте өмір және білім

Сперлинг Миссури штатының Озарк таулы аймағындағы кедей шаруа отбасында дүниеге келген. Әкесі теміржолда жұмыс істесе, анасы фундаменталистік христиан болған. Ол бірнеше жыл сауда флотында теңізші болып қызмет етті, тіпті 1950-жылдардағы көшпенді битник те болды. Рид колледжінде (Портленд, Орегон штаты) бакалавр білімін алды, содан кейін G.I. Bill арқылы Калифорния университетінде (Беркли) магистратураны бітірді. Одан кейін Кембридждегі Кингс колледжінде экономика тарихы бойынша докторлық диссертация қорғады. Оның докторлық диссертациясы 18 ғасырдағы ағылшын сауда тарихын зерттеген.

Аполлон тобы

Apollo Group – Аризона штатының Финикс қаласының Оңтүстік Финикс аймағында орналасқан S&P 500 корпорациясы. Apollo Group, Inc. өзінің еншілес компаниялары арқылы Apollo Global Management және тағы екі компания сатып алғанға дейін бірнеше коммерциялық білім беру мекемелеріне ие болды. Apollo компаниясын 1973 жылы Джон Сперлинг құрды. Сперлинг 50 жасында, инвесторларсыз және бизнесте тәжірибесіз Финикс университетін құрды, ал өзінің өмірбаянында аккредиттеу агенттіктерінің, бәсекелестердің және баспасөздің "қатігез" қарсылығы деп сипаттады. Компания төрт жоғары оқу орнына иелік етті және оларды басқарды: Финикс университеті, Батыс халықаралық университеті, Axia колледжі, Қаржылық жоспарлау колледжі, Кәсіби даму институты. Сондай-ақ, оған Insight Schools (Вашингтон, Висконсин және басқа да аймақтардағы онлайн мемлекеттік орта мектептер) және Olympus High School тиесілі болды. 2005 жылдың қараша айына қарай, төрт АҚШ-тағы отандық университеттердің (UOPX, WIU, Axia, CFFP) жалпы студент саны шамамен 315 350 құрады. Олардың шамамен 90% Финикс университетінде оқыды, Apollo Group бұл университетті "елдегі ең ірі аймақтық аккредиттелген жеке университет" деп сипаттады. Бұған қоса, Apollo Group, Inc. Ұлыбританиядағы BPP университетіне ие болды. Ол Carlyle Group компаниясымен бірігіп, шетелде білім беруге инвестиция жасау үшін Apollo Global құрды. Apollo Global сонымен қатар Чилидің Сантьяго қаласындағы UNIACC колледжін және Мексикадағы ULA колледжін сатып алды.

Финикс университеті

Финикс университеті жоғары білім берудің коммерциялық мекемесі болды. Ол Аполло тобының (Apollo Group Inc.) толық меншігіндегі еншілес компаниясы болды, бұл Аризона штатының Финикс қаласында орналасқан, S&P 500 индексіне кіретін акционерлік қоғам. Финикс университетінің негізін Джон Сперлинг қалады, ол "жұмыс істейтін ересек студенттер дәстүрлі кампустарда көрінбейді және оларға екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарау қалыпты жағдай" деп есептеді. Сперлингтің сөзін келтірсек: "Біз [студенттердің] құндылық жүйесін дамытуға тырыспаймыз, немесе 'оларды ойландыру' деген бекер сөздерге бармаймыз". 1976 жылы ол Финикс қаласында құрылды, алғашқы топта сегіз студент болды. 1980 жылы мектеп Сан-Хосе, Калифорнияға кеңейді, ал 1989 жылы университет онлайн білім беру бағдарламасын іске қосты. Бұрын университетте 420 700 бакалавр және 78 000 магистр студенті білім алды. Университеттің әлем бойынша 200-ден астам кампусы болды және олар аспирант, бакалавр, магистр және доктор дәрежелері бойынша 100-ден астам мамандық бойынша дипломдар тапсырды. Финикс университеті ашық қабылдау саясатын ұстанады, талапкерлерден тек орта мектеп дипломын, GED немесе оған теңдес құжатты талап етеді. Сондай-ақ, мектеп ассоциациялық немесе бакалавр дәрежесіне үміткерлерге бұрынғы білімін есепке алып, оқуға қабылдану мүмкіндігін ұсынады, бұл бұрын оқыған курстардан бөлек, тәжірибелік оқу эсселері, корпоративтік оқулар, сертификаттар немесе лицензиялар арқылы да жүзеге асырылуы мүмкін.

Белсенділік

53 жасқа келгенге дейін кәсіпкер атанғанға дейін Сперлинг Сан-Хосе мемлекеттік университетінде бекітілген профессор болып жұмыс істеген. 1960-шы жылдары ол бірнеше либералдық идеяларды қолдаған белсенді болды, мысалы, Калифорниядағы күшті жаңа профессорлар одағын құруға қатысты, сондай-ақ оның тәжірибелік ересектерге арналған білім беру жобаларына байланысты билік және университет басшылығымен бірнеше рет қақтығысқа түсті. Джордж Сорос пен «Прогрессивтік сақтандыру» компаниясының Питер Льюисімен бірге Сперлинг есірткі және осыған ұқсас мәселелерге, әсіресе 2004 жылғы президенттік сайлау науқаны кезінде көптеген қаражат жинады.

Ұзақ өмір сүруді зерттеу

Сперлинг өзінің көп көңілін және қаржылық ресурстарын адам өмірінің ұзақтығын арттыруға – өмірді ұзарту технологиясын немесе "биологиялық мәңгілікке" зерттеуге жұмсады. Wired журналы 2004 жылғы ақпан айындағы "Джон Сперлинг сіздің мәңгі өмір сүруіңізді қалайды" деген мақаласында оның қызылқұбылысы 3 миллиард АҚШ долларына жуықтағанын және ол қайтыс болған жағдайда оны адам биологиясын зерттеуге сыйға тартуды жоспарлағанын хабарлады. Бұл адам биологиясына арналған ең ірі жеке бағдарлама болуға тиіс еді. Кейін Сперлинг өзінің қызылқұбылысының басым бөлігі қоршаған ортаны қорғауға жұмсалатынын мәлімдеді.

Клондау

Сперлинг 2006 жылы жабылған Саусалито, Калифорниядағы Genetic Savings & Clone (GS&C) компаниясына қаржыландыру жасады. Ол жеті жыл бойы және 20 миллион доллар жұмсап, Мисси есімді итті клондауға тырысты, бұл жоба "Миссиплисити" деп аталды. Миссинің клондары 2007 жылдың желтоқсан айында жасалды. "Миссиплисити" жобасының ішіндегі тағы бір кіші жоба "Operation CopyCat" деп аталды, ол CC есімді алғашқы мысық клонын сәтті құрды.

Коммерциялық жоғары білім беру

1997 жылы Сперлинг пен Роберт В. Такер «Кірісті мақсатпен жоғары білім беру: әлемдік деңгейдегі жұмыс күшін дамыту» атты кітап жариялады. Бұл кітаптың мазмұнының көп бөлігі Сперлинг пен Такердің (Такер – аға вице-президент болған) жазған бірқатар ішкі құжаттардан құралған. Барлығы 47-ге жуық құжат 1992-1997 жылдар аралығында жазылды, олар ересектерге бағытталған нарықта тиімді қызмет көрсету үшін мекеменің дамуына бағыт беру мақсатында жасалған. Кітаптағы ең даулы мәселелердің бірі – жоғары білім берудің үш негізгі моделіне (мемлекеттік, коммерциялық емес және коммерциялық) байланысты салық төлеушілердің шығындарының талдауы болды. Сперлинг пен Такер үш модельге тікелей мемлекеттік қаржыландыруды ғана емес, коммерциялық емес ұйымдарға мемлекеттік қолдауды, әсіресе коммерциялық емес модельдердегі жоғалған кірістерді (қорларға салынатын салықтар, жылжымайтын мүлік, сату, пайдалану салықтары, сондай-ақ пайда немесе артық табысқа салынатын федералды және мемлекеттік салықтарды) есепке алды. Осылайша, олардың моделі табысты коммерциялық университетке қатысты салық төлеушілердің жылына бір студентке бірнеше жүз доллар пайда көретінін көрсетті. Сондай-ақ, модель салық төлеушілердің мемлекеттік және коммерциялық емес білім беру ұйымдарына қатысты жылына бір студентке бірнеше мың доллар шығын жұмсайтынын көрсетті. Сперлинг пен Такердің моделі салық төлеушілердің ең жоғары құндылықты шағын, бірақ өте элиталық білім беру ұйымдарына кепілдік беретінін көрсетті, бұл олардың үлкен салықтан босатылған қорларымен байланысты. Сперлинг пен Такердің экономикалық және қаржылық аргументтері сынға ұшырады. Кітап жарық көрген кезде, Феникс университетінің студенттерінің студенттік несиелерін өтемеу көрсеткіші 4 жылдық мемлекеттік білім беру ұйымдарының орташа көрсеткішімен тең немесе одан төмен болды. Бұл теңдік талдаудағы маңызды фактор ретінде несиелерді өтемеуге байланысты шығындарды жойды (бірақ модельде несиелерді өтемеу деңгейі де ескерілді). Бүгінгі таңда коммерциялық білім беру ұйымдарының несиелерді өтемеу көрсеткіші мемлекеттік және коммерциялық емес білім беру ұйымдарының орташа көрсеткішінен жоғары, бұл сыншыларды үш модель бойынша талап етілетін салық төлеушілердің қолдауының айырмашылығы соншалықты үлкен емес, тіпті жоқ деп мәлімдеуге итермеледі. Бұл мәселеде көптеген келіспеушіліктер бар. Кейбір келіспеушіліктер салық төлеушінің шығындарына қатысты экономикалық және қаржылық айнымалыларды таңдаумен байланысты, ал кейбір келіспеушіліктер несиелерді өтемеуге байланысты салық төлеушінің нақты шығындарына қатысты белгісіздіктер мен дауларға негізделген. 1997 жылғы кітапта тағы бір маңызды тақырып – аймақтық аккредиттеу органдарының инновацияны шектеудегі сәйкессіз және теріс рөлі, сондай-ақ Такер жасаған және енгізген интеграцияланған бағалау, академиялық шешімдерді қолдау және сапаны басқару жүйесінің шолуы қарастырылды.

Жақсы ниетпен бүлік шығарған

2000 жылы Сперлинг "Бөлікші себеппен" атты автобиографиясын жариялады. Сперлингтің өмірбаянын қарап шыққаннан кейін Алекс Лайтман былай деп жазды: "Сперлингтің Озарк аймағындағы кедейлік пен сауатсыздықпен өткен балалық шағын шыншылдықпен баяндауы; академиялық аккредиттеу және "есірткіге қарсы күрес" үшін болған таластары; клондау, қартаюға қарсы және тұзды, құмды жерде өсетін дақылдарға жасаған инвестициялары; және, әсіресе, басқаларға қарағанда MBA иелерін көбірек даярлайтын үлкен, табысты мемлекеттік университеттің негізін қалауы – барлығы бірге алып келешекте ондаған жылдар бойы жаңғырық тудыратын, тіпті дүркірететін басшының өміріне тең болады". Лайтман сондай-ақ: "Лас-Вегас букмекерлері Сперлингтің бизнесіне 100:1 есебімен мүмкіндік берген болар еді, бірақ ол тек аман қалған ғана емес, Финикс университетінің Apollo Group компаниясын және оған байланысты мүдделерді нарықтық капитализациясы (2001 жылдың мамыр айында) шамамен 7 миллиард долларды құрайтын көпшілікке танымал болған көптеген дотком компанияларымен салыстырарлық табысқа жеткізді". Лайтман кітап туралы соңғы пікірін білдіріп: "Бөлікші себеппен" сияқты кітап қауіпті, себебі ол басшылар үшін өзін-өзі терең талдау және табысқа жетудің жаңа стандарттарын белгілейді". Алайда, бұл кітап консервативті ақпарат құралдарында дау тудырды. National Review Online сайтынан Гари Грегг кітапты "орталық Американың мәдениеті мен құндылықтарын жек көретін елордалық элитаның" еңбегі деп атады. Кентукки штатының Луисвилл қаласындағы Оңтүстік баптистік теологиялық семинариясының президенті Р. Альберт Молер кіші кітапты "жеккөрушілік, мәдени төмендеу және ақылға сыймайтын, негізсіз талдаулармен негізделген ерекше ұсыныстар" деп сипаттады. "Ұлы ажырым" – Демократиялық партияның президенттікке және Конгрестің екі палатасына қол жеткізу жоспары. Сперлинг және оның авторлары АҚШ ешқашан толыққанды бірікпегенін және қазіргі уақытта елде өте үлкен алшақтық бар екенін, ол елді тиімді түрде екі ұлтқа бөліп тастағанын айтады: "біреуі – дәстүрлі және өткенге бекінген, екіншісі – қазіргі заманғы және болашаққа бағытталған". Сперлинг және оның авторлары бұл екі ұлттың нәсілдік, этникалық, діни, мәдени, саяси және географиялық тұрғыдан бөлінгенін айтады. Олар Америкадағы саяси қақтығыс солшыл немесе оңшыл идеология туралы емес, олар "Метро Америка" және "Ретро Америка" деп атаған айырмашылықтар туралы екенін мәлімдейді; Метро Америка екі жағалаудан және Ұлы көлдер штаттарынан тұрады. Авторлар республикалықтар мен демократтардың екеуі де ұлттық партиялар емес, сондықтан олардың ретінде әрекет етудің қажеті жоқ деп санайды. Олар демократтардың Ретро штаттарынан бас тартып, толыққанды Метро штаттарына назар аударуын ұсынады. Бұл партияға сайлаушылармен байланысатын, сондай-ақ Метро штаттары халықтың 65 пайызын құрайтынын ескере отырып, тұтас хабарды әзірлеуге мүмкіндік береді. Содан кейін, берік база құрылғаннан кейін, демократтар Американы біріктіру жұмысына кірісе алады.