Кіріспе

Лиан, ресми түрде Лиан муниципалитеті, Филиппиннің Батангас провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 56 280 адамды құрайды. Лианның қасиетті покровители – Жақсы Жан (Иоанн Креститель). Сондай-ақ, Лиан экологиялық паркінің орналасқан жері, ол қоршаған ортаны қорғауға бағытталған.

Этимология

Қаланың алғашқы тұрғындарының айтуынша, қала бастапқыда Лия деп аталған, бұл сол жерге қоныстанған алғашқы қытай саудагерлерінің басшысының есімі болған. Бірақ, егер бұл қаланың бұрынғы атымен байланысты болса, онда ешқандай маңызы жоқ. Испандықтар саудагерлерден осы жердің атын сұрағанда, "Лиа" деп жауап берген, олар оны "Лиан" деп түсініп, қаланың қазіргі аты осылай болды.

Тарих

Лиань қаласы 1760 жылы аймаққа қоныс аударған қытай саудагерлерімен құрылды. Басқа қоныс аударушылар туралы қосымша мәлімет жоқ. 1914 жылдың 28 желтоқсанында генерал-губернатор Фрэнсис Бартон Харрисон №127 жарлыққа қол қойды, ол Лианды Насугбудан бөліп, 1915 жылдың 1 қаңтарынан бастап тәуелсіз муниципалитет мәртебесін қайта орнатуға бағытталған.

География

Лиан Батангас жағалауының батыс бөлігінде, Батыс Филиппин теңізіне қарап орналасқан. Ол Батангас қаласынан және Маниладан шақырымдай қашықтықта. Филиппин статистикалық бас басқармасының мәліметінше, муниципалитеттің жер ауданы Батангас облысының жалпы ауданының бөлігін құрайды.

Барангай

Лиан саяси тұрғыдан 19 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар. Трес, Уно, Дос, Кватро, Сингко, Маларухатан және Бинубусан (Побласион емес) барангайлары қалалық барангайлар саналады. Сан-Диего, Бунгахан, Пренза, Багонг Пук, Капито, Луманиаг, Хумайган, Путинг Кахой, Кумба, Луяхан, Матабунгкай және Балибаго барангайлары ауылдық барангайлар саналады.

Климат

Лианның климаты бірінші типке жатады, I тип, және екі айқын маусыммен сипатталады: қарашадан сәуірге дейінгі құрғақ маусым және жылдың қалған уақытында жаңбырлы маусым.

Демография

2020 жылғы санақта Лянның халқы 56 280 адамды құрады. Халық тығыздығы – [халық тығыздығының мәні]. Лянның көп бөлігін тагалогтар құрайды. Дегенмен, кейбір висайлықтар кейбір бариолар мен барангайларда кездеседі. Басты тіл – тагалог тілі. Тұрғындардың көпшілігі ағылшын тілін де түсінеді және сөйлей алады. Тарихи тұрғысынан алғанда, бұл жер бұрын қытайлармен мекенделген. 1800 жылдардан бастап Лян қаласындағы барлық қытайлар тагалогтарға айналды.

Экономика

Лиан негізгі өнімдері – күріш, жүгері, пияз, каламани, сүт балығы және т.б., олар Лиан мемлекеттік базарында және басқа да түрлі жерлерде сатылады. Малархутадан ауылында да өнеркәсіп кәсіпорындары бар, мысалы, "Азукарера Де Дон Педро". Дегенмен, бұл өнеркәсіптер қоршаған ортаға зиян келтіріп, климаттың өзгеруіне себеп болады. Алюминий, ағаш сияқты құрылыс материалдары да қолданылады.

Өнімдер кестесі

+ Lian өнімдері Өнім сипаттамасы Орналасқан жері Каламанси Каламанси – кейбір барангайларда каламанси ағаштарында өсетін жеміс. Белгісіз Дәнді сабан Дәнді сабан муниципалитетте маңызды тағам. Ол Барангай Капито және Пренза сияқты шаруашылықтарда көптеп өсіріледі. Бунгахан, Пренза, Малурухатан, Багонг Пук, Капито, Путинг Кахой, Хумайнан, Бинубусан, Матабунгкай, Луяхан және Балибаго Жүгері Жүгері – дәнді сабанға баламалы тағам. Ол түрлі тағамдарда дәмдеуіш ретінде қолданылады. Дәнді сабан өсетін аймақтармен бірдей. Пияз Пияз – Кумба, Пренза және Путинг Кахой барангайларында өсетін көкөніс. Дәнді сабан өсетін аймақтармен бірдей. Ағаш Ағаш – орманнан алынатын өнім. Құрылысқа пайдалы. Poblacion барангайынан басқа барлық жерде Цемент Цемент – ғимараттар салуға арналған құрылыс материалы. Барлық жерде Қант Қант – үйде өңделген тағамдарға қосылатын өнім. Белгісіз Алюминий Алюминий – құрылыста қолданылатын материал. Сонымен қатар, ол құралдар жасауға да пайдаланылады. Белгісіз Сүт балығы Сүт балығы барлық жағалау барангайларында кездеседі. Адамдардың тамақтануына пайдалы. Сан-Диего, Луманияг, Луяхан, Бинубусан және Матабунгкай Тауық Тауық – адамдардың жылдам тағам ретінде қызығушылық танытатын құс. Құс шаруашылықтары Құм Құм – шыны жасауға қолданылады. Оны жағажайларда табуға болады. Жағалау барангайларындағы құмдар Какао Какао – сирек кездесетін өнім. Оны Кумба барангайында табуға болады. Сонымен қатар, ол шоколад жасауға пайдалы. Кумбада сирек кездеседі. Ұн Ұн – қоғамдық нарықтарда сатылады. Одан нан, торт және т.б. пісіруге болады. Қоғамдық нарықтар мен сари-сари дүкендері Тұз Тұз – теңізде кездеседі. Ол кейбір тағамдарда дәмдеуіш ретінде қолданылады. Жағалау барангайлары Өңделген тағам Өңделген тағамды сари-сари дүкендерінен табуға болады. Сари-сари дүкендері мен супермаркеттер Мұнай/Бензин Мұнай/Бензин – Азукарера Де Дон Педрода орналасқан. Жанармай құю станцияларында пайдалы. Азукарера Де Дон Педро Малархутанда Тилапия Тилапия – теңізде кездеседі. Жағалау барангайлары Жемістер Жемістер – ағаштарда өседі. Барлық жерде Көкөніс Көкөніс – ағаштар мен егістіктерде өседі. Барлық жерде Құрылыс блоктары Құрылыс блоктары – құрылысқа пайдалы. Белгісіз

Көлік

Лианда қоғамдық көлік жүйесіне джипнилер мен үш дөңгелекті велосипедтер кіреді. Үш дөңгелекті велосипедтерді Лиан қалалық базарынан және муниципалитеттегі басқа да аймақтардан табуға болады, олар Лиан-Насугбу (ЛИТОДА) бағытына қатынайды. Джипнилерді де Лиан қалалық базарында кездестіруге болады. Олардың бағыттары көбінесе Лиан-Матабунгкай немесе Лиан-Калатаган (кейбір джипнилер ғана) болады. Муниципалитетте автобустар да бар, олар Лиан орта мектебінің солтүстік-шығыс жағындағы жол бойында тоқтайды. Бірақ кейбір автобустар онда тоқтамайды, себебі олардың бағыты Калатаган немесе басқа да қалаларға сапарлағандықтан.

Қол жеткізу

Лианға жақын жердегі муниципалитеттерде, мысалы Насугбу, Туй және Калатаган сияқты жолдары бар жерлерге қол жеткізуге болады.

Туризм

Матабунгкай жағажайы – Манилаға қолжетімді, ақ құмды жағажай. 1950 жылдардың басында Маниланың күнге тозудан шаршаған неміс тұрғындары үшін ең жақсы демалыс немесе күндізгі сапар орны ретінде «ашылған». Көп ұзамай ол демалыс жақсы көретіндер үшін танымал орынға айналды, ал 1960 жылдардың басында Маниланың бай халқы жағажай бойында тұрақты коттедждер (тіпті сәнді жағажай үйлері) салған. Жағажай Лианның белгілі мұғалімі Джови Энннің стресстен арылуға арналған сүйікті орны болғандықтан танымал болды. Бірақ COVID-19 пандемиясы басталғаннан бері, басқа жағажайларға қарағанда мұнда туристер көп. Манилаға дейін саяхат 3 сағаттан асады. Бірақ жағажайда көп мөлдір балдыр бар. Қалалық фиеста – Лиан фиестасы жыл сайын 24 маусымда Жақия Шомылдырушының туған күнін еске алу үшін өткізіледі. Бұл мереке Побласиондағы бес барангайда аталып өтеді, ал Ситио Баг Баг қала орталығына Капито және Бунгахан барангайларына қарағанда жақын болғандықтан осы күні өзінің фиестасын тойлайды (Ситио Баг Баг 2 барангаймен ортақ). Бальса фестивалі – Матабунгкайдың әдемі барангасы кең жағажайларымен, таза суымен, құмақ құмымен және бальсасымен (бамбуктан жасалған жағажай сал) танымал. Жыл сайын бұл шағын қала Матабунгкай Бич Ресорт & Отель ұйымдастырған Бальса фестивалінің түрлі-түсті мерекелерімен жанданады. Алғашқы Бальса фестивалі 2002 жылдың 18 мамырында өткізілді, мақсаты – туризм картасында қаланың танымал болуын қайта жаңғырту арқылы жергілікті қоғамға көмектесу. Туризм министрлігінің үздіксіз қолдауымен Бальса фестивалі жыл сайынғы шараға айналды. Шараларға Бальса жарысы, Бальсаны безендіру және мәдени би сайысы, жағажайда концерт пен дискотека, сондай-ақ танымал медиа тұлғалары мен шетелдік басшылар қатысады.

Ерекшелігі

Марк Левист, Батангас вице-губернаторы.