Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рогун ГЭС) – Тәжікстанның оңтүстігіндегі Вахш өзенінде салынып жатқан тоған. Тоған Душанбеден 110 км қашықтықта орналасқан. Бұл Вахш каскадының жоспарланған су электр станцияларының бірі. Тоғанның құрылысы 1976 жылы Кеңес кезінде басталған, бірақ Кеңес Одағының ыдырауынан кейін 1993 жылы тоқтатылды. Үштен астам онжылдық бойы тоғанда тек дайындық жұмыстары ғана жүргізілді. Даулы мәселе болғандықтан, құрылысы 2012 жылдың тамызында Дүниежүзілік банктың баяндамаларын күтіп тоқтатылды. Жобаны тәжік үкіметі 2016 жылы қайта бастады. Электр станциясының бірінші агрегаты 2018 жылдың қараша айында, екіншісі 2019 жылдың қыркүйек айында, екеуі де төменгі су басымен іске қосылды. Тоған көршілес Өзбекстанның наразылығын тудырды, ол өнімді мақта егісіне теріс әсер етеді деп қорқады. Жобаға байланысты дау екі бұрынғы Кеңес республикасы арасындағы қарым-қатынасты шиеленістіруге үлкен үлес қосты.
The Roghun Dam (Рогунская ГЭС; ) is an embankment dam under construction on the Vakhsh River in southern Tajikistan. The dam is situated 110 km from Dushanbe. It is one of the planned hydroelectric power plants of Vakhsh Cascade. Construction of the dam began in the Soviet era, in 1976, but was abandoned in 1993 after the collapse of the Soviet Union. Over three decades only preliminary construction has been carried out on the dam. Due to its controversial state, construction was suspended in August 2012 pending World Bank reports. The project was restarted by the Tajik government in 2016. The power plant's first unit was commissioned in November 2018 and second in September 2019, both on lower hydraulic head. The dam has drawn complaints from neighboring Uzbekistan, which fears it will negatively impact its lucrative cotton crops. The dispute over the project has contributed significantly to bitter relations between the two former Soviet republics.
Тарих
Рогун бөгеті алғаш рет 1959 жылы ұсынылып, 1965 жылға дейін техникалық жобасы әзірленді. Құрылыс 1976 жылы басталды, алайда Кеңес Одағының ыдырауынан кейін жоба тоқтап қалды. 1994 жылы Тәжікстан мен Ресей арасында құрылысты аяқтау жөнінде келісімге қол қойылды. Келісім орындалмағандықтан, Тәжікстан Парламенті оны күштен шығарды. 2004 жылдың қазан айында RUSAL компаниясымен келісімге қол қойылды, онда RUSAL Рогун нысанын аяқтауға, жаңа алюминий зауытын салуға және Тұрсынзаде алюминий балқыту зауытын қайта жаңартуға міндеттенді. 2008 жылдың мамырында Тәжікстан бөгет құрылысы қайта басталғанын хабарлады. 2010 жылдың желтоқсанына қарай өзен арнасын бұратын туннельдердің бірі жөнделді, ал екіншісі 2011 жылдың маусым немесе шілде айында басталуы күтілді. Бөгет құрылысы 2012 жылдың тамызында Дүниежүзілік банк жүргізетін бағалау нәтижелерін күтіп тоқтатылды. 2010 жылы Тәжікстан бөгет құрылысын аяқтау үшін 1,4 миллиард АҚШ долларын тарту мақсатында акция шығаруға (IPO) кірісті. 2016 жылдың 1 шілдесінде жобаға жауапты мемлекеттік комиссия құрылысты жүргізу үшін итальяндық Salini Impregilo компаниясын 3,9 миллиард долларға таңдады. Жоба төрт бөлікке бөлінген, ең қымбат бөлігі – 335 метрлік тас бөгетін салу, оның құны шамамен 1,95 миллиард долларды құрайды. 2016 жылдың 29 қазанында Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон бөгет құрылысын ресми түрде бастады. Салтанатты шарада өзен ағыны жөнделген арна бұру туннельдері арқылы салтанатты түрде бұрылды. Электр станциясының бірінші агрегаты 2018 жылдың қараша айында, екіншісі 2019 жылдың қыркүйек айында пайдалануға берілді. 2014 жылға қарай үш жоба қарастырылып жатыр: бастапқы жоба, сондай-ақ екі балама жоба, және , олардың әрқайсысының өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Гидроэлектр станциясының жалпы қуаты 3600 МВт болатын алты турбинадан тұруы күтілуде. Толыққаннан кейін жылына 17,1 ТВт/сағ электр энергиясын өндіруге болады деп жоспарлануда.
The Roghun Dam was first proposed in 1959 and a technical scheme was developed by 1965. Construction began in 1976, however the project stalled after the collapse of the Soviet Union. An agreement on finishing the construction was signed between Tajikistan and Russia in 1994. Since the agreement was not implemented, it was denounced by Tajikistan parliament. In October 2004, an agreement was signed with RUSAL in which RUSAL agreed to complete the Rogun facility, to build a new aluminum plant and to rebuild the Tursunzade Aluminum Smelter. In May 2008, Tajikistan announced that construction of the dam had resumed. By December 2010, one of the river diversion tunnels was renovated and the second expected to commence in June or July 2011. Construction of the dam was suspended in August 2012 pending the World Bank assessment. In 2010, Tajikistan launched an IPO to raise US$1.4billion to finish construction of the dam. On July 1, 2016 the state commission in charge of the project had chosen the Italian company Salini Impregilo to carry out the construction for $3.9 billion. The project is broken down into four components, with the most expensive one involving the building of a 335 meter high rockfill dam which will entail costs of around $1.95 billion. On October 29, 2016 Tajik president Emomali Rahmon officially launched the construction of the dam. At the ceremony, the river's flow was ceremonially diverted through the reconstructed diversion tunnels. The power plant's first unit was commissioned in November 2018 and second in September 2019.
high until 1993 when it was destroyed in a flood. as of 2014 three projects are under consideration: the original, , and two alternatives, and , all having their advantages and drawbacks. The hydroelectric power plant is expected to have six turbines with combined capacity of 3600 MW. When complete, it is expected to produce 17.1 TWh of electrical work per year.
Тиісті әсерді бағалау
Шекаралас елдердің, әсіресе Өзбекстанның өтінішіне жауап ретінде Дүниежүзілік банк Coyne et Bellier, Electroconsult және IPA Energy + Water Economics консорциумы жүргізген Техникалық-экономикалық негіздеме зерттеуін (TEAS) және Pöyry жүргізген Экологиялық және әлеуметтік әсерді бағалауды (ESIA) қаржыландырды. 2012 жылдың ақпанында жариялануға жоспарланған есептер 2014 жылдың ортасына дейін кешіктірілді. ESIA 2014 жылдың 16 маусымында, ал TEAS 2014 жылдың шілдесінде жарияланды. Жалпы алғанда, ESIA «Көптеген әсерлер өте шағын және қажет болған жағдайда оларды жеңілдету оңай» және «Жобаны тоқтатуға себеп болатын "күшті теріс, азайту мүмкін емес" санатындағы әсер жоқ» деп мәлімдеді. Барлық тараптар, Орталық Азия мемлекеттері де бар, 2014 жылдың шілдесінде Алматыда TEAS және ESIA нәтижелерін талқылау үшін 5-ші Ағын елдерінің кездесуіне жиналды.
In response to the request of the bordering countries and especially Uzbekistan, the World Bank has financed the Techno Economic Assessment Study (TEAS) conducted by consortium of Coyne et Bellier, Electroconsult and IPA Energy + Water Economics, and Environmental and Social Impact Assessment (ESIA) conducted by Pöyry. The reports, originally slated to be released in February 2012, were delayed until mid 2014. The ESIA was published on 16 June 2014 and the TEAS in July 2014. Overall, the ESIA stated that "Most impacts are rather small and easily mitigated, if mitigation is required at
all." and that "There is no impact of the category "strong negative, mitigation not possible",
which would have to be considered as a no go for the project." All parties, including Central Asian states met in Almaty in July 2014 for the 5th Riparian Meeting to discuss findings within the TEAS and ESIA.
Халықаралық шиеленістер
Жоба Өзбекстанмен суаруға арналған ауыл шаруашылығына (әсіресе мақтаға) қажетті судың төмен ағыстағы мөлшерінің азаюына байланысты шиеленісті күшейтті. 2010 жылдың ақпан айында Өзбекстанның премьер-министрі Шавкат Мирзиёев өзінің тәжік әріптесіне хат жолдап, бөгеттің болуы мүмкін салдарының тәуелсіз сараптамасын талап етті. 2010 жылдың қазан айында Өзбекстан президенті Ислам Каримов Рогун су электр станцияларын "ақылға сыймас жоба" деп атады. Бірақ 2018 жылы Өзбекстан Рогун бөгетіне қанағаттандырмаушылығын тоқтатты. "Салыңдар, бірақ сіздер қол қойған осы келісімдерге сәйкес біз белгілі бір кепілдіктерді ұстануға тиіспіз", - деді Өзбекстанның сыртқы істер министрі Абдулазиз Комилов 2018 жылдың 5 шілдесінде телеарнада сөйлеген сөзінде.
The project has raised tensions with Uzbekistan over a decrease in the downstream water flow the country needs for its irrigated agriculture (particularly cotton). In February 2010, Uzbek Prime Minister Shavkat Mirziyoyev sent a letter to his Tajik counterpart demanding an independent examination of the possible consequences of the dam. During October 2010, Uzbek President Islam Karimov called the Rogun hydropower plants a "stupid project." However, in 2018 Uzbekistan dropped its opposition to the Rogun Dam. "Go ahead and build it, but we hold to certain guarantees in accordance with these conventions that have been signed by you," Uzbek Foreign Minister Abdulaziz Komilov said in a televised appearance on July 5, 2018.