Бөгеттер: суды бағыт өзгерту арқылы пайдалану. Ежелгі Мысырдың бөгеттерінен бастап, суармалы жерлерге, энергия өндіруге қолданылады. Тарихы мен мақсаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айналдыру бөгеті – өзен ағысының барлық немесе бір бөлігін табиғи бағытынан бұратын бөгет. Айналдыру бөгеттері әдетте суды суқоймаға жинамайды; керісінше, су жасанды су арнасына немесе каналға бағытталады, оны суару үшін пайдалануға болады немесе гидроэлектр генераторларынан өткеннен кейін өзенге қайтаруға, басқа өзенге құюға немесе жер үсті немесе жер асты су қоймасын құруға немесе дауылдық дренаж ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Ежелгі мысырлық Садд-эль-Кафара бөгеті, Уади Аль Гаруаида орналасқан, Қайырдан жиырма бес шақырым оңтүстікте, алғашқы айналдыру бөгеттерінің бірі болып табылады. Шамамен 2600 жылға дейін су тасқынын бақылау мақсатында салынған бұл құрылыстың негізі 102 метр, ені 87 метр болатын. Ол құрылысы аяқталмаған кезде су тасқынынан қирады.
A diversion dam is a dam that diverts all or a portion of the flow of a river from its natural course. Diversion dams do not generally impound water in a reservoir; instead, the water is diverted into an artificial water course or canal, which may be used for irrigation or return to the river after passing through hydroelectric generators, flow into a different river or be itself dammed forming an onground or groundwater reservoir or a storm drain. An early diversion dam is the Ancient Egyptian Sadd el Kafara Dam at Wadi Al Garawi, which was located about twenty five kilometres south of Cairo. Built around 2600 BC for flood control, the structure was 102 metres long at its base and 87 metres wide. It was destroyed by a flood while it was still under construction.
Жіктеу
Диверсиялық бөгеттер – бөгеттердің үш түрінің бірі, оларға: су сақтау бөгеттері, су жинау бөгеттері және диверсиялық бөгеттер кіреді. Су сақтау бөгеттері суды ұзақ мерзімге сақтау үшін қолданылады. Сақталған су кейіннен суару, мал өсіру, қалалық сумен жабдықтау, демалыс және гидроэлектр энергиясын өндіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Су жинау бөгеттері су тасқынын болдырмау және ағын судың жылдамдығын реттеу арқылы төменгі арналардағы шөгіндіні ұстау үшін салынады. Диверсиялық бөгеттер су деңгейін көтеріп, суды белгіленген бағытқа қайта бағыттау үшін қолданылады. Қайта бағытталған су суару жүйелерін немесе су қоймаларын қамтамасыз етуге пайдаланылуы мүмкін.
Diversion dams are one of three classifications of dams which include: storage dams, detention dams, and diversion dams. Storage dams are used to store water for extended lengths of time. The stored water then can be used for irrigation, livestock, municipal water supply, recreation, and hydroelectric power generation. Detention dams are built to catch surface runoff to prevent floods and trap sediment by regulating the flow rate of the runoff into channels downstream. Diversion dams are used to raise the water level in order to redirect the water to the designated location. The diverted water can be used for supplying irrigation systems or reservoirs.
Мақсаты
Суды басқа бағытқа бұруға мүмкіндік беру үшін су нысанының су деңгейін көтеру мақсатында бұрыс бөгеттер орнатылады. Бұрылған суды суару жүйелерін, суқоймаларды немесе гидроэлектр станцияларын қамтамасыз етуге болады. Бөгет арқылы суқоймаға бұрылған су өнеркәсіптік қажеттіліктерге немесе тұрғын үйлерге сумен жабдықтауға пайдаланылуы мүмкін. Тіреуіш бөгеттерге көп мөлшерде болат конструкциясы және еңбек күші қажет. Осының салдарынан, тіреуіш бөгеттерді салу қымбатқа түседі және қазіргі кезде олар сирек салынады.
Diversion dams are installed to raise the water level of a body of water to allow the water to be redirected. The redirected water can be used to supply irrigation systems, reservoirs, or hydroelectric power generation facilities. The water diverted by the diversion dam to the reservoirs can be used for industrial applications or for municipal water supply. Buttress dams require extensive steel framework and labor. As a result, buttress style dams are expensive to construct and are seldom built today.
Арка стиліне ұқсас бұрмалау бөгеті
Аркалық бұрылыс бөгеттері арка пішіндес жобаланады, арканың үстіңгі жағы ағысқа қарай беткейленеді. Арка пішіні су күшіне қарсы тұру үшін қосымша беріктік қамтамасыз етеді. Аркалық бөгеттер көбінесе тар шатқалдарда салынады. Аркалық бөгеттер әдетте бетоннан жасалады. Бөгеттің тұтастығын сақтау үшін, оның бетон негізі мен тау жынысы арасында тығыз байланыс болуы керек. Күмбезді бөгет – аркалық бөгеттің бір түрі. Күмбезді бөгет көлденең және тік жазықтықта иіліп тұрады. Аркалық бөгет тек көлденең бағытта ғана иіледі.
Arch style diversion dams are designed using an arch shape with the top of the arch facing upstream. The arch shape provides extra strength to counteract the force of the water. Arch style dams are generally constructed in narrow canyons. Arch style dams are commonly made from concrete. To ensure the dam's integrity, a solid contact between the bedrock foundation and the dam's concrete base is required. The dome style dam is a type of arch dam. The dome style dam curves in both the horizontal plane and vertical plane. The arch style dam only curves in the horizontal.
Гравитациялық стильдегі бұрмалау бөгеті
Гравитациялық типтегі бөгеттер судың бөгетке түсіретін қысымын күшпен тепе-теңдету үшін, осы қысымға төтеп бере алатын салмақты бөгет салу арқылы құрылады. Гравитациялық бөгеттер көбінесе тас немесе цементтен салынады. Мұндай бөгеттердің негізі әдетте берік тау жынысының үстіне орнатылады. Дегенмен, бөгет астындағы су ағынын тоқтатуға қажетті шаралар қолданылса, гравитациялық бөгеттер тұрақсыз топырақта да салынуы мүмкін. Егер су бөгеттің астына өтсе, бөгет құлау қаупі бар.
Gravity style diversion dams are built to counteract the force of the water pushing on the dam by building a dam with enough weight to withstand the force. Gravity dams are commonly constructed using masonry or cement. The foundations of the gravity dams are generally constructed on top of a solid bedrock foundation. However, gravity dams can be built over unconsolidated ground as long as proper measures are put in place to stop the flow of water under the dam. If water were to get under the dam, the dam could fail.