Кіріспе
1902 жылы төменгі ағыста салынған ескі Асуан бөгеті Асуан бөгеті, немесе 1980 жылдардан бері Асуан биік бөгеті – әлемдегі ең үлкен бөгеттердің бірі. Ол 1960 және 1970 жылдар аралығында Мысырдың Асуан қаласында Нил өзенінде салынды. Құрылысы аяқталған кезде ол әлемдегі ең биік топырақ бөгет болып, АҚШ-тағы Чатудж бөгетінен асып түсті. Оның маңызы бастапқыда 1902 жылы аяқталған бұрынғы Асуан төменгі бөгетінен әлдеқайда басым болды. Төменгі бөгеттің табысына сүйене отырып, және оның мүмкіндіктерінің толыққанды пайдаланылуымен, биік бөгеттің құрылысы 1952 жылғы еркін офицерлер қозғалысының жаңа режимі үшін маңызды мақсатқа айналды. Бөгет су тасқынын жақсырақ бақылауға, суару үшін су қорын арттыруға және гидроэлектр энергиясын өндіруге мүмкіндік берді, сондықтан ол Мысырдың жоспарланған индустрияландыруы үшін өте маңызды деп есептелді. Алдыңғы құрылыс сияқты, биік бөгет те Мысыр экономикасы мен мәдениетіне елеулі әсер етті. Биік бөгет салынбастан бұрын, тіпті ескі бөгет орнатылғаннан кейін де, Нилдің жаздың соңындағы жыл сайынғы тасқыны Шығыс Африканың су жинау алабынан аңғарға дейін көп кедергісіз өте берді. Бұл тасқындар табиғи қоректік заттар мен минералдармен бірге судың жоғары деңгейін әкелді, ол жыл сайынғы су тасқыны мен дельтадағы құнарлы топырақты байытты. Осы болжамдылық Нил аңғарын ежелгі заманнан бері егіншілікке өте қолайлы етіп келді. Алайда, бұл табиғи тасқындардың мөлшері әртүрлі болды, өйткені судың көп жылдары бүкіл егінді жоя алатын, ал судың аз жылдары кең ауқымды құрғақшылықты және одан кейін ашаршылықты тудыратын еді. Осы екі жағдай да мерзімімен қайталап орын алып келді. Мысыр халқының саны өсіп, технология жетілдікке жеткенде, су тасқынын толығымен бақылауға деген ниет пен мүмкіндік пайда болды, осылайша егістік жерді және экономикалық маңызы бар мақта дақылын қорғап, қолдау көрсетілді. Асуан биік бөгетімен қамтамасыз етілген су қоймасының көлемі артып, су тасқынын бақылауға және суды кейінірек, бірнеше жыл бойына босатуға мүмкіндік туды. Асуан бөгетін Мәскеудегі Гидрожоба институтының инженері Николай Александрович Малышев жобалаған.
The Aswan Dam, or more specifically since the 1980s, the Aswan High Dam, is one of the world's largest embankment dams, which was built across the Nile in Aswan, Egypt, between 1960 and 1970. When it was completed, it was the tallest earthen dam in the world, eclipsing the United States' Chatuge Dam. Its significance largely upstaged the previous Aswan Low Dam initially completed in 1902 downstream. Based on the success of the Low Dam, then at its maximum utilization, construction of the High Dam became a key objective of the new regime the Free Officers movement of 1952; with its ability to better control flooding, provide increased water storage for irrigation and generate hydroelectricity, the dam was seen as pivotal to Egypt's planned industrialization. Like the earlier implementation, the High Dam has had a significant effect on the economy and culture of Egypt. Before the High Dam was built, even with the old dam in place, the annual flooding of the Nile during late summer had continued to pass largely unimpeded down the valley from its East African drainage basin. These floods brought high water with natural nutrients and minerals that annually enriched the fertile soil along its floodplain and delta; this predictability had made the Nile valley ideal for farming since ancient times. However, this natural flooding varied, since high water years could destroy the whole crop, while low water years could create widespread drought and consequently famine. Both these events had continued to occur periodically. As Egypt's population grew and technology increased, both a desire and the ability developed to completely control the flooding, and thus both protect and support farmland and its economically important cotton crop. With the greatly increased reservoir storage provided by the High Aswan Dam, the floods could be controlled and the water could be stored for later release over multiple years. The Aswan Dam was designed by Nikolai Aleksandrovich Malyshev of the Moscow based Hydroproject Institute.
Құрылыс тарихы
Асуанның жанында бөгет салуға жасалған ең алғашқы жазбадағы тырысыш 11 ғасырда болды. Араб ғалымы және инженеры Ибн әл-Хайтам (Батыста Альхазен ретінде танымал) Нил өзенінің тасқынын реттеу үшін Фатимид халифасы Әл-Хаким би Амр Алла тарапынан Мысырға шақырылды. Бұл міндет Асуан бөгетін салудың алғашқы қадамын қажет етті. Оның жергілікті зерттеулері оған бұл жобаның іске аспайтынына сендірді.
Асван төменгі бөгеті, 1898-1902
1898 жылы британдықтар Ніл өзеніне алғашқы бөгет салуға кірісті. Құрылыс 1902 жылға дейін созылды және бөгет 1902 жылдың 10 желтоқсанында пайдалануға берілді. Жобаны сэр Уильям Уиллкокс жасады, ал оған сэр Бенджамин Бейкер және сэр Джон Эйрд сияқты бірнеше белгілі инженерлер қатысты, оның «Джон Эйрд & Co.» фирмасы бас мердігер болып табылды.
Асван жоғары бөгетінің прелюдиясы, 1954-1960
1952 жылы грек-египеттік инженер Адриан Данинос жаңа Асуан тоғанының жоспасын әзірлеуге кірісті. 1946 жылы Төменгі тоғанның суы шамадан асып кетуі мүмкін болғанымен, король Фаруктың үкіметі Данинос жоспарларына қызығушылық танытпады. Оның орнына британдық гидролог Харольд Эдвин Херст ұсынған Нил алқабы жоспары қолдау тапты, ол судың булану деңгейі төмен Судан мен Эфиопияда суды сақтауды ұсынды. Египет тарапының ұстанымы монархия құлатылғаннан кейін, Гамал Абдель Насер басқарыған еркін офицерлер қозғалысының арқасында толығымен өзгерді. Еркін офицерлер Нил суын саяси себептермен Египетте сақтау қажет деп сенді және екі ай ішінде Данинос жоспары қабылданды. Бастапқыда АҚШ және КСРО тоған құрылысына көмектесуге мүдделі болды. Алайда, суық соғыс кезіндегі бәсекелестік және араб елдері арасындағы шиеленіс жағдайды усложнитті. 1955 жылы Насер өзін араб ұлтшылдығының жетекшісі деп жариялады, дәстүрлі монархияларға, әсіресе 1955 жылғы Бағдад келісіміне қол қойған Ирактың Хашимит патшалығына қарсы шықты. Сол кезде АҚШ коммунизмнің Таяу Шығысқа таралуынан қорқып, Насерді капиталистік Араб лигасының табиғи көшбасшысы деп санады. Америка мен Ұлыбритания Араб-Израиль қақтығысын шешудегі Насердің рөліне 270 миллион долларлық несиемен Жоғарғы тоған құрылысын қаржыландыруға көмектесуді ұсынды. Коммунизмге, капитализмге және империализмге қарсы болған Насер тактикалық бейтараптық саясатын ұстанды және египеттік және араб мүдделері үшін АҚШ пен КСРО-мен бірлесіп жұмыс істеуге тырысты. 1955 жылы БҰҰ Газадағы египеттік күштерге қарсы Израильдің шабуылын сынағаннан кейін, Насер өзінің елін Израильге қарсы әскери тұрғысынан қорғай алмаса, панарабтық ұлтшылдықтың жетекшісі ретінде танылмайтынын түсінді. Ол даму жоспарларымен қатар, әскерін жаңғыртуды көздеді және алдымен АҚШ-тан көмек сұрады. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллес және президент Дуайт Эйзенхауэр Насерге АҚШ оны тек қорғаныс мақсатында қолданса және американдық әскери қызметкерлерді бақылау мен оқыту үшін қабылдаса ғана қару-жарақпен қамтамасыз ететінін мәлімдеді. Насер бұл шарттарды қабылдамады және қолдау үшін КСРО-мен кеңесті. Даллес Насердің тек алдап айтқанын және КСРО Насерге көмектеспейтінін ойласа да, қателесті: КСРО Насерге египеттік астық пен мақтасын кейінге қалдырып төлеу шартымен қару-жарақ жеткізуге уәде берді. 1955 жылдың 27 қыркүйегінде Насер Чехословакияның кеңес қолдауымен делдалдық жасаған қару-жарақ келісімін жариялады. Насердің кеңестіктерге бет бұрғаны үшін Даллес оған шабуыл жасамай, керісінше, онымен қарым-қатынасты жақсартуға тырысты. 1955 жылдың желтоқсан айында АҚШ және Ұлыбритания Жоғарғы Асуан тоғанының құрылысына тиісінше 56 және 14 миллион доллар көмектесуге уәде берді. Чехиямен жасалған қару-жарақ келісімі АҚШ-ты Асуанға инвестиция салуға итермелесе де, Ұлыбритания келісімді тоғанды қаржыландыру уәдесінен бас тартудың себебі ретінде келтірді. Даллес Насердің Қытайды дипломатиялық тұрғыдан мойындауына ашуланды, бұл Даллестің коммунизмді оқшаулау саясатына тікелей қайшы келді. АҚШ-тың тоғанды қаржыландырудан бас тартуына бірнеше фактор себеп болды. Даллес КСРО әскери көмек туралы уәдесін орындамайды деп сенді. Ол сондай-ақ Насердің бейтараптығына және суық соғыстың екі жағында да ойнауға тырысуына ашуланды. Сол кезде Таяу Шығыстағы басқа батыс одақтастары, соның ішінде Түркия мен Ирак, Египеттің, үнемі бейтарап елдің көп көмек алып жатқанына ренжіді. 1956 жылдың маусым айында Кеңес Одағы тоған құрылысы үшін 2% пайызбен 1,12 миллиард доллар ұсынды. 19 шілдеде АҚШ Мемлекеттік департаменті Американың Жоғарғы тоғанға қаржылық көмегін "қазіргі жағдайда мүмкін емес екенін" жариялады. 1956 жылдың 26 шілдесінде Насер египеттіктердің үлкен қолдауымен Суэц каналын ұлттандырды, бұл бұрынғы иелеріне әділ өтемақы төлеуді де қамтыды. Насер каналдан түсетін табысты Жоғарғы тоған құрылысын қаржыландыруға жұмсауды жоспарлады. Суэц соғысы басталғанда Ұлыбритания, Франция және Израиль каналды және Синайды басып алды. Бірақ АҚШ пен КСРО БҰҰ-да және басқа жерлерде жасаған қысымы оларды кері шегінуге мәжбүр етті. 1958 жылы КСРО Жоғарғы тоған жобасына қолдау көрсетуді жалғастырды. 1950 жылдары археологтар бірнеше маңызды тарихи ескерткіштердің, соның ішінде әйгілі Абу Симбел ғибадатханасының тоған артында жиналатын суға батып кетуі мүмкін екені туралы алаңдаушылық білдірді. 1960 жылы ЮНЕСКО басшылығымен құтқару операциясы басталды (толық мәліметтер төменде "Әсерлері" бөлімінде келтірілген). Өлшемдеріне қарамастан, Асуан жобасы Египеттің төлем балансына едәуір зиян келтірген жоқ. Үш кеңестік несие жобаның барлық шетелдік валюталық қажеттіліктерін, техникалық қызметтер құнын, импортталған қуатты өндіру және тарату жабдықтарын және жаңадан игерілген жерлерге арналған кейбір импортталған жабдықтарды қамтыды. Египет несиелер бойынша төлемдерге қиындықтар тудырмады, олардың көп бөлігі 12 жылға созылды және өте төмен 2,5% мөлшерлемемен берілді. 1960 жылдардың бірінші жартысында КСРО-ға жасалған төлемдер ұсақ шығынға айналды, ал жаңадан игерілген жерлерде өндірілген өнімдерден түскен экспорттық табыс соңғы жылдарығы шамалы қарыз төлемдерін толығымен өтеді. 1965-70 жылдары осы экспорттық табыс 126 миллион долларға бағаланды, ал қарыз төлемдері 113 миллион долларды құрады.
Сипаттамалар
Асуан бөгеті ұзын, түбінде кең, шыңында кең және биік. Онда материал бар. Судың ең көп мөлшері бөгет арқылы өте алады. Қосымша төтенше жағдайларға арналған ағызу жолдары бар, ал Тошка каналы су қоймасын Тошка ойысымен байланыстырады. Насер көлі деп аталатын су қоймасы ұзын және ең кең жерінде, оның бетінің ауданы құрайды. Онда су көлемі бар.
Әсерлер
Жоғарғы бөгет су тасқыны мен құрғақшылықтан қорғау, ауыл шаруашылығы өндірісі мен жұмыспен қамтудың артуына, электр энергиясын өндіруге және туризмге де пайда әкелетін кеме қатынасын жақсартуға мүмкіндік берді. Керісінше, бөгет үлкен аумақты су басып, 100 мыңнан астам адамды көшіруге мәжбүр етті. Көптеген археологиялық ескерткіштер су астында қалды, ал кейбіреулері басқа жерге жылжытылды. Бөгет жағалау эрозиясына, топырақтың тұздануына және денсаулық проблемаларына себепкер деп айыпталды. Бөгеттің пайдасы мен зиянын бағалау оның салынысынан кейін ондаған жылдар бойы даулы мәселе болып қала береді. Бір есеп бойынша, Жоғарғы бөгеттің салынысынан кейін бірден алған жылдық экономикалық пайдасы 1970 жылғы 2,30 долларлық айырбас бағамымен есептегенде 587 миллион долларды құрады: оның ішінде ауыл шаруашылығы өндірісінен, гидроэлектр станциясынан, су тасқынынан қорғаудан және кеме қатынасын жақсартудан түскен табыс бар. Құрылыс кезіндегі жалпы шығын, нақтыланбаған "қосалқы жобалар" мен электр желілерін кеңейтуді қоса алғанда, бөгеттің зиянды экологиялық және әлеуметтік салдары ескерілмеген жағдайда, бар болғаны екі жылдың ішінде өтелген деп бағаланады. Бір сарапшы атап өтеді: "Асуан Жоғарғы бөгетінің әсері көбінесе оң болды. Бөгет кейбір экологиялық проблемаларға әкелсе де, олар күтілгеннен немесе қазіргі уақытта көптеген адамдардың сенгенінен әлдеқайда аз зиянды болып шықты". Басқа бір сарапшы оған келіспей, бөгеттің бұзылуын ұсынды. Оны бұзу "бөгеттің салдарынан туындаған зиянмен үнемі күресуге" жұмсалатын қаражаттың бір бөлігін ғана құрайды, сонымен қатар кептірілген су қоймасының түбіндегі лай қабаттарынан құнарлы 100 мың гектар жерді қайтаруға болады. Сэмюэл Флорман бөгет туралы былай деп жазды: "Бұл құрылыс ретінде сәттілікке жетті. Бірақ Нил бассейнінің экологиясына тигізген әсері – оның көп бөлігін болжауға болар еді – сәтсіздікке ұшырады". Ежелгі заманнан бері Мысырда су тасқыны мен құрғақшылық кезекпен қайталап тұрады. Бөгет 1964, 1973 және 1988 жылдардағы су тасқынының зиянын азайтты. Бөгеттен жоғары және төмен ағыста өзен арқылы кеме қатынасы жақсарды. Нилде круиздік кемелермен саяхаттау – туристердің танымал әрекеті, әсіресе қыс айларында, Нилдің табиғи ағыны круиздік кемелердің жүзуіне жеткіліксіз болатын кезде. Насер көлінің маңында жаңа балық шаруашылығы индустриясы құрылды, бірақ ол маңызды нарықтардан алыс болғандықтан қиындықтарға тап болды. 1990 жылдардың ортасындағы жылдық өндіріс шамамен 35 мың тоннаны құрады. Көлдің жанында балық өңдеу және қаптау заводтары салынды. Басқа есептер бойынша, Насер көлінен жылына 10-16 куб километрге дейін су буланып кетеді.
Электр энергиясын өндіру
Су бөгеті 12 генератормен жұмыс істейді, әрқайсысының қуаты , ал жалпы қуаты . Электр қуатын өндіру 1967 жылы басталды. Жоғарғы бөгет алғаш рет 1970 жылы ең жоғары өнімділікке жеткенде, Мысырдың электр қуаты өндірісінің шамамен жартысын құрады (1998 жылға қарай бұл көрсеткіш шамамен 15 пайызды құрады) және көптеген Мысыр ауылдарына алғаш рет электр қуатын пайдалану мүмкіндігін берді. Жоғарғы бөгет сонымен қатар жоғары ағысты реттеу арқылы Ескі Асван су электр стансаларының тиімділігін арттырып, оларды кеңейтуге көмектесті. 1971 жылғы бағалау бойынша, Асвандағы электр қуаты өндірісі зауыттың теориялық қуатының жартысынан аспайды, себебі сумен жабдықтау шектеулі және суландыру және электр қуатын өндіру үшін суды пайдаланудың маусымдық үлгілері әртүрлі. Жазда ауыл шаруашылығының суға деген қажеттілігі электр қуатына деген салыстырмалы түрде аз қажеттілікті қанағаттандыру үшін қажетті су көлемінен әлдеқайда артық. Дегенмен, жазғы суарудың көптігі Мысырдың қыста су электр қуатын толық қуатпен өндіруге жеткілікті су қорларын қалдырмайды. Техникалық зерттеулер көрсеткендей, Нил өзені ағысының өзгеруіне байланысты жылына 5 миллиард кВт·сағ көлеміндегі қуат өндірісін ұстап тұру мүмкін.
Қайта орналастыру және өтемақылар
Насер көлі төменгі Нубияның көп бөлігін су басып, 100 000-ден 120 000-ға дейін адам Судан мен Мысырға қоныс аударды. Суданда 50 000-ден 70 000-ға дейін судандық нубилер ежелгі Вади-Хальфа қаласынан және оның төңірегіндегі ауылдардан көшірілді. Олардың бір бөлігі Насер көлінің жағасында салынып, Жаңа Вади-Хальфа деп аталған жаңа елді мекенге көшірілді, ал қалғаны Атбара өзені бойындағы Хашм-эль-Гирба қаласына жақын, оңтүстікке қарай жартылай шөлді Бутана жазығына қоныстанды. Бұрынғы шөлді мекендерінен өзгеше, мұнда белгілі бір уақытта жаңбыр жауатын климат орналасқан. Үкімет мақта, астық, қант қамысы және басқа да егістерді өсіру үшін «Жаңа Хальфа» ауыл шаруашылығын дамыту жобасы деп аталатын суару жүйесін құрды. Нубиялықтар жиырма бес жоспарланған ауылға орналастырылды, онда мектептер, медициналық орталықтар және су құбырлары, сондай-ақ электрмен жабдықтау сияқты басқа да инфрақұрылымдар бар болды. Мысырда 50 000 нубидің көп бөлігі Нилден 3-10 шақырым қашықтықтағы Эдна мен Ком-Омбоға, Асуаннан төмен қарай «Жаңа Нубия» деп аталған аймаққа көшірілді. 47 ауылдық бірлікке арналған тұрғын үйлер мен ғимараттар салынды, олардың арақатынасы Ескі Нубиядағыдай болды. Суармалы жерлер негізінен қант қамысын өсіруге пайдаланылды. 2019-20 жылдары Мысыр бөгет құрылысынан үйлерін жоғалтқан нубиялықтарға өтемақы төлеуді бастады.
Седименттердің жоғалуы
Жоғарғы бөгет салынар алдында, Нил өзені жыл сайынғы тасқыны арқылы Жоғарғы Египеттегі егістіктерге әртүрлі өлшемдегі шөгінділер – ұсақ құм, балшық және саз – қалдырып, топырақтың құнарлылығын арттырды. Дегенмен, шөгінділердің қоректік құндылығы көбінесе шамадан тыс бағаланды. Жоғарғы бөгет салынар алдында шөгінділердің 88 пайызы теңізге жеткізілді. Шөгінділердің жерге қосып берген қоректік құндылығы – 6000 тонна калий, 7000 тонна фосфор пентоксиді және 17000 тонна азот ғана болды. Бұл көлемдер бүгінгі Египеттің суару шаруашылығында алынатын өнімділікке жету үшін қажетті мөлшермен салыстырғанда мардымсыз. Сонымен қатар, Нил тасқынынан пайда болатын шөгінділердің жылдық таралуы Нил өзенінің жағалаулары бойында жүрді. Бұрын Нил суы жетпеген аймақтар қазір суарылып жатыр. Бөгет шөгінділерді тоқтатудың одан да маңызды мәселесі – Нил дельтасын айнала қоршаған жағалау эрозиясын күшейтті. Қазіргі уақытта сенімді статистика жетіспейді.
Судың басуы және топырақтың тұздылығының артуы
Жоғарғы бөгет салынар алдында Нил өзенінің су деңгейімен байланысты Нил аңғарындағы жер асты суларының деңгейі жыл сайын өзгеретін. Жаз айларында булану ең жоғары шақта болғанда, жер асты суларының деңгейі суда еріген тұздарды капиллярлық күш арқылы жер бетіне көтеруге жеткіліксіз тереңдікте болатын. Жылдық тасқынның тоқтауы және жыл бойындағы қарқынды суару салдарынан жер асты суларының деңгейі тұрақты болып қалып, аз ғана ауытқулар байқалды, бұл су басуға алып келді. Топырақтың тұздылығы да артты, себебі жер беті мен жер асты сулары арасындағы қашықтық (топырақ жағдайына және температураға байланысты 1–2 метр) судың булану арқылы көтерілуіне мүмкіндік беретіндей шағын болды, нәтижесінде жер асты суларындағы тұздың аздаған концентрациясы жылдар бойы топырақ бетінде жиналды. Көптеген егістік жерлерде жер асты суын төмендетуге арналған тиісті дренаж жүйесі болмағандықтан, тұздану егін өнімділігіне біртіндеп кері әсер етті. Топырақтың тұздануы мен су басудан егін өнімділігінің төмендеуін болдырмау үшін жер асты дренажы және дренаж арналары арқылы суды ағызу маңызды. 2003 жылға дейін 2 миллион гектардан астам жерлер жер асты дренаж жүйесімен жабдықталды, бұл 1973 жылдан 2002 жылға дейінгі кезеңде шамамен 3,1 миллиард долларға бағаланды.
Денсаулық
Асван жоғары бөгеті салынар алдында жасалған көптеген болжамдар мен одан кейінгі жарияланымдарда шистосомоз (бильхарзия) таралуының артатыны айтылған, бірақ олай болған жоқ. Бұл болжам Мысырдың көп бөлігінде ондаған жылдар бұрыннан қалыптасқан, жылдық суару жүйесінің кеңдігін ескермеді. 1950 жылдары Жоғарғы Мысырдың аз ғана бөлігі ғана бассейндік (жұқтыру деңгейі төмен) суарудан жылдық (жұқтыру деңгейі жоғары) суаруға ауыстырылмаған еді. Мысырдағы жылдық суару жүйелерінің кеңеюі жоғары бөгетке байланысты болған жоқ. Шындығында, жоғары бөгет салынғаннан кейін 15 жыл ішінде бильхарзияның Жоғарғы Мысырда азайып бара жатқанына нақты дәлелдер болды. S. haematobium содан бері мүлдем жойылып кетті. Бұған себептердің бірі суару тәсілдерінің жақсаруы болуы мүмкін. Нил дельтасында шистосомоз өте кең таралған, шамамен бір ғасыр бойы ауылдардағы таралу деңгейі 50% немесе одан да жоғары болды. Бұл британдықтардың дельтаны ұзақ талшықты мақта өсіру үшін жылдық суару жүйесіне ауыстыруының салдары болды. Алайда, жағдай өзгерді. 1990 жылдардағы бір реттік пероральді препараттарды қолданатын кең ауқымды емдеу бағдарламалары дельтада S. mansoni таралуы мен ауырлығын азайтуға үлкен үлес қосты.
Басқа әсерлер
Су қоймасына шөгінділер жиналу Насер көлінің су сақтау сыйымдылығын азайтуда. Қойманың жалпы сыйымдылығы 162 км³ құрайды, оның ішінде 31 км³ – көлдің ең төменгі жағында, теңіз деңгейінен төмен орналасқан өлі су қоры, 90 км³ – пайдалы су қоры және 41 км³ – теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, су тасқынына арналған су қоры. Нил өзені жыл сайын шамамен 134 миллион тонна шөгінді әкеледі. Егер шөгінділер көлдің барлық ауданында бірдей қарқында жиналса, өлі су қоры 300–500 жылдың ішінде толып кетеді. Әрине, шөгінділер көлдің жоғарғы бөлігінде әлдеқайда жылдам жиналады, және осы аймақта шөгінділер пайдалы су қорына әсер етіп жатыр. Жоғарғы бөгет салынар алдындағы басты алаңдаушылық – шөгіндісіз су ағынының нәтижесінде туындаған эрозия салдарынан бөгеттің төменгі ағысындағы өзен төсегі деңгейінің төмендеуі болатын. Әртүрлі ұлттық және халықаралық сарапшылардың бағалауынша, бұл төмендеу шамамен арасында болуы мүмкін еді. Алайда, нақты өлшемдер көрсеткендей, төмендеу күтілгеннен әлдеқайда аз, шамасы құрайды. Бір дереккөз бойынша, қазір құм мен саз қоспасын пайдаланатын жаңа технологиямен кірпіштер жасалуда, және егер бөгет салынбағанда, саздан жасалған кірпіш өнеркәсібі де қиын жағдайға түсер еді деген пікір бар.