Валенсия қаласы: Филиппиннің Букиднон провинциясының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Букиднон провинциясындағы құрамдас қала, Филиппин Филиппиндегі Валенсия қаласы, ресми түрде Валенсия қаласы (;) – Филиппиннің Букиднон провинциясындағы 1-сыныпты құрамдас қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 216 546 адамды құрайды. Валенсия қаласы 2001 жылдың 12 қаңтарында бекітілген 8985 нөміріндегі Республикалық заңға сәйкес қала мәртебесін алды. Бұл қала Букиднон провинциясының барлық қалалары мен муниципалитеттері арасында ең көп халқы бар және аумағы бойынша 6-шы орында тұр. Сонымен қатар, Минданао аймағындағы ішкі/құрлықта орналасқан ең халқы көп қала болып табылады. Халық саны бойынша Солтүстік Минданаодағы үшінші ірі қала, Кагаян-де-Оро және Илиган қалаларынан кейін. Қала Букиднон провинциясының сауда және коммерция орталығы қызметін атқарады.

Шығу тегі

Қазіргі Валенсия қаласының аумағы Малайбалайдың он үш барангайынан құралған. Қазіргі уақытта Побласионның бір бөлігін құрайтын аймақтың алғашқы тұрғындары Пуланги өзенінің жағалауы мен Думангас өзенінің тоғысында қоныс тепкен Букиднон тайпасының өкілдері болды. Осы пионерлерге Дарвин Думангас Мангакила бастаушылық жасады, сондай-ақ Биналхай, Лауга, Донгоган, Гуаан, Ланаян және Аренсо отбасылары да қосылды. Елді мекеннің алғашқы орны "Панглибатухан" деп аталған шағын ауыл болды, себебі бұл аймақ жергілікті тұрғындар "Малибато ағаштары" деп атаған ағаш түрлерімен тығыз орманды болған. 1911 жылы бір бөлмелі барио мектебі ашылды, ал оның алғашқы мұғалімі – марқұм Леон Галорпорт болды. Мектеп орналасқан жері шамамен қазіргі Побласион барангайының орта мектебінің орнымен сәйкес келеді. Бохоль провинциясының Валенсия қаласынан келген Галорпорт мектепке "Валенсия мектебі" деп ат қойды. Шағын ауыл Малайбалайдың бір ауданына айналғанда, тұрғындар оны "Валенсия" деп атауға келісті. Соңында, Малайбалайдың оңтүстік бөлігі жаңа муниципалитет ретінде бөлінген кезде, өтініш білдірушілер муниципалитетке "Валенсия" деп атауға келісті. Дегенмен, "Валенсия" атауына сілтемелер 1893 жылғы немесе одан ертеректегі испан құжаттарында кездеседі, бұл оның Мисамис провинциясындағы Линабо немесе Севилья (қазіргі Майлаг) қарамағында екенін көрсетеді. Аймақтағы мол табиғи ресурстар Минданао, Висая және Лусон аралдарының жағалау аймақтарынан христиан қоныс салушыларды тартты.

Саяси тууы

Теодоро Пепито Валенсия бариосын толыққанды муниципалитетке айналдыру үшін тұрғындардың өтінішін бастап кетті. Өтініш Букидон провинциясының провинциялық кеңесіне қарауға жіберілді. Провинциялық кеңес Валенсия муниципалитетін құруды мақұлдаған қаулы қабылдады және оны Филиппин Президентінің кеңсесіне жіберді. №360 жарлықтың ережелеріне сәйкес, Валенсия муниципалитеті 1959 жылдың 11 қазанында ресми түрде құрылды. Багонтаас, Каваянон, Гиноюран, Лалиган, Лилиганон, Лумбаяо, Луруган, Маапаг, Майлаг, Сан-Исидро, Сугод, Тонгантоган және Валенсия бариолары, олардың тиісті ситиоларымен бірге, сол кездегі Малайбалай муниципалитетінен бөлініп, Валенсия муниципалитетін құрады. Кейіннен бастапқы бариолардың бірқатар ситиолары тұрақты барангайларға айналды, нәтижесінде қазіргі Валенсия қаласының 31 барангайы құрылды. 1960 жылдың 10 тамызында Президент Карлос П. Гарсия Теодоро Н. Пепитоны муниципалитет мэрі, ал Эрнесто Гарсианы вице-мэр етіп тағайындады. 1961 жылдың 19 мамырында Президент Гарсия Пепито мен Гарсияның тағайындалу мерзімін ұзартты. 1961 жылдың қарашасында Президент Диосдадо Макапагал сайланғаннан кейін, Президент Гарсияның тағайындаған адамдары қайта шақырылды. Президент Макапагал Люсило Алкуиноны жаңа уақытша мэр, ал Соломон Гаоайды жаңа уақытша вице-мэр етіп тағайындады. Бұл тағайындаулар 1962 жылдың 6 маусымында Макапагал тарапынан ұзартылды және 1963 жылы өткен алғашқы жалпы сайлауға дейін сақталды. Осылайша, 1962 және 1963 жылдар аралығында Валенсия муниципалитетіне екі топ муниципалдық шенеунік қызмет етті, бірақ олардың бірі де-факто статуста болды. Екі тағайындау арасындағы дау сотқа жеткізілді және ақырында Жоғарғы Сотқа дейін жетті. 1965 жылдың 31 мамырындағы шешімінде, алғашқы жалпы сайлаудан екі жыл өткен соң, Жоғарғы Сот quo warranto талапнамасы бойынша Пепито мен Гарсияның Макапагал тағайындағаннан кейінгі өкілеттігі заңды түрде мойындалмағанын мәлімдеді. 1963 жылдың қараша айында өткен жергілікті сайлауда Пепито жеңіске жетіп, алғашқы сайланған мэр болды, ал Эрнесто Гарсия вице-мэр болып сайланды. Мэр Пепито 1967 және 1971 жылдары қайта сайланды. Алайда, оның өкілеттігі 1975 жылы аяқталмас бұрын, 1972 жылы Президент Фердинанд Маркос әскери жағдай жариялады және жергілікті шенеуніктерді сайлау тоқтатылды. Мэр Пепито 1978 жылға дейін мэр қызметін атқарып, мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты. Вице-мэр Абсалон Катарата 1979 жылға дейін муниципалдық мэр болып қызмет етті, ол кезде Президент Фердинанд Маркос Сантьяго Даблионы Валенсияның уақытша мэрі етіп тағайындады. 1980 жылғы жергілікті сайлауда Абсалон Катарата муниципалдық мэр болып сайланды, ал Ромуло Макалуд вице-мэр болып, оппозициялық тізімдегі барлық кеңесшілермен бірге сайланды. 1986 жылдың ақпанында Манила қаласындағы Халық билігі революциясы болды және Коразон Акино Республика Президенті болды. Жаңа конституцияны бекіту науқаны кезінде Абсалон Катарата басшылығындағы муниципалдық үкімет оны толық қолдады. 1988 жылдың қаңтарында Катарата қайтадан мэр болып сайланды, ал оның серігі Бертобал Анчета оның партиясынан жеті кеңесшімен бірге вице-мэр болып сайланды. Бірнеше айдан кейін ол Букидон облысының мэрлер лигасының президенті болып сайланды, сондай-ақ X аймағының мэрлер лигасының президенті болып тағайындалды. 1988 жылдың 21 сәуірінде кешкі уақытта Абсалон Катарата белгісіз кісі қолынан өз үйінің алдында, кешкі бағдарламаға оны алып келуге тиіс көлігін күтіп тұрғанда, қаза тапты. Оның қайтысынан кейін вице-мэр Бертобал Анчета муниципалдық мэр болды, ал сол кездегі мэрдің әйелі Афродизия Катарата Сангюньянг Баян мүшесі болып тағайындалды. 1990 жылғы синхронды сайлауда мэр Бертобал Анчета қайта сайланды, ал Афродизия Катарата 2001 жылдың маусымына дейін вице-мэр болып сайланды.

Teodoro Pepito led a petition by residents to convert barrio Valencia into a full fledged municipality. The petition was forwarded to the Provincial Board of the Bukidnon province for consideration. The Provincial Board passed a resolution approving the creation of the Municipality of Valencia, which it forwarded to the Office of the President of the Philippines. By virtue of the provisions of Executive Order No. 360, the municipality of Valencia was formally born on October 11, 1959. The barrios of Bagontaas, Cawayanon, Guinoyuran, Laligan, Lilingayon, Lumbayao, Lurugan, Maapag, Mailag, San Isidro, Sugod, Tongantongan, and Valencia, together with their respective sittios, were separated from then the Municipality of Malaybalay to form the Municipality of Valencia. Later, some sitios of the original barrios became regular barangays, resulting to the present 31 barangays of Valencia City. On August 10, 1960, Teodoro N. Pepito and Ernesto Garcia were appointed by President Carlos P. Garcia as mayor and vice mayor of the municipality, respectively. On May 19, 1961, Pepito's and Garcia's appointments were extended by President Garcia. Upon the election of President Diosdado Macapagal in November 1961, President Garcia's appointees were recalled; President Macapagal appointed Lucilo Alkuino as the new ad interim mayor and Solomon Gao ay as the new ad interim vice mayor. These appointments were extended by Macapagal on June 6, 1962, and lasted until the first general elections were held in 1963. Thus, between 1962 and 1963, two sets of municipal officials have served the municipality of Valencia—albeit one set was acting in a de facto capacity. The controversy between the two different appointments was brought to court and later, eventually reached the Supreme Court. In a decision dated May 31, 1965, two years after the first general election was held, the said high court declared, in a quo warranto petition, that Pepito's and Garcia's tenure after Macapagal's appointment were not legally recognized. During the regular local election in November 1963, Pepito won and became the first elected mayor, with Ernesto Garcia as the vice mayor. Mayor Pepito was re elected in 1967 and again in 1971. However, before his term expired in 1975, martial law was declared by President Ferdinand Marcos in 1972 and elections for local officials were suspended. Mayor Pepito continued to hold office as mayor until 1978, when he retired from government service. The vice mayor, Absalon Catarata, succeeded as municipal mayor until 1979, when President Ferdinand Marcos appointed Santiago Dablio as acting mayor of Valencia. In 1980 local elections, Absalon Catarata was elected municipal mayor, with Romulo Makalood as vice mayor together with all the councilors in the opposition ticket. In February 1986, the People Power Revolution in Manila took place and Corazon Aquino became the President of the Republic. During the campaign for the approval of the new constitution, the municipal government under the leadership of Absalon Catarata wholeheartedly supported it. In January 1988, Catarata was re elected as mayor and his running mate, Berthobal Ancheta was elected as vice mayor together with seven councilors under his party. Months later, he was elected president of the Bukidnon Mayors League and similarly as president of the Mayor's League of Region X. On the evening of April 21, 1988, Absalon Catarata was fatally shot by an unknown assassin in front of his residence while waiting for his service vehicle which would have fetched him to an evening program at the town plaza. After his death, Vice Mayor Berthobal Ancheta became the municipal mayor, and Afrodisia Catarata, the wife of then Mayor, was appointed member of the Sangguniang Bayan. In the synchronized elections of 1990, Mayor Berthobal Ancheta was re elected while Afrodisia Catarata was elected as vice mayor up to June 2001.

Қалалық аудан

Республиканың № 8985 заңымен Валенсия муниципалитеті 2001 жылдың 12 қаңтарында Валенсия қаласы деп аталатын құрамына кіретін қалаға айналдырылды. Сол кездегі мэр Абсалон Катаратаның ұлы және бұрынғы вице-мэр Афродизия Катаратаның ұлы Леандро Хосе Катарата қаланың вице-мэрі болып сайланды. 2004 жылғы жергілікті сайлауда қазіргі мэр мен вице-мэр қала мэрі лауазымына түсті. Жозе Галарио-младший Бенджамин Вераномен бірге вице-мэр болып жеңіске жетті. 2007 жылғы сайлауда қазіргі мэр Жозе Галарио-младший өзінің қарсыласы Леандро Хосе Катаратадан қала мэрі лауазымында жеңілді. Бенджамин Верано қаланың вице-мэрі болып қайта сайланды. 2010 жылғы жалпы сайлауда қазіргі Леандро Хосе Катарата екінші мерзімге қайта сайланды, ал Катаратаның сенімді серігі Бенджамин Верано аға Валенсия қаласының вице-мэрі лауазымын жеңіп алды. Алайда 2010 жылдың басында Верано қызмет бабында қайтыс болды және оның орнына Валенсияның Барангай капитандары қауымдастығының президенті Азусена Хуервас тағайындалды. 2014 жылдың 9 маусымында вице-мэр Азусена Хуервас мэр Галарионың парақорлыққа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл заңын (RA 3019) бұзғаны үшін сотталғаннан кейін, оның Рут П. Пианоны Бюджет кеңсесінен бар емес қалалық байланыс офицерінің кеңсесіне ауыстыру туралы бұйрығына байланысты қала мэрі лауазымын иеленді.

Барангай

Валенсия қаласы саяси жағынан 31 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар бар. Барангай түрі Халық саны (2015) Багонтаас Ауылдық 10,619 Банлаг Ауылдық 7,099 Баробо Ауылдық 4,123 Батанган Ауылдық 11,550 Катумбалон Ауылдық 2,291 Колония Ауылдық 3,065 Консепсион Ауылдық 4,193 Дагат-Кидавао Ауылдық 5,164 Гвиноюран Ауылдық 6,347 Кахапонан Ауылдық 6,400 Лалиган Ауылдық 7,003 Лилингаон Ауылдық 6,736 Лурдес Ауылдық 1,870 Лумбаяо Ауылдық 3,364 Лумбо Қалалық 16,082 Луроган Ауылдық 8,078 Маапаг Ауылдық 1,650 Мабухай Ауылдық 3,723 Маилаг Ауылдық 6,805 Мт. Небо Ауылдық 3,069 Набаг Ауылдық 2,225 Пинатилан Ауылдық 3,613 Побласион Қалалық 35,793 Сан-Карлос Ауылдық 3,959 Сан-Исидро Ауылдық 2,767 Синабуаган Ауылдық 2,121 Синаяван Ауылдық 7,006 Сугод Ауылдық 4,306 Тонгантонган Ауылдық 7,450 Тугая Ауылдық 2,556 Винтар Ауылдық 1,966 Барлығы 192,993

Poblacion және оған іргелес аудандар

Побласион және оның айналасы қалада маңызды орын иеленеді, қала орталығында және оның жанындағы күнделікті өмірдің орталығы болып табылады. Ірі қала халқы мен аумағының арқасында, қалада мәдени, әлеуметтік және экономикалық маңызы бар ресми емес секторлар бар. Бұл аймақтар Побласион ішінде және одан шығу кезінде көлік құралдарына да қатысты қолданылады. Қалалық орталықтағы кейбір секторлар/аумақтар:

Балите – Побласионның солтүстік бөлігіндегі тұрғын үйлердің шоғырлануы. Бұрын осы жерде тұрған үлкен ағаштан аталған. Барок – Лавинья даңғылының батыс жағында орналасқан. Мұнда Валенсия қаласының фермерлік базары, бірнеше коммерциялық мекемелер мен тұрғын үйлер орналасқан. Кабануанган – Побласионның жоғарғы бөлігіндегі аумақ, негізінен қамбалы егістіктермен және бірнеше тұрғын үйлермен ерекшеленеді. Centro – қаланың іскерлік орталығы, Побласионның негізгі бөлігінен басталып, оңтүстікке қарай Сайре тас жолы бойымен Барангай Побласион шекарасына дейін созылады. Хагкол – Сайре тас жолы бойымен созылатын Побласионның солтүстігіндегі коммерциялық-тұрғын үй ауданы. Хагколде бірнеше азық-түлік дүкендері, білім беру орталықтары, автокөлік дүкендері, қонақүйлер, тұрғын үйлер және жанармай құю станциялары орналасқан. Хиндагон – Хуанилла ауылынан кейін, Хагкол бойындағы Побласионның солтүстік-батыс бөлігіндегі аумақ. Аймақтар негізінен тұрғын үйлермен және әртүрлі ауыл шаруашылығы алқаптарымен ұсынылған. Кавайянон – Барангай Лумбоның төменгі бөлігіндегі Барангай Побласионмен шектесетін қалалық жер. Ла Уян – Панибатухан арнасының жанындағы Пуланги өзенінің батыс жағалауындағы тұрғын үй ауданы. Малингон, Багонтаас – қазіргі уақытта Барангай Багонтаасқа қарасты қаланың ең солтүстік бөлігіндегі қалалық кеңеюі. Аталған аумақта бірнеше коммерциялық мекемелер, мектептер, ауыл, Toyota Valencia, Valencia Integrated Transport Terminal Complex және болашақ Robinsons Place Valencia орналасқан. Петисион – Побласионның батыс жағындағы ауылдық төбе. Санта-Крус – Гвиноюран жолы бойындағы Побласионның жоғарғы бөлігі, Бргис Баробо мен Побласион шекарасына жақын. Аймақта аздаған тұрғын үйлер, ауыл шаруашылығы алқаптары және шіркеу бар. Сойылу – қала әкімшілігі орналасқан төбедегі оңтүстік беткейдегі және төменгі аймақтағы тұрғын үйлердің шоғырлануы. Атауы сол жерде орналасқан "Аботтаур" немесе "Қырғын үйінен" алынған. Табук Тулай – сөзбе-сөз "көпірден өту" дегенді білдіреді, Побласионнан Пуланги немесе Батанган көпірлерінен шығысқа қарай өтетін көліктерге байланысты қолданылады. Бұл термин Батанганның көп бөлігін де қамтиды. Аймақта жанармай құю станциялары, тұрғын үйлер, автокөлік дүкендері, бірнеше сауда орындары мен күріш диірмендері орналасқан. Жоғарғы Лумбо (Centro Lumbo) – Барангай Лумбоның жоғарғы бөлігіндегі тұрғын үйлер мен ауылдарды қамтиды. Биіктік – Centro оңтүстігіндегі, Пурок 3 және Пурок 3 Б Poblacion кейбір бөліктерін қамтитын тұрғын үйлердің шоғырлануы. Қаланың қалалық аумағындағы басқа жерлер ғимараттары/мекемелерінің атауларымен, көшелерімен және Пуроктарымен аталады.

Balite – a concentration of residences at the northern part of the Poblacion. Named after the large tree that once stood there. Barok – located on the western end of Laviña Ave. Valencia City Farmer's Market, several commercial establishment and residential areas are found here. Cabanuangan – areas on the upper part of Poblacion, dominated by sugarcane fields and some residences. Centro – the business center of the city from the core area of the Poblacion extending up to the boundary of Barangay Poblacion to the south stretching Sayre Highway. Hagkol – a commercial residential area north of Poblacion stretching the Sayre Highway. Several food stores and shops, tertiary schools, auto shops and stores, hotels, residential villages, and fuel stations are found at Hagkol. Hindangon – area on the northwestern part of Poblacion after Juanilla Village along Hagkol. Areas are mostly residential and diversified agricultural fields. Kawayanon – an urban sitio in the lower part of Barangay Lumbo bounding Barangay Poblacion. La uyan – residential area in the western bank of Pulangi river near the Panlibatuhan creek. Malingon, Bagontaas – currently the northernmost urban expansion of the city which is part of Barangay Bagontaas. Some commercial establishments, schools, a village, Toyota Valencia, Valencia Integrated Transport Terminal Complex, and the future Robinsons Place Valencia are located in the said area. Petisyon – a rural hill in the westernmost side of Poblacion. Santa Cruz – upper portion of the Poblacion along Guinoyuran road near the boundary of Brgys. Barobo and Poblacion. Sparse residences and agricultural fields and a chapel is present in the area. Slaughter – concentration of residences on the southern slope and lower areas of a hill where the City Hall is located. Named after the Abattoir or "Slaughter House" which is located in the area. Tabuk Tulay – literally means "to cross the bridge", after vehicles passing eastside the Pulangi or Batangan Bridges from the Poblacion. This term also colloquially include most parts of Batangan. Fuel stations, residential villages, auto shops, several commercial stand and rice mills are found in the area. Upper Lumbo (Centro Lumbo) – comprising the residential areas and villages in the upper portion of Barangay Lumbo. Upland – concentration of residences south of Centro covering some parts of Purok 3 and Purok 3 B of Poblacion. Other places in the urban area of the city are referred by their building/establishment names, streets, and Purok.

Демография

2020 жылғы санақ бойынша оның халқы 216 546 адамды құрайды. Сонымен қатар, Валенсияның Барангай Побласионы провинциядағы ең ірі барангай, ал аймақ бойынша халық саны бойынша үшінші орында тұрады. Христиан қоныс салушылардың бұл аймаққа көшіп келуі 1930 жылдардың ортасында басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде христиан қоныс салушылардың үздіксіз көшіп келуі аймақтың халқын 1960 жылы 13 898 адамнан 1975 жылы 64 541 адамға дейін арттырды. 2010 жылы халық саны 181 556 адамға жетті.

Ауыл шаруашылығы

Қаланың жалпы аумағы 63 126 гектарды құрайды. Оның 35 321,74 гектары, немесе 55,95 пайызы – егін өндірісіне жарамды жалпы ауыл шаруашылығы жерлері. Бұл қаланың ауыл шаруашылығына негізделгенін көрсетеді; адамдар өз кірістерінің көп бөлігін егіншілік, мал және құс шаруашылығы арқылы табады. Валенсия қаласы Пуланги өзенінің солтүстігі мен шығысындағы баргайлар бойындағы кең күріш далаларының арқасында «Алтын Орақ қаласы» деп аталады. Валенсияның балшықты, жақсы суарылатын және климат жағдайларына қолайлы топырағы егін өндірісі үшін өте ыңғайлы.

Қалалық әкімшілігі

Қала басқарушылығын қала әкімі мен вице-мэр бірлесіп жүзеге асырады. Заң шығарушы орган – қалалық кеңес қызметін атқаратын Санггуньянг Панлунгсод мүшелерінен құралады. Қала әкімі қаланың жергілікті бас атқарушы лауазым иесі болып табылады және барлық жергілікті әкімшілік кеңселерге бақылау мен қадағалау жүргізеді; ал Санггуньянг Панлунгсод Филиппиннің Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексімен бекітілгендей, қаланың заң шығарушы органы болып табылады.

Медиа

Тегін эфирлік телехабарлар ABS CBN және GMA Network желілік хабар тарату мұнаралары арқылы ұсынылады, олар жақын орналасқан Malaybalay қаласында және қаладағы Myx хабар таратуында орналасқан. Кабельді теледидар Parasat Cable TV және Valencia Cable TV арқылы қолжетімді; ал спутниктік кабельді негізінен G Sat, Sky Direct және Cignal Digital TV қамтамасыз етеді. Радиохабарларды негізінен FM жиілікті станциялар ұсынады, мысалы 90.5 OV FM (Hypersonic Broadcasting Center), 91.3 Infinite Radio Valencia (St. Jude Thaddeus Institute of Technology), 92.1 Radyo Abante (Iddes Broadcast Group), 92.9 Wild FM (UM Broadcasting Network), 93.7 T Radio Valencia (ELT ADZ Communication Services), 94.5 DABIGC Radio (Prime Broadcasting Network), 96.1 Energy FM Valencia (Ultrasonic Broadcasting System), Hope Radio 96.9 Valencia (Hope Channel Philippines), 97.7 Win Radio (ZimZam Management), Gold FM 98.5 (Kalayaan Broadcasting System), 99.3 Mano Mano Radio (Kaissar Broadcasting Network), DXRC 100.1 Radyo Commando Valencia (Valencia Community Broadcasting Company), 102.5 Radyo Bandera Valencia (Bandera News Philippines), Mellow Touch 103.3 (FBS Radio Network), 104.1 Yes The Best (Pacific Broadcasting Systems), 104.9 Radyo Kalilan Valencia (Nutriskwela Community Radio) және 105.7 Brigada News FM Valencia (Brigada Mass Media Corporation), 106.3 Love Radio Malaybalay (Manila Broadcasting Company, сонымен қатар Valencia қаласында да қабылданады) және DXDB Radyo Totoo 594 AM (Catholic Media Network, Bukidnon-дағы ең көне радиостанция), DXMB RMN Malaybalay 648 (Radio Mindanao Network) DXMV News and Public Affairs 1134 Valencia (UM Broadcasting Network) және 1386 Hope Radio Valencia (Hope Channel Philippines) сияқты AM станциялары ұсынады. Қалада Philippine Daily Inquirer, The Philippine Star, Manila Bulletin және Kastigador Balita Mindanao сияқты ұлттық таралымдағы газеттер қолжетімді. Бірнеше жергілікті Минданао газеттері мен таблоидтары да жергілікті жерде таратылады.

Белгілі тұлғалар

Марио Фернандес – көптеген медальдар жеңіп алған ұлттық боксшы.