Кіріспе

1863 жылғы америкалық конфедерация ағаштан жасалған канонерлік қайығы CSS Isondiga – Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация штаттарының әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен ағаштан жасалған канонерлік қайық. Мэтью Фонтейн Моридің Одақтың блокадасын бұзу үшін көптеген шағын кемелер салу жоспарына сәйкес жасалған Isondiga, осы Мори канонерлік қайықтарының тек екі немесе үш данасының бірі болды және жобаланғандай толыққанды аяқталды. Хэмптон-Роудс шайқасынан кейін Мори канонерлік қайықтары жобасы ірі темір кемелерді жасауға басымдық беріліп, дерлік толығымен тоқтатылды. Isondiga Джорджия штатының Саванна қаласында салынды және 1863 жылдың қаңтарында Конфедерация әскери-теңіз күштеріне жабдықтау процесін бастау үшін тапсырылды. Осы кезде оның командирі лейтенант Джоэл С. Кеннард болды. 1863 жылдың мамыр айының соңында Isondiga, темір кеме CSS Atlanta-мен бірге Уассау шығанағындағы Одақтың блокадасына шабуыл жасауға тырысты, бірақ Atlanta суға батып кеткеніне байланысты бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 17 маусымда Isondiga және CSS Resolute бу кемелері Atlanta-мен бірге екі Одақ мониторына шабуыл жасады, бірақ олар тез тұтқындалды. 1863 жылдың кейбір кездерінде Isondiga экипажының бір бөлігі уақытша Оңтүстік Каролина штатының Шарлстон қаласына ауыстырылғандықтан, әрекетсіз қалды. 1864 жылы Саванна аймағындағы қызметін жалғастырды. Кеннард маусым айында CSS Macon канонерлік қайығына ауыстырылды. Желтоқсан айында қала Одақтың қолына түсуге айналды, ал 20 желтоқсанда Isondiga қаладан конфедерация әскерінің понтондық көпір арқылы шегінуін қамтамасыз етті. Өзі қашуға тырысқанда Isondiga келіп қалды және командирі, лейтенант Гамильтон Далтонның бұйрығымен 21 желтоқсанда экипажымен бірге өртеліп жанылды.

Дизайн

1861 жылғы қазан айында Америка Азамат соғысы кезінде, командир шені бар Конфедерация әскери-теңіз офицері Мэтью Фонтейн Мори, оқшауланған мемлекеттің дамыған Одақ теңіз флотына қарсы ең тиімді шарасы – Одақтың блокадасын бұзу үшін көптеген шағын, арзан кемелерден тұратын үлкен флот құру екенін ұсынды. Конфедерация штаттарының Конгресі желтоқсан айында модификацияланған жоба бойынша 100 кемеге дейін салуға келісім берді. Мақұлданған жобаға сәйкес, кемелердің ұзындығы 32 метр, ені 6 метр болуы керек еді. Кемелер бұрандалы бу машиналарымен жабдықталып, қақпақ және Дальгрен зеңбірегімен қаруланбақ. Бұл жоба "Мори" канонерлік қайықтары деп аталды. Осы кемелердің үшін салуға келісімшарт Грузия штатындағы Кренсон және Хоукс фирмасына тапсырылды. Конфедерация әскери-теңіз флоты фирмаға берген нұсқауларға сәйкес, корпустың максималды ұзындығы 35 метр, максималды ені 6 метр болуы керек еді. Кеменің келі (көлбеуі) бір жағынан екінші жағына және жоғарыдан төменге өлшенуі тиіс еді. Келі ақ еменнен жасалып, көлденең және терең болуы керек еді. Келісімшартқа сәйкес, қабырғалар ақ еменнен немесе сары қарағайдан жасалуы мүмкін, ал қабырғалар төменгі жағында толық, жоғары қарай тілімделуі керек еді. Төменгі тақтайлар еменнен немесе қарағайдан жасалып, ал жоғарғы тақтайлардың қалыңдығы кішірек болуы керек еді. Тақтайлар ағаш қазықтармен және металл тікенектермен, ал тақтайлардың ұштары бұрандалармен бекітілуі керек еді. Теңіз тарихшысы Дональд Л. Канни бұл бекіту әдісінің CSS Chattahoochee конфедерациялық канонерлік қайығына қарағанда әлдеқайда сенімді екенін атап өтті, оның өлшемдері де ұқсас болған. Кеме палубасының тақтайлары сары қарағайдан жасалып, тікенектермен бекітілуі керек еді. "Мори" канонерлік қайықтарында екі кемелік қайық, қажетті құрал-жабдықтар, екі якорь, желқосағы, сорғылар және басқа да жабдықтар болуы керек еді. "Изондига" мачталарыз болмаған, экипаждың штаты 60 адамнан тұруы керек еді. Оның суға батып тұру тереңдігі 2 метрді құрады. Қызметінің көп бөлігінде ол 6,4 дюймдік Брук зеңбірегімен және 9 дюймдік Дальгрен тегіс оғымен қаруланған, бірақ 1864 жылғы 5 қарашадағы хабарламада ол үш зеңбірекпен қаруланғаны айтылған. 1862 жылғы наурыз айында Хэмптон жолы шайқасы Конфедерация басшылығын "Мори" канонерлік қайықтарынан гөрі темір кемелер салудың дұрыс екеніне көндірді, және "Мори" канонерлік қайықтарын салуға арналған қаражат алынып тасталды. Канни "Изондига" және CSS Torch ғана "Мори" канонерлік қайықтарының толыққанды салынғанын мәлімдейді, бірақ CSS Yadkin да осы классқа жатуы мүмкін. Конфедерация әскери кемелерін құрастырушы Джон Л. Портер "Изондига" дизайнына бірнеше өзгерістер енгізуді бұйырғанмен, Канни оның "жобаланғандай аяқталған жалғыз "Мори" канонерлік қайығы" екенін атап өтеді. Тыныш суда "Изондига" шамамен жылдамдыққа ие болған, бірақ бұл жылдамдық винт ішінара су үстіне шығу салдарынан төмендеді. Су тыныш болмағанда, винт толқындардың арасында толығымен судан шығып қалатын. Оның командирі кеме жақсы басқарылатынын, бірақ кері бағытта қозғалғанда "керме оған ешқандай әсер етпегенін" айтқан.

Құрылыс және қызмет көрсету

Исондига қай кезде суға түсірілгені белгісіз, бірақ Кренсон мен Хоукс 1863 жылғы 17 қаңтарда оның құрылысы үшін соңғы төлемді алды; кеме жеті айдан астам уақыт бұрын аяқталуы керек еді. Осы уақытта Конфедерация Әскери-теңіз флоты қайықты иеленіп, оны жабдықтау жұмыстарын бастады. Исондигаға лейтенант Джоэл С. Кеннард қолбасшылық етті. 19 наурыз күні таңертең Исондига темір кеме CSS Atlantaмен бірге Сент-Огастин сағасынан бастап Уассау сағатының кіреберісіне, Одақтың блокадалық кемелеріне шабуыл жасау ниетімен ертіп барды. Алайда, су деңгейінің төмендеуі Atlantaның Уассау сағатына кіруіне кедергі келтірді, ал бірнеше күн күткеннен кейін Конфедерация күштері бас тартыс етті. 30 мамырда Atlantaны блокадаға қарсы шабуыл жасау үшін Уассау саундына түсіруге тағы бір әрекет жасалды, бірақ ол қозғалтқыштың істен шығуына ұшырап, суға батып қалды. Исондига, CSS Oconee (атын Savannah деп өзгертті) және CSS Resolute пароходы Atlantaны босатуға сәтсіз тырысты. Ақырында, судың көтерілуі Atlantaны босатты, ол өзеннің төменгі жағына, Джорджия штатының Thunderbolt қаласына қарай жылжыды. Исондига екі күн бойы Уассау шығанағын бақылауға жіберілді. 15 маусым күні кешке Исондига, Resolute және Atlanta "Тандерболттан" Одақтың мониторлары USS Weehawken және USS Nahant кемелеріне қарсы аттанды. Саванна аймағындағы Конфедерацияның әскери-теңіз күштері командир Уильям А. Уэббтің қол астында болды. Уэбб Atlantaның бір мониторды шпар торпедасымен батырып, екіншісін жақын қашықтықтан оқпен жеңуді жоспарлаған; әскери-теңіз тарихшысы Роберт М. Браунинг бұл жоспарды "батыл да, үмітсіз де" деп сипаттаған. Исондига мен Resolute Atlantaдан қашық қалды. Кейін екі кемеде бірқатар көрермендер болған деген хабар тарады, бірақ Мелтон бұл мәлімдемені Savannah эскадрильясының дәлелдері қолдамайды деп атап өтті. Қақтығыс 17 маусымда болды. Шабуылға дайындық барысында Atlanta кемесі суға батып қалды. Weehawkenнен шыққан оқ Конфедерация кемесінің ұшқышы мен рулевойін жарақаттады. Қысқа, біржақты ұрыстан кейін мониторлар барлығы бес рет атып жіберді, Atlanta берілді. Исондига мен Resolute өзеннің арғы жағына қашып кетті. Вебб соғыста тұтқынға алынғанда, Кеннард Саваннаның айналасындағы Конфедерация кемелерінің командасын алды, 28 маусымда капитан Уильям Уоллес Хантер команданы қабылдады, Кеннардты Исондига командасына қайтарып берді. Тамыз айында Кеннард пен 50-ден астам Исондига офицерлері мен сарбаздары Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына көшірілді, ол белсенді Одақтың операцияларының нысанасы болды, сондықтан Исондига бір уақытқа белсенді қызметтен шығарылды. Кеннард пен оның адамдары кейін Savannah эскадрильясына қайтарылды. Қыркүйек айында Чарльстонға тағы да көп теңізшілерді ауыстыру үшін Исондиганың тағы бір қысқа мерзімді белсенді емес мәртебесін талап етті. Бұл мәселе Charleston, CSS Indian Chief кемесінен елу тәжірибесіз адамды алып, Isondiga кемесіне саяхат жасау үшін Саваннага жіберу арқылы шешілді. Бұл адамдар теңізде жүзу тәжірибесі жоқ еді, сондықтан Хантер Исондиганы Savannah өзеніне жаттығу үшін жіберді. Кеннардтың айтуынша, кемеде нысанаға ату жаттығуларын жүргізуге тәжірибелі адамдар жеткіліксіз. Кеннардтың кеменің атқарушы офицері, лейтенант Эней Армстронгпен де қиындықтары болды, ол кемені бұйрықсыз тастап кететін, кеменің істеріне назар аудармайтын және мас болатын. Армстронгтың орнын лейтенант Сидни МакАдам басқарды. 1864 жылдың қаңтар айында Конфедеративтік штаттар армиясы Одақ күштерінің Порт-Рояль, Оңтүстік Каролинадан Саваннаға қарай ішкі аймаққа шабуыл жасауы мүмкін деп алаңдап, құрлық қорғанысына теңіздік қолдау сұрады. Исондига экипажы Чарльстоннан қайтып келді, ал Исондига және темір кемелер Savannah өзеніндегі кедергілерді және өзендегі қонуды жабу үшін Эльба аралына жақын орналасты. 26 қаңтарда Исондига көпір мен Уилмингтон тарсы деп аталатын аймақты қорғау үшін Сент-Огастин сағасына жіберілді, бірақ сонда Одақтың қол сұғушылығы болмаған кезде Эльба аралына оралды. 23 ақпанда Исондига мен Savannahты Сент-Огастин сағасына жіберді. Темірлі кеменің кемесі суға батып қалды, бірақ Исондига Каустонның Блаффқа дейін төмен қарай кетті. Исондига кейіннен Savannahға жөндеуге оралды, бірақ содан кейін Каустонның Блаффына Форт Бартоу қорғанысына көмектесу үшін жіберілді. Жылдың ортасына қарай Исондига, тарихшы Морис Мелтонның сөзімен айтқанда, "Каустонның Блаффтың қорғанысының тұрақты бөлігіне айналды". 2 маусымда Кеннард CSS Macon қарулы кемесіне қолбасшылық етуге тағайындалды. Maconды аяқтау үшін көбірек уақыт қажет болды және ол белсенді қызметке кіруге бұрын көбірек офицерлер қажет болды, сондықтан Кеннард айдың соңына дейін Исондиганың қолбасшылығын да сақтап қалды, бірақ күнделікті қадағалаудың көп бөлігін МакАдам жүзеге асырды. Исондиганың тұрақты қолбасшылығы лейтенант Гамильтон Далтонға берілді. Қыркүйектің басында Одақ армиясының әскерлері генерал-майор Уильям Т. Шерманның басшылығымен Атлантаны, Джорджияны басып алды, содан кейін Теңізге қарай жорықты бастады, ол Саваннада аяқталады. 13 желтоқсанда Саваннаны Одақтың теңіз күштерінен қорғаған Форт МакАллистер Шерманның әскерлерімен басып алынды. 14 желтоқсанда Исондига Саванна қаласынан Savannah өзенінің бойымен жоғары қарай жылжыды және Одақтың позицияларына оқ атып жатты. Бірден кейін Исондигадан Аргил аралын қайта басып алу үшін қайықпен шабуыл жасауға әрекет етуге ниеттенді, бірақ Конфедерацияның ауыр шығындары күтілгендіктен бұл жоспардан бас тартты. 18 желтоқсанда Хантер Исондига мен CSS Firefly тендеріне Augusta, Джорджияға дейін өзен бойымен қашуға немесе ашық теңізге қашуға бұйрық берді. Savannah өзенінің бір жағалауынан Hutchinson аралына көпір салынған, ал Конфедерациялар Savannahдан қашу жолын қамтамасыз ету үшін аралдан өзеннің екінші жағалауына понтондық көпір салған. Savannahдағы Конфедерация армиясының командирі генерал-лейтенант Уильям Дж. Харди болды, ол сұрағандай, Исондига понтондық көпірді қорғау үшін өзеннің жоғары жағына орналастырылды. Исондига мен Savannah көпірді қорғап тұрғандықтан, Одақ кедергі келтірмеді. Бұл кешу 20 желтоқсанның кешкі уақытында басталды. Исондига, Savannah және Macon Одақтың блокадасын бұзып, Savannah аймалынан қашып, Charleston, Вилмингтон, Солтүстік Каролина немесе Джорджтаун, Оңтүстік Каролинаға жете алады деп үміттенді. Кешу аяқталғаннан кейін көпір қиратылды және Исондига өзен бойымен төмен қарай жүзді, бірақ осы процесте суға батып қалды. 21 желтоқсанда Далтонның бұйрығымен өртеліп жақылды.