Айдаршалар тебісі: түрлері мен тарихы

Кіріспе

Көңіл көтеру атракционының түрі

Айналмалы кресло атракционы немесе креслоға айналу атракционы (кейде айналмалы карусель, толқынды айналдырғыш, йо-йо, серуендегіш айналдырғыш, Кресло О-жолақтары, Додо немесе айналдырғыш деп аталады) – бұл карусельдің бір түрі, онда орындықтар карусельдің айналатын жоғарғы бөлігінен ілінген. Кейбір түрлерінде, әсіресе толқынды айналдырғыштарда, айналмалы жоғарғы бөлік қосымша қозғалыс түрлерін жасау үшін көлбеуге иіледі.

Тарих

1972 жылы Германияда «Chair O Planes» атты аттракцион алғаш рет көрсетілді, оны Zierer компаниясы жобалап, Франц Шварцкопф құрастырды, ол Антон Шварцкопфтың інісі. 1974 жылы осы серіктестік аясында алғашқы көшпелі аттракцион пайда болды. Содан бері Zierer компаниясы 200-ге жуық аттракцион салды. Басқа өндірушілер де «Chair O Planes» аттракционының өз нұсқаларын жасады, олардың ішінде Zamperla, Chance Rides, Grover Watkins, Bertazzon, Preston & Barbieri, Vekoma және Sanoyas Hishino Meisho компаниялары бар. 2000-жылдардың соңында австриялық Funtime компаниясы әлемдегі алғашқы мұнаралы айналмалы аттракционды, «Star Flyer» атты құрылғыны жасады. Mondial компаниясы өздерінің «WindSeeker» аттракционымен бірге екі компания арасында сот процесіне себепкер болды. Zamperla компаниясы да «Vertical Swing» атты тік тербеліс аттракционын сатады.

Австрия

2010 жылы Венадағы Вурстельпратерде "Пратер мұнарасы" ашылды, оның биіктігі – .

Дания

Копенгагендегі Тиволи бағында орналасқан "Жұлдызды ұшқыш" (Star Flyer) қаланың тарихи орталығының кең көрінісін ұсынады. Свинги каруселі де Тиволи бағында орналасқан.

Франция

"Les Chaises Volantes" аттракционы Walibi Sud Ouest саябағында 1987 жылы Zierer компаниясы жасаған, ал 1992 жылы саябаққа орнатылған модель.

Италия

Италияда көбінесе айналмалы көліктер жәрмеңкелермен бірге келеді. Бұл аттракцион "Seggiolini volanti" ("Ұшқан орындықтар") немесе "calcinculo" деп аталады, бұл сөзбе-сөз "жамбасқа тепкілеу" дегенді білдіреді. Екі адам қатарласып отырады, ал артта отырған адам серігін жоғарырақ итеріп, көлік айналып тұрғанда қол жеткізе алмайтын "құйрықты" ұстауға тырысады. Егер біреу құйрықты ұстап алса, ол тегін серуендей алады.

Норвегия

Солтүстік елдердегі екінші ірі ойын-сауық паркі – Тусенфрид (лат. "дала гүлдері"), Норвегияның Осло қаласынан тыс жерде орналасқан. Тусенфридте 1988 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Sverrehusken ("орындықтарды серпитіңдер") деп аталатын Wellenflieger бар. Сверрехускен – солтүстік елдеріндегі осындай аттракциондардың алғашқысы. Норвегияның үшінші ірі қаласы Ставангерден 10 км қашықтықта орналасқан Конгепаркенде ("корольдік саябақ") 2012 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Spinnvidle ("айналмалы дөңгелек") деп аталатын Wellenflieger бар. Spinnvidle – Норвегиядағы екі орынды алғашқы аттракцион.

Швеция

Швеция тілінде бұл аттракционның атауы Slänggunga немесе Kättingflygare. Стокгольмдегі Gröna Lund саябасында "Eclipse" деген атпен айналмалы ойынды табуға болады. Ол SkyScreamer (Техас, Солтүстік Америка) аттракционымен бірге "дүниедегі екінші ең биік" атағын бөліседі. Солтүстік елдердегі ең үлкен ойын-сауық паркі – Швецияның екінші ірі қаласы Гетеборгта орналасқан Liseberg паркі. Liseberg паркі "Slänggungan" атты айналмалы ойынға үй иесі болып табылады.

Ұлыбритания

Шотландиядағы Лудун қалысы саябағы "The Plough" деп аталған ай тәрізді аттракционының әлемдегі ең ірі кресло-о-ұшақ екенін мәлімдеді. "The Plough" алғашқыда "Apollo 14" деп аталған және 1970-жылдардың соңында Нидерландыдағы "Ponypark Slagharen" атбазасында Бембом отбасының меншігінде болды. Аттракционның сыртында гондолалар қозғалды. Англиядағы Dreamland-ке (кейін "Bembom Brothers" деп аталды) көшірілгеннен кейін, ол кресло-о-ұшаққа қайта құрастырылып, "Heatwave" деп аталды. Dreamland-тен кеткен соң, 1998 жылы Lightwater Valley-де ашылды және 2003 жылға дейін жұмыс істеді. Содан кейін Хенк Бембом "Heatwave" аттракционын өзінің жаңа саябағына, Лудун қалысына көшірді, онда ол "The Plough" деп қайта аталды және жасыл түске боялды. Саябақ 2010 жылдан бері жабық. 2016 жылға дейін Стаффордширдегі Alton Towers-те кресло-о-ұшақ болды. "Twirling Toadstool" деп аталған аттракцион, "Cloud Cukoo Land" деп аталатын саябақтың фантастикалық аймағында орналасқан және алып саңырауқұлақ ретінде безендірілген. Бұрын ол тарихи алдындағы динозаврлар стиліндегі аттракцион ретінде жасалған және "Ug Land" деп аталған аймақта орналасқан. "Carters Steam Fair" көшпелі жәрмеңкесінде де кресло-о-ұшақ бар, ол ең ірі винтаждық жәрмеңкелердің бірі болып табылады және бумен жұмыс істейтін аттракциондарды қамтиды. Оның тарихы толыққанды емес, бірақ 1920 жылдары Германияда жасалып, Британияға бос беткеймен әкелінген деп саналады. Әдетте, британдық айналма жолдар сағат тілі бойынша, ал континенттік және американдық айналма жолдар сағат тіліне қарсы бағытта қозғалады. "Chair o Plane" британдық өндіріс болса, дұрыс бағытта қозғалады, бірақ ол ертедегі иесі тарапынан өзгертілген болуы мүмкін. "Adventure Island" саябағында "Archelon" деп аталған кресло-о-ұшақ бар, ол сол атпен белгілі болған жойылған түрдің тақырыбында жасалған. "Chessington World of Adventures" саябағында маймылдар тақырыбындағы "Monkey Swinger" деп аталған кресло-о-ұшақтар бар, ол жолдарға су шашыратады. Бұрын ол "The Beano" журналындағы "Billy Whizz" тақырыбында жасалған. "Paultons Park" саябағында да "The Sky Swinger" деп аталған кресло-о-ұшақтар бар. Бұл аттракцион 2008 жылы ашылды және "Zierer" үлгісіне жатады. "Butlins" саябағында үш кресло-о-ұшақ бар, олардың әрқайсысы "Butlins Minehead", "Butlins Bognor Regis" және "Butlins Skegness" орналасқан. "Butlins Minehead" саябағында "Zierer Wave Swinger" аттракционы бар, ал қалған екі курорттың өндірушілері белгісіз.

Loudoun Castle Theme Park in Scotland claimed that its moon shaped ride, "The Plough", was the largest Chair O Plane in the world. The Plough was originally called Apollo 14 and was owned by the Bembom family, operating in their Ponypark Slagharen in the Netherlands during the late seventies. It had gondolas travelling around the outside of the ride. When moved to Dreamland in England (then called "Bembom Brothers"), it was reconstructed into a Chair O Plane and named Heatwave. Leaving Dreamland, it opened in Lightwater Valley in 1998 where it operated until 2003 when Henk Bembom moved Heatwave to his new park, Loudoun Castle, where it was renamed "The Plough" and painted green. The park has been closed since 2010. Until 2016, there was a Chair O Plane ride at Alton Towers in Staffordshire. Called Twirling Toadstool it was set in a fantasy themed area of the park called Cloud Cukoo Land, it was themed as a giant mushroom. This was formerly themed as a prehistoric dinosaur type ride and located in an area called Ug Land. You can also find a Chair O Plane at Carters Steam Fair which is one of the largest vintage travelling funfairs including some steam driven rides. Their ride's past is a little patchy but is thought to have been built in Germany in the 1920s and imported to Britain with a blank canvas. It's generally the case that British roundabouts run clockwise, whereas their Continental and American counterparts run anti clockwise. The Chair o Plane certainly runs the right direction to be a British built ride, but it may have been adapted by an early owner. Adventure Island has a Chair O Plane called Archelon, which was themed to the extinct species of turtle of the same name. Chessington World of Adventures is home to a monkey themed Chair O Planes, named the "Monkey Swinger", that squirts water at riders. This formerly had a theme based on Billy Whizz of The Beano. Paultons Park is also home to a Chair O Planes called "The Sky Swinger". This ride opened in 2008 and is a Zierer model. Butlins is home to three Chair O Planes, one at each site, located at Butlins Minehead, Butlins Bognor Regis, and Butlins Skegness. Butlins Minehead is home to a Zierer Wave Swinger, and the other two resorts manufacturers are unknown.

Танымал мәдениет

Металокалипс эпизоды "Матерклок" толқынды шалғыш (Wave Slinger) көрсетеді. A Chair O Planes 1994 жылы Dave Matthews Band тобының Under the Table and Dreaming альбомының обложкасында бейнеленген. Бұл суреттің түсірілген жері Огайо штатының Сандуски қаласы, яғни Сидар-Пойнт саябасы деп көрсетілген. Джон Апдайктың "Сен ешқашан білмейсің, жаным, мен сені қаншалықты жақсы көремін" атты әңгімесінде ол WhirloGig туралы айтады. Lilo & Stitch: The Series эпизодының соңында "Short Stuff", 297-эксперимент – Жүбірегі Жумба Жокибаның өсу сәулесімен кездейсоқ үлкейтілген және "Shortstuff" деп аталған, шабаққа ұқсас ғарыздық жаратылыс, денесін белден жоғары айналдыра алады. Оған "бірден-бір нағыз орны" ретінде карнавалда тірі серуенге айналдырып, үлкейтілген күйінде қалуға рұқсат берілді. 2022 жылғы "Swing Ride" (итальянша атауы: 'Calcinculo') фильмін Кьяра Беллоси түсірді, ол саяхалайтын жәрмеңкелер әлемінде өтетін өмірге қадам басқан қыздың тарихы. Фильмде отбасынан қашып кеткісі келген жас қыз бен шоу-бизнеспен айналысатын отбасынан шыққан трансгендер қыздың достығы баяндалады. Фильмнің атауы итальян тіліндегі Swing Ride (Calcinculo – "соққы беру") деген сөзбен байланысты, ол серуенге де, жасөспірім қыздардың басынан өткен қиындықтар мен сәтсіздіктерге де сілтеме жасайды.