Кіріспе
XIX ғасырдағы неміс католигі, саясаткер Барон Людвиг фон Виндторст (17 қаңтар 1812 – 14 наурыз 1891) – неміс саясаткері және католик Орталық партиясының жетекшісі, сондай-ақ Пруссия жетекшілігімен Германияның бірігуі және «мәдени күрес» кезінде канцлер Отто фон Бисмарктің ең белгілі қарсыласы. Маргарет Л. Андерсон оны «Германия империясының ең ұлы парламентариі» деп атап, партиялық машинаны басқару және халықпен қарым-қатынас жағынан ирландтық Дэниел О’Коннелл мен Чарльз Стюарт Парнеллмен салыстырады. Ол 1848 және 1849 жылдардағы революциялық жылдары протестанттық Ганновер Корольдігінде саясатқа қадам басқан, онда оның құқықтық және саяси шеберлігі көру қабілетінің нашарлауымен және танымал емес азшылықта болудың қиындықтарын жеңіп шықты. Ол Ганновердің тәуелсіздігін («еріксіздік») қолдады және монархияға адал болды. Ол либерал болмаса да, олар патшаның реакциялық саясатына қарсылығына және тәуелсіз сот жүйесі мен айыпталушылардың құқықтарын қорғауына риза болды. 1851 және 1862 жылдары әділет министрі қызметін атқарды. 1871 жылы Пруссия Ганноверді аннексиялап, Германия империясын құрғаннан кейін Виндторст жаңа жағдайға бейімделіп, барлық католик Орталық партиясының жетекшісіне айналды. Ол үштен бірі католиктерден тұратын жаңа мемлекетте католиктердің 80%-дан астам дауысын жеңіп алды. Ол Бисмарктің католиктер, Ганновер гвельфтері, поляктар, даттар және Эльзастықтар сияқты азшылықтарды мазалауына қарсы болды. Ол саяси құқықтардың негізі ретінде табиғи заңды жақтады. Ол оппозиция өнерін жетілдіріп, көпшілік дауысқа ие болатын одақтар құрды. Орталық партия Андерсон «толыққанды либералдық партия» деп атаған партияға айналды. Яғни, ол католиктерге қарсы ұлттық-либералдық партиядан алшақтап, азшылықтардың құқықтарын, парламенттің өкілеттіктерін және Бисмарктің әрекеттеріне қарсы заң үстемдігін қорғады. 1870-ші жылдары ол Рим Папасының билігін жою мақсатында Пруссиядағы Католик шіркеуін қудалаған Бисмарктің «мәдени күресіне» қарсы күресті. Бисмарк ақырында жеңіліске ұшырады, бірақ соңында Бисмаркпен келіссөздер жүргізген – Рим Папасы XIII Лев болды, Виндторстты есептен шығарып.
Baron Ludwig von Windthorst (17 January 181214 March 1891) was a German politician and leader of the Catholic Centre Party and the most notable opponent of Chancellor Otto von Bismarck during the Prussian led unification of Germany and the Kulturkampf. Margaret L. Anderson argues that he was "Imperial Germany's greatest parliamentarian" and bears comparison with Irishmen Daniel O'Connell and Charles Stewart Parnell "in his handling of party machinery and his relation to the masses." He entered politics during the revolutionary years of 1848 and 1849 in the Protestant Kingdom of Hanover, where his legal and political skills overcame the handicap of near blindness and being in an unpopular minority. He supported Hanoverian independence ("particularism") and was loyal to monarchism. He was not a Liberal but they admired his opposition to the king's reactionary policies and his strong support for an independent judiciary and the rights of the accused. He served in 1851 and 1862 as minister of justice. When Prussia absorbed Hanover and then set up the German Empire in 1871, Windthorst dealt with the new state of affairs and became a leader of the all Catholic Centre Party. It won over 80% of the Catholic vote in a new nation that was one third Catholic. He opposed Bismarck's harassment of minorities such as Catholics, Hanoverian Guelphs, Poles, Danes, and Alsatians. He argued for natural law as the basis of political rights. He perfected the arts of opposition, forming alliances that could win majorities. The Centre party became what Anderson calls "a liberal party manque." That is, it kept its distance from the anti Catholic National Liberal Party but championed the rights of minorities, the powers of parliament, and the rule of law against Bismarck's moves. In the 1870s, he was a vigorous enemy of the Bismarck's Kulturkampf, which persecuted the Catholic Church in Prussia in an effort to destroy papal control. Bismarck eventually lost, but it was Pope Leo XIII who negotiated with Bismarck in the end, cutting out Windthorst.
Өмірбаян
Виндторст қазіргі Остеркаппельн муниципалитетіндегі Кальденхоф сарайында, бұрынғы Оснабрюк князь-епископтығының жерінде дүниеге келді. 1803 жылы протестанттық Вельф әулеті тұсында ол Ганновердің курфюрсттығына бейтараптандырылды. Өсуі шектеулі болған бала, бірнеше буын бойы епископтықтың мемлекеттік қызметінде маңызды лауазымдарды атқарған католик отбасында өсті. Виндторст 1822 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін он жасында жартылай жетім қалды. Ол Оснабрюктегі Каролинум гимназиясында білім алды, онда ол өте жақсы Абитур емтихандарын тапсырды және 1830 жылдан бастап Геттинген және Гейдельберг университеттерінде құқық тағылымдады. Вормерц дәуірінде либерализмнің өрлеуі мен 1832 жылғы Хамбах фестивалі, сондай-ақ католик теологы Георг Гермес әсерінен Виндторст өзінің католик дінін еркіндік, азаматтық құқықтар және ұлттық біртүтаслық идеалдарымен үйлестіруге тырысты. 1836 жылы Виндторст Оснабрюкте адвокаттық практикасын ашты: оның қабілеттері көп ұзамай оған айтарлықтай тәжірибе әкелді және ол 1842 жылы католик консисториясының президенті болып тағайындалды. Әлеуметтік тұрғыдан кемтар болғанына қарамастан, католиктер 1837 жылы Геттинген жетілігінің король Эрнест Августқа қарсы көтерілісі кезінде Ганновердің билеуші үйіне адал болды және 1848 жылы Виндторст Ганновер Корольдігінің Жоғарғы апелляциялық сотына (Oberappellationsgericht) тағайындалды. Наурыз революциясы оған – көптеген замандастары сияқты – қоғамдық өмірге жол ашты және ол Франкфурт ассамблеясына мандат ала алмаса да, 1849 жылы реформаланған Ганновер парламентінің екінші палатасына туған округінің өкілі болып сайланды. Ол «Ұлы Германия партиясы» деп аталатын партияға жатты және Пруссия Корольдігінің жетекшілігімен Германияны қайта құру жобасына қарсы болды. Ол үкіметті либералды және демократиялық оппозицияға қарсы қорғады; және осы кезде ол мектептерді секуляризациялауға қарсы күресті бастады, ол өмірі бойына жалғасты. 1851 жылы ол палатаның президенті болып сайланды және сол жылы әділет министрі болды, Ганноверде осындай жоғары лауазымға ие болған алғашқы католик. Министр ретінде ол өзінің алдыңғысы дайындаған маңызды сот реформасын жүзеге асырды, бірақ ол абыройы мен жеңілдіктерін қалпына келтіруге бағытталған реакциялық шараларға қарсы болғандықтан қызметтен кетуге мәжбүр болды. Ол әрқашан либерализмнің жауы болғанымен, оның табиғи тәуелсіздігі оған корольдің реакциялық шараларына келісуге кедергі келтірді. 1862 жылы ол қайтадан министр болып тағайындалды, бірақ оның басқа әріптестерімен бірге король сайлау құқығын кеңейту шарасына келісім беруден бас тартқан кезде отставкаға кетті. Виндторст маңызды Австрия-Пруссия соғысына қатыспады; көптеген достарының пікіріне қайшы, Ганноверді Пруссияға қосып алғаннан кейін, ол фактіні қабылдады, адалдық антын берді және Пруссия парламентіне де, Солтүстік Германия диетасына да сайланды. Берлинде ол өз қабілеттерін кеңінен таныта алды. Ол жеке мүлігіне қатысты Пруссия үкіметімен келіссөздерде жер аударылған королінің өкілі ретінде әрекет етті және тұтқындауға қарсылық білдірді және алғаш рет Отто фон Бисмаркқа қарсылық білдірді. Ол Ганновердің және революцияға қарсы шыққандардың барлығының басшысы ретінде танылды. Ол 1870-1871 жылдары Орталық партиясын құруда жетекші рөл атқарды, бірақ ол оған мүше болмады, өйткені ол Ганновер королінің ізбасары ретіндегі беделі партияға зиян тигізеді деп қорқыды; яғни, басшылар ресми түрде оған қосылуын сұрағанға дейін. 1874 жылы Герман фон Малинкродт (1821-1874) қайтыс болғаннан кейін Виндторст партияның басшысы болды және ол өліміне дейін осы лауазымда болды. Партияның Пруссия үкіметімен үлкен күрес кезінде оның парламенттік пікірталаста сөйлеу қабілеті мен батылдығы және басшы ретіндегі тактикасы партияның тұрақтылығын сақтауына және үлкен күрес кезінде оның қатарының үнемі өсуіне себеп болды. Ол әсіресе Бисмарктің шабуылдарына ұшырады, ол жеке өзі оны беделсіз етуге және партияның қалған бөлігінен бөліп алуға тырысты. Ол Бисмарк саясатының ең қабілетті және қауіпті сыншысы болды. 1879 жылғы саясаттағы өзгеріс оның жағдайында үлкен өзгеріске әкелді: ол Бисмаркпен татуласты және тіпті кейде Бисмарк үйіндегі қабылдауларға қатысты. Алайда, оның жағдайы май заңдарын жоюға әкелген келіссөздер кезінде болғандай қиын болған емес. Антисемитизмнің өршуіне қарсы тұрып, ол еврейлерді қорғады және Орталық партиясынан антисемит мүшелерін шығаруды талап етті. 1887 жылы Бисмарк Рим папасына Орталықты үкіметтің әскери ұсыныстарын қолдауға мәжбүрлеу үшін өкілеттігін пайдалануға шақырды. Виндторст партияның қалған бөлігінен папалық нұсқауларды құпия ұстау және оған бағынбау жауапкершілігін өз мойнына алды. 1887 жылғы наурызда Кельнде өткен үлкен жиында ол өзінің әрекетін қорғады және Орталыққа барлық саяси мәселелерде толық тәуелсіздік құқығын талап етті. Әлеуметтік реформада ол Бисмаркті қолдады және Рейхстагтағы ең ірі партияның даусыз басшысы ретінде Бисмарктің отставкаға кеткеннен кейін үкімет әрекеттеріне ықпал ете алды. Оның Вильгельм II императорымен қарым-қатынасы жақсарды және 1891 жылы ол Мектеп заң жобасын жеңіп, Госслерді отставкаға жіберу арқылы үлкен парламенттік жеңіске жетті.
Өлім және мұра
Виндторст пневмониядан 1891 жылғы 14 наурызда Берлинде қайтыс болды. Екі күн бұрын император Вильгельм II оны өлім төсегінде барды. Ол Ганновердегі Мариенкирхе шіркеуіне жерленді, ол оған құрмет көрсету үшін жиналған қаржыға салынған еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943 жылдың шілдесінен 1945 жылдың наурызына дейін болған бомбалау салдарынан шіркеу қирады, бірақ оның қабірі зардап шекпеді және 1953/54 жылдары қайта жаңартылды. Оның қосылуы – Германияның билеуші князьдерінің барлығы дерлік қатысқан, қоғамдық құрметтің ерекше көрінісі болды және оның партиясын жиырма жылдық үздіксіз күрес жолымен қандай деңгейге көтергенін көрсететін айқын белгі болды. Тарихшы Голо Манн айтуынша, Виндторст – неміс парламенттік саясаткерлерінің ең ірілерінің бірі болды: оның дебат дағдысына тең келген ешкім болған жоқ – нашар көруі оны толығымен жадына сүйенуге мәжбүр етті. Оның өмірінің көп бөлігін оппозицияда өткізгені өкінішті болды, және ол әкімшілік қабілеттерін көрсетуге мүмкіндік алған жоқ. Ол неміс католиктері арасында шексіз танымалдық пен сенімге ие болды, бірақ ол ешқандай дін қызметкері емес еді: ол бастапқыда 1870 жылғы Ватикан жарлықтарына қарсы болды, бірақ олар жарияланғаннан кейін оларды қабылдады. Ол өте жағымды серік және әлемді жақсы білетін адам болды, мақтанға және үстемдікке ұрынбады – кішкентай бойынан оны көбінесе «die kleine Excellenz» деп атады. Виндторст 1839 жылдың 29 мамырында Юлиана (Джули) Сибилла Каролина Энгеленге (12 қыркүйек 1805, Одингберге – 26 қаңтар 1898, Ганновер) үйленді: оның төрт баласының үшеуі одан бұрын қайтыс болды. Олар Мария (26 қыркүйек 1841 – 2 ақпан 1933), Анна (12 сәуір 1843 – 19 наурыз 1867), Юлиус (15 қараша 1844 – 18 қараша 1872) және Эдуард (7 шілде 1846 – 24 сәуір 1860) болды. Виндторсттың «Ausgewählte Reden» атты таңдамалы сөздері үш томдық жинақта жарық көрді (Оснабрюк, 1901–1902).
Тарихнама
Андерсон, Маргарет Лавиния. "Жолдас саяхатшының мойындауы", Католик тарихи шолу (2013) 99(4) 623–648 бб. Зеендер, Джон К. "Неміс орталық партиясы туралы жаңа әдебиеттер", Католик тарихи шолу (1984) 70(3) 428–441 бб.
Негізгі дереккөздер
"Др. Виндторст Германия туралы", "Бейбітшілік және төрелік ісінің американдық жақтасы" (1890) 52#2, 45-бет; сұхбат; JSTOR-да.