Кіріспе
"Ди Форэлле" (неміс тілінде "Троут") әні, Op. 32, No. 550 – 1817 жылдың басында австриялық композитор Франц Шуберт (1797–1828) жеке дауыс пен фортепианоға арнап жазған ән. Шуберт Кристиан Фридрих Даниэль Шубарттың 1783 жылы "Швабиш Музен Альманахында" алғаш жарияланған өлеңін таңдады. Толық өлең балықшының троутты ұстауы туралы айтады, бірақ соңғы шумағы жас қыздарды жас жігіттерден сақтау туралы моральдық ескерту ретінде мақсатын ашады. Шуберт өлеңді музыкаға қойғанда, моральдық мазмұны бар соңғы шумақты алып тастады, бұл әннің мағынасын өзгертіп, оны ер немесе әйел әншілер орындауына мүмкіндік берді. Шуберт осы шығарманың алты көшірмесін жасады, олардың барлығында шағын өзгерістер бар. Шуберт "Ди Форэлле" әнін D-диез мажор тоналылығында, өзгертілген строфикалық формада жазды. Алғашқы екі шумақтың құрылымы бірдей, бірақ соңғы шумақ троутты ұстаудың музыкалық әсерін беру үшін өзгертілген. Шуберттің шығармаларының неміс каталогында бұл шығарма 550-ші нөмірмен немесе D. 550 нөмірімен тіркелген. Музыктанушы Марджори Уинг Хирш Шуберттің әндеріндегі осы туындыны "драматикалық элементтері бар лирикалық ән" деп сипаттайды. Бұл ән замандас көрермендердің арасында танымал болды, нәтижесінде Шубертке ән негізінде камералық музыка жазуға тапсырыс берілді. Бұл тапсырыстың нәтижесінде "Троут квинтеті" (D. 667) дүниеге келді, онда "Ди Форэлле" әнінің вариациялары төртінші бөлімде кездеседі.
"Die Forelle" (German for "The Trout"), Op. 32, 550. is a lied, or song, composed in early 1817 for solo voice and piano with music by the Austrian composer Franz Schubert (1797–1828). Schubert chose to set the text of a poem by Christian Friedrich Daniel Schubart, first published in the Schwäbischer [[Musen Almanach in 1783. The full poem tells the story of a trout being caught by a fisherman, but in its final stanza reveals its purpose as a moral piece warning young women to guard against young men. When Schubert set the poem to music, he removed the last verse, which contained the moral, changing the song's focus and enabling it to be sung by male or female singers. Schubert produced six subsequent copies of the work, all with minor variations. Schubert wrote "Die Forelle" in the single key of D flat major with a varied (or modified) strophic form. The first two verses have the same structure but change for the final verse to give a musical impression of the trout being caught. In the Deutsch catalogue of Schubert's works it is number 550, or D. 550. The musicologist Marjorie Wing Hirsch describes its type in the Schubert lieder as a "lyrical song with admixtures of dramatic traits". The song was popular with contemporary audiences, which led to Schubert being commissioned to write a piece of chamber music based on the song. This commission resulted in the Trout Quintet (D. 667), in which a set of variations of "Die Forelle" are present in the fourth movement.
Жасау
1815 жылы Шуберт Людвиг Готтар Козегартеннің (1758-1818) шығармаларына негізделген жиырма әннен тұратын серия жазды. Олардың арасында сол жылдың шілде айында жазылған "Die Erscheinung" (D 229) болды; Джон Рид бұл әнді "Die Forelle" әнінің белгісі ретінде қарастырады, "Die Erscheinung" және басқа да осындай әндер "кішкентай көлемдеріне қарамастан, күшті сезімді жеткізеді" деп атап өтті. Келесі жылдан бастап 1821 жылға дейін Шуберт Шубарттың өлеңдерін пайдалана отырып, "An den Tod" (D518), "An mein Klavier" (D342), "Die Forelle" (D550) және "Grablied auf einen Soldaten" (D454) атты төрт ән шығарды. "Die Forelle" әнінің алғашқы нұсқасы жоғалып кеткенімен және оның жазылған күні белгісіз болса да, ән 1817 жылдың басында жазылған, сол жылы ол "Der Tod und das Mädchen" және "An die Musik" шығармаларын да жазған. Шуберт әнді аяқтағаннан кейін, оның достарының бірі Иоганн Леопольд Эбнер Шубертке "Die Forelle" әнінде еңсерсіз Бетховеннің Кориолан увертюрасынан үзінді келтірілгенін айтты; бұл салыстыруды естігеннен кейін Шуберт қолжазбаны жоюға шешім қабылдады, бірақ Эбнер мен басқалар оны тоқтатты. 1820 жылдың 9 желтоқсанында ән Шуберттің басқа әндерімен бірге Wiener Zeitung газетінің қосымшасында жарияланды. Ол әндерін жариялағаны үшін ешқандай төлем алмады, бірақ тегін жарнама алды.
Құрамы
"Die Forelle" – D мажорлық реттік соло дауыс пен фортепианоға арналған туынды. Ән өзгертілген строфалық құрылыммен жазылған, яғни "тақырыптық музыка" көбінесе бірдей болады, бірақ бір шумақ ерекшеленеді. Америкалық тарихшы Марк Рингердің сөзіне сәйкес, Шуберт «жердің өмірлік циклын және тәжірибесіздіктен тәжірибеге қадам басқан жолды бейнелейтін музыкалық құрылымды» қолданған. Шуберт осы туындыны «Etwas lebhaft», яғни «біршама көтеріңкі» темпте орындауды ұсынған. Әннің ерекшелігі үшінші шумағында, ол «драматикалық элементтердің араласуын» көрсетеді. Фишер Дискау оны «Abgesang-і бар строфикалық әннің классикалық үлгісі» деп атап, «соңғы шумақтан кейінгі бөлім» деп түсіндіреді. «Соңғы шумақтан кейінгі бөлім» соңғы строфада келеді; композитор және Шуберт зерттеушісі Брайан Ньюбоулд әннің соңғы строфасының үштен екі бөлігінде Шуберт форельдің ұсталуын музыкалық тұрғыдан бейнелеу үшін строфадан шығып, бірақ соңғы тақпақ үшін строфаға оралғанын атап өткен. Фортепианодағы негізгі ритмдік фигура судағы балықтың қозғалысын көрсетеді. Балықшы форельді ұстағанда, дауыстық желі мажордан минорга өтеді, фортепианоның дыбыстық суреті күңгірттеледі, ал ағынмен келетін фразалар «күтпеген үзілістермен тоқтатылады». Марк Рингердің пікірінше, мелодия «халықтық қарапайымдылықты» шақырады, ол «қуаныш пен эмоционалдық күшті бірге сыйлайды». Шубарттың өлеңі ер адамның көзқарасын көрсетеді, ол әйелдерге жас жігіттерден сақтануға кеңес береді. Строфаны алып тастау арқылы Шуберт моральдық мәнді жояды және баяндаушының жынысын анықтау қиындығын тудырады.
Вариациялар
1817 жылы түпнұсқасын аяқтағаннан кейін, Шуберт одан кейін алты автограф жасады. Бұл әртүрлі нұсқалар міндетті түрде туындыны жақсартуға бағытталған жоқ, кейбір кейінгі нұсқалар жадтан жазылып, тек шағын өзгерістер енгізілді; Ньюбольд Шуберттің мұқият көшіруін «музыкалық шеберлік және Шуберт музыка тілінде әңгімелескендей еркін сөйлей білуінің белгісі» деп санайды. Автографтар арасындағы айырмашылықтар шағын: Ридтің сөзіне сүйенсек, олар «тембр көрсеткіштерімен және прелюдия – постлюдиямен байланысты». Бірінші нұсқа Mässig деп белгіленген, кіріспесі жоқ, бірақ «таныс кіріспе жеті тактік постлюдияда көрініс береді». Жобаның күні көрсетілмеген, бірақ ол 1817 жылға жатады және Лундтағы Штадлер, Эбнер және Шиндлер коллекциясында сақтаулы. 1817 жылдың мамыр немесе маусым айларында жазылған екінші дана Франц Сальс Кандлер альбомына арналған: бұл нұсқа Nicht zu geschwind (тыныш, жылдам емес) деп белгіленген. Үшінші нұсқа 1818 жылғы 21 ақпан түнде жазылды. Шуберт пен оның досы және композитор Ансельм Хюттенбрнер бірнеше бөтелке венгр шарабын ішкеннен кейін Ансельм өзінің ағасы Йозеф Шуберт туындыларын ұнататынын айтты. Шуберт «Die Forelle» шығармасының «сәл шатасқан» көшірмесін жасады. Шатасудың себебі Шуберттің мас күйі болды, бірақ ол Йозефке жазған хатында да түсіндірілді: «Мен асығыс жатқанда, нәрсені жібермек болдым, мен ұйқылы күйде сыя жақсысын алып, тыныш құйып жібердім. Қандай апат!» Қолжазба бірнеше жыл бойы Хюттенбрнер отбасында сақталды және жоғалғанға дейін 1870 жылы суретке түсірілді. 1820 жылы Шуберт «Wiener Zeitung» газетінде жариялау үшін тағы бір нұсқасын жазды, ал 1821 жылғы қазан айында «Neue Ausgabe» журналында жариялау үшін соңғы көшірмесін жасады. Соңғы нұсқада «бес такті фортепиано прелюдиясы» бар және қазіргі уақытта Конгресс кітапханасының Гертруда Кларк Уитталл қоры жинағында сақтаулы. 1819 жылы Сильвестр Баумгартнер – музыка меценаты және Штайрдағы әуесқой виолончельші Шубертке «Die Forelle» әніне негізделген камералық музыка жазуды тапсырды; Шуберт содан кейін фортепиано мен скрипкаларға арналған квинтет жазды, онда ол төртінші бөліміндегі вариациялар жинағында әнді пайдаланды. Кейін бұл туынды «Троут квинтеті» (D. 667) деп аталды. Франц Лист «Die Forelle» әнін соло фортепианоға арналған екі нұсқада транскрипциялады және қайта жазды. Біріншісі 1844 жылы оның «Sechs Melodien von Franz Schubert» (S 563) композициясының алтыншы бөлігі болды; екінші транскрипция 1846 жылы жарық көрді (S 564).
Қабылдау
"Die Forelle" әнінің қазіргі кездегі қабылдануы туралы ақпарат шамалы. Рид әннің "бірден танымал болғанын" және Шуберттің "Троут квинтетін" жазғаны 1819 жылға дейін "Die Forelle" әнінің "кеңінен белгілі болғанын" көрсетеді дейді. Ньюболд осымен келіседі, квинтеттің "19 ғасырдың басындағы Венаның хит-парадтарына теңдес нәрседе әннің шарықтап өсуін мойындағанын" атап көрсетеді. Фишер Дискау әннің танымалдылығын ұзақ мерзімді тұрғысынан қарастырып, "су бетінің кезектесіп алабастануы мен тегістелуі, сонымен қатар әннің өзінің құлшынысқа толы әуені, әннің барлық елге танымал болуын түсіндіреді" деп жазады.