Кіріспе
Композитордың барлық шығармаларының хронологиялық ретін көрсететін сан – музыкада, музыкалық шығармаға немесе шығармалар жиынтығына композитордың осы шығарманы жариялау ретін көрсету үшін тағайындалған "жұмыс нөмірі". Опус нөмірлері бірдей атаулары бар шығармаларды ажырату үшін қолданылады; сөз "Op." (бір шығарма үшін) немесе "Opp." (бірнеше шығармаға сілтеме жасағанда) деп қысқартылады. Опус нөмірлері міндетті түрде шығарманың жасалған хронологиялық ретін көрсетпейді. Мысалы, композитордың өмірінен кейін жарық көрген ерте шығармалары, оның алғашқы аяқталған туындыларының бірі болса да, кейінгі шығармалардан кейін нөмірленуі мүмкін. Музыкалық каталогтағы нақты орнын көрсету үшін, опус нөмірі тәртіптік санмен жұптастырылады; мысалы, Бетховеннің C-минор фортепиано сонатасы №14 (1801, «Ай сәулесі» сонатасы деп аталды) – «Opus 27, №2», оның жұмыс нөмірі оны «Opus 27, №1» (Ми-бемоль мажор фортепиано сонатасы №13, 1800–1801) шығармасымен байланыстырады, екеуі де бір опус нөмірінде жұптастырылған және «Sonata quasi una Fantasia» деген аталымға ие, Бетховеннің 32 фортепиано сонатасының ішінде осындай екі ғана соната бар. Сонымен қатар, фортепиано сонатасы, Op. 27 №2, C-минорда «Соната №14» деп те аталады, өйткені ол Людвиг ван Бетховеннің құраған он төртінші сонатасы. Композиторлардың опус нөмірлерін дұрыс тағайындамауы немесе олардың мүлдем болмауы, әсіресе Барокко (1600–1750) және Классикалық (1750–1827) дәуірлерінде, музыкатанушылардың басқа каталогтау жүйелерін жасауына әкелді; олардың ішінде Бахтың шығармаларын тізбелейтін Бах Werke Verzeichnis (BWV нөмірі) және Иоганн Себастьян Бах пен Вольфганг Амадей Моцарттың шығармаларын тізбелейтін Köchel Verzeichnis (K және KV нөмірлері) бар.
In music, the opus number is the "work number" that is assigned to a musical composition, or to a set of compositions, to indicate the chronological order of the composer's publication of that work. Opus numbers are used to distinguish among compositions with similar titles; the word is abbreviated as "Op." for a single work, or "Opp." when referring to more than one work. Opus numbers do not necessarily indicate chronological order of composition. For example, posthumous publications of a composer's juvenilia are often numbered after other works, even though they may be some of the composer's first completed works. To indicate the specific place of a given work within a music catalogue, the opus number is paired with a cardinal number; for example, Beethoven's Piano Sonata No. 14 in C sharp minor (1801, nicknamed Moonlight Sonata) is "Opus 27, No. 2", whose work number identifies it as a companion piece to "Opus 27, No. 1" (Piano Sonata No. 13 in E flat major, 1800–01), paired in same opus number, with both being subtitled Sonata quasi una Fantasia, the only two of the kind in all of Beethoven's 32 piano sonatas. Furthermore, the Piano Sonata, Op. 27 No. 2, in C sharp minor is also catalogued as "Sonata No. 14", because it is the fourteenth sonata composed by Ludwig van Beethoven. Given composers' inconsistent or non existent assignment of opus numbers, especially during the Baroque (1600–1750) and the Classical (1750–1827) eras, musicologists have developed other catalogue number systems; among them the Bach Werke Verzeichnis (BWV number) and the Köchel Verzeichnis (K and KV numbers), which enumerate the works of Johann Sebastian Bach and Wolfgang Amadeus Mozart, respectively.
Этимология
Классикалық кезеңде латын сөзі opus ("жұмыс", "еңбек"), көпше түрі opera, өнер туындысын анықтау, тізімдеу және каталогтау үшін қолданылған. 15-16 ғасырларда итальяндық композиторлар opus сөзін нақты бір музыкалық шығарманы, ал неміс композиторлары музыка жинақтарын белгілеу үшін пайдаланған. Музыкалық шығармаларды хронологиялық тәртіппен нөмірлеу композициялық тәжірибеде 17 ғасырғы Италияда, әсіресе Венецияда қалыптасқан. Күнделікті қолданыста opus сөзі суретшінің ең үздік туындысын сипаттау үшін magnum opus терминімен қолданылады. Латын тілінде opus (жекеше) және opera (көпше) сөздері опера (жекеше) және operae (көпше) сөздерімен байланысты, осыдан итальян тіліндегі opera (жекеше) және opere (көпше) сөздері туындады, олар да "жұмыс" деген мағынаны білдіреді. Заманауи ағылшын тілінде опера сөзі Италияда дамыған опера немесе балеттің драмалық музыкалық түрлерін білдіреді. Осының салдарынан, ағылшын тілінде opus сөзінің көпше түрі opera қолданылуына тырыспайды. Дегенмен, неміс тілі сияқты басқа тілдерде ол жиі қолданылады.
Ерте кездегі қолданысы
Өнерде, опус нөмірі әдетте музыкалық шығарманы білдіреді, бұл практика мен қолданыс он жетінші ғасырда композиторлар өздерінің туындыларын опус нөмірімен анықтаған кезде қалыптасты. Сегізінші ғасырда, үш, алты немесе он екі шығармадан тұратын топтарды жариялағанда, баспагерлер көбінесе опус нөмірлерін тағайындады. Осының салдарынан, опус нөмірлері көбінесе хронологиялық ретпен келмейді, жарияланбаған шығармаларда әдетте опус нөмірі болмайды, және баспагерлер композитордың шығармаларының бір уақыттағы басылымдарын шығарған кезде нөмірлеуде олқылықтар мен қайталаулар кездеседі, мысалы, Джозеф Хайдн (1732–1809) мен Людвиг ван Бетховеннің (1770–1827) скрипкалық квартеттері жинағында; Хайднның Op. 76, Эрдёди квартеттері (1796–97) – бірізді түрде нөмірленген алты жеке квартеттен тұрады: Op. 76 № 1 – Op. 76 № 6; ал Бетховеннің Op. 59, Расумовский квартеттері (1805–06) – 7-ші, 8-ші және 9-шы скрипкалық квартеттерден құралған.
19 ғасырдан бүгінгі күнге дейін
1800 жылдан бастап композиторлар әдетте шығармаға немесе шығармалар жиынтығына, олар жарияланған кезде опус нөмірін тағайындайтын. 1900 жылдан кейін олар шығарма жарияланбаса да, оған опус нөмірін беруге бейімделді. Дегенмен, тәжірибелер әрқашан толыққанды сәйкес немесе логикалық болған жоқ. Мысалы, мансабының басында Бетховен композицияларын таңдап нөмірледі (кейбіреулері опус нөмірісіз жарық көрді), бірақ кейінірек жоғары опус нөмірі бар ерте шығармаларын жариялады. Сол сияқты, кейбір өлімнен кейін жарық көрген шығармаларға баспагерлер жоғары опус нөмірлерін берді, тіпті олардың кейбіреулері Бетховеннің мансабының басында жазылған болса да. 1827 жылы қайтыс болғаннан бері нөмірленбеген композициялар WoO (Werk ohne Opuszahl) – «опус нөмірі жоқ жұмыс» деген неміс аббревиатурасымен каталогталды және белгіленді; осылайша басқа композиторлар үшін де жасалды. (Бетховеннің шығармаларының басқа каталогтары да бар – Бетховен композицияларының каталогтарын қараңыз.) Өлімнен кейін жазылған шығармаларды санау тәжірибесі («Op. posth.») Феликс Мендельсон (1809–1847) жағдайында ерекше назарға лайық; оның өлімінен кейін мұрагерлері Мендельсон тағайындамаған опус нөмірлері бар көптеген шығармаларды жариялады. Өмірінде ол екі симфониясын жариялады (Симфония №1 до минор, Op. 11; және Симфония №3 ля минор, Op. 56), сондай-ақ өлімінен кейін оның Симфония №2 болып саналған Lobgesang, Op. 52 симфониялық кантатасын жариялады; бірақ ол Симфониялар №1 мен №2 арасында хронологиялық түрде симфониялар жазды, оларды жеке және композициялық себептермен алып тастады; дегенмен, Мендельсонның мұрагерлері оларды итальяндық Симфония №4 ля мажор, Op. 90, және Реформация Симфониясы №5 ре мажор және ре минор, Op. 107 ретінде жариялады (және каталогтады). Антонин Дворжак (1841–1904) шығармаларының көптеген түрлеріне опус нөмірлері берілгенімен, олар шығармалар жазылған немесе жарияланған ретімен әрқашан логикалық байланысты болған жоқ. Сатуды жақсарту үшін кейбір баспагерлер, мысалы Н. Симрок, тәжірибесіз композиторларды жақсы қалыптасқан композиторлар ретінде көрсетуді жөн көрді, олардың салыстырмалы түрде ерте шығармаларына олардың хронологиялық ретінен әлдеқайда жоғары опус нөмірлерін берді. Басқа жағдайларда Дворжак жаңа шығармаларға төменгі опус нөмірлерін берді, сонда оларды келісімшарт міндеттемелерінсіз басқа баспагерлерге сата алатын болды. Осылайша, бір опус нөмірі бірнеше шығармасына берілген болуы мүмкін. Мысалы, Op. 12, бес түрлі шығармаға (опера, концерт увертюрасы, кылды квартет және екі байланысты емес фортепианолық шығарма) тікелей берілді. Кейде әр түрлі баспагерлер бір шығармаға үш түрлі опус нөмірін берген. Оның симфонияларының реттілік нөмірлері де шатастырады: а) олар бастапқыда композиция емес, жариялау тәртібімен нөмірленді; б) құрастырылатын алғашқы төрт симфония соңғы бесінен кейін жарияланды; және в) соңғы бес симфония композиция тәртібімен жарияланбады. «Жаңа әлем симфониясы» бастапқыда №5 ретінде жарияланды, кейін №8 ретінде белгілі болды және 1950 жылдары жарияланған сындық басылымдарда түпкілікті №9 ретінде қайта нөмірленді. Композиторлардың тарихи түрде сәйкес келмейтін опус нөмірлерін пайдаланудың басқа мысалдары: Сезар Франк (1822–1890), Бела Барток (1881–1945) және Альбан Берг (1885–1935), олар бастапқыда нөмірлеген, бірақ содан кейін композицияларын нөмірлеуді тоқтатты. Карл Нильсен (1865–1931) және Пол Хиндемит (1895–1963) де өздерінің тәсілдерінде сәйкес келмейтін. Сергей Прокофьев (1891–1953) композицияны жазу алдында оған опус нөмірін тағайындады; ол қайтыс болғаннан кейін, толық емес және жоспарланған, бірақ нөмірленген шығармаларды қалдырды. Композицияны қайта қарағанда Прокофьев кейде қайта қарауға жаңа опус нөмірін тағайындады; сондықтан Симфония №4 – екі тақырыптық байланысты, бірақ жеке шығармалар: Симфония №4, Op. 47, 1929 жылы жазылған; және Симфония №4, Op. 112, 1947 жылы жазылған кең ауқымды қайта қарау. Сол сияқты, басылымға байланысты фортепиано сонатасының түпнұсқа нұсқасы №5 до мажор, екі Op. 38 және Op. 135 ретінде каталогталған. Опус нөмірлері ХХ ғасырдың аяғында көпшілікке танымал болғанмен, ХХ ғасырдың басындағы Арнольд Шенберг (1874–1951) және Антон Веберн (1883–1945) сияқты бірқатар маңызды композиторлар оларды аздап қолданды.