Жойc Виланд: Канадтық экспериментатор режиссер және суретшісі

Кіріспе

Канадалық кинорежиссер Джойс Виланд (30 маусым 1930 жыл - 27 маусым 1998 жыл) – канадалық тәжірибелік кино режиссері және аралас техникадағы суретші. Виланд 1950-ші жылдары Торонтода мансабын бастаған кезде суретші ретінде танылды. 1962 жылы Виланд Нью-Йорк қаласына көшіп, жаңа материалдар мен аралас техникадағы жұмыстарды пайдалана отырып, суретшілік мансабын кеңейтті. Осы кезеңде ол тәжірибелік кино режиссері ретінде де көзге түсті, көп ұзамай Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайы сияқты мекемелер оның фильмдерін көрсетті. 1987 жылы Торонто өнер қорының Көркем өнер саласындағы сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ ол Канада Корольдік өнер академиясының мүшесі болды.

Ерте өмір және білім

Уиланд 1930 жылдың 30 маусымында Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласында британдық иммигранттардың отбасында дүниеге келді. Ол Сидней Артур Виланд пен Розетта Амелия Уотсонның қызы еді. 1937 жылы Виландтың әкесі жүрек ауруынан қайтыс болды, ал анасы да көп ұзамай қайтыс болып, үш баласын қаржылық қиын жағдайда қалдырды. Джойс Виландтың өнерге қабілеті алғаш рет жас кезінде, көптеген суреттер мен комикстер салғанда байқалды. Оқушы кезінде ол Орталық техникалық мектепке барып, коммерциялық өнер және графикалық дизайнды оқыды. Виланд бастапқыда киім дизайнына түсіп, өнерден көңіл көтеруге болмайды деп ойлағандықтан, жұмыс табуға көмектеседі деп үміттенді. Алайда, Central Tech-те ол сол мектепте сабақ берген Дорис Маккартимен танысты. Маккартидің көркемдік тұлғасы Виландты өзінің жеке тұлғасын дамытуға шабылдады. Ол Виландтың әлеуетін көріп, оны өнер факультетіне ауысуға көндірді.

Мансап

1948 жылы бітіргеннен кейін Виланд графикалық дизайнер ретінде әртүрлі жұмыстар атқарды. Виландтың алғашқы жұмысы E. S. & A. Robinson компаниясында дизайндық қаптама жасаумен айналысу болды, одан кейін жоспарланған сатуда дизайнер болып жұмыс істеді. Осы агенттіктерде жұмыс істеген кезде Виланд Central Tech және Онтарио өнер колледжінің көптеген суретшілерімен және түлектерімен байланыс жасады. Осы уақыт ішінде ол өнеріне ден қойды, бірақ әлі өз жұмысын көрсетуге жеткілікті сенімді емес еді. 1950 жылдардың басында Виландтың көркем фильмдерге деген қызығушылығы артып, ол Торонто киноқоғамының көрсетілімдеріне қатыса бастады, онда Майя Дерен сияқты кинорежиссерлердің туындыларымен танысты, олар кейіннен оның өзінің фильмдеріне әсер етті. 1953 жылы Виланд Graphic Associates анимациялық студиясына қосылды, онда ол өз фильмдерінде пайдаланатын техникаларды үйренді. 1960 жылы Торонтодағы Исаакс галереясында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізді, бұл престижді галерея ұсынған жалғыз әйел суретші болды және оның жұмысына үлкен танымалдық әкелді. 1962 жылы Нью-Йоркке көшіп, он жыл бойы тәжірибелік фильмдерін түсірді. Осы фильмдердің бірі – «Солтүстік Америкадағы егеуқырлардың өмірі мен диетасы» (1968), онда жануарлар басты рөлде бейнеленген. Фильм революция мен қашудың метафорасы болып табылады, онда мысықтар – қанаушылар, ал егеуқырлар – қанауға ұшырағандар. Егеуқырлар АҚШ-тағы саяси тұтқындарды бейнелейді, олар бостандыққа Канадаға қашады. «Солтүстік Америкадағы егеуқырлардың өмірі мен диетасы» Виландтың саяси мәселелерге, ұлтшылдыққа, символдар мен аңыздарға деген қызығушылығын оның туындылары арқылы эстетикалық тұрғыдан қалай бейнелегенінің мысалы. Виландтың екінші толқын феминизмі дәуірінде феминист ретінде өзін тануы эстетикалық құралдар арқылы да көрініс тапты және суретші ретінде оның мансабында маңызды рөл атқарды. Дегенмен, оның бейнелеу өнерінің танымалдылығы Канадамен шектелді. Одан кейін, оның келесі жобасы – Маргарет Лоренстің 1974 жылғы «Бағдар берушілер» романының драмалық қойылымы – іске аспады. Слоан 1960 жылдары Виландтың жұмысындағы бірнеше тұрақты бағыттарды былай анықтайды: «хабарламаларды, белгілерді немесе эротикалық суреттерді ашатын, жартылай абстрактілі суреттер; коллаждар мен мүсіндер; киносуреттер; апат суреттері; пластикалық пленкалар; кірмелер және басқа да матадан жасалған заттар; және тілге негізделген жұмыстар». Оның туындылары фильмдерге әйелдердің қолөнері дәстүрін енгізді, сонымен қатар суреттелген бейнелердің фактілігімен ойнады. Виландтың туындылары көп емес болғанымен, оның замандастарының арасындағы басқа әйелдер кинорежиссерлерімен салыстырғанда көп назар аударды. 1980 жылдары Виланд қайтадан сурет салуға ден қойды, бірақ оның табиғи ортаны бейнелеуі бұрынғыдай канадалық емес.

After graduating in 1948, Wieland held various jobs as a graphic designer. Wieland's first job was with E. S. & A. Robinson in design packaging, followed by work as a designer at Planned Sales. While working for these agencies, Wieland interacted with many artists and fellow alumni from Central Tech and the Ontario College of Art. During this time, she also kept focusing on her art but wasn't confident in showing off her work yet. In the early 1950s, Wieland's interest in art films grew and she started attending the Toronto Film Society screenings where she was introduced to the works of filmmakers such as Maya Deren, who later influenced her own films. In 1953, Wieland joined Graphic Associates, an animation studio where she learned techniques she would later apply in her own films. She had her first solo exhibition in 1960 at the Isaacs Gallery in Toronto, making her the only woman that the prestigious gallery represented and earning her greater recognition for her work. She moved to New York in 1962 and throughout the decade produced most of her experimental films. One of these films is Rat Life and Diet in North America (1968), which presents animals as its main characters. The film is a metaphor for revolution and escape, where cats are the oppressors and the gerbils are the oppressed. The gerbils represent political prisoners in the United States who make their way to freedom in Canada. Rat Life and Diet in North America is an example of how Wieland's concern with political issues, nationalism, symbols, and myths was represented aesthetically through her works. Wieland's self identification as a feminist in an era of second wave of feminism also manifested itself through aesthetic means and played an important part in her career as an artist. However, her visual art practice's popularity remained confined within Canada. Following this, her next project—a dramatization of Margaret Laurence's iconic 1974 novel The Diviners — did not get off the ground. Sloane identifies the several consistent bodies of Wieland's work that emerged throughout the 1960s as: "quasi abstract paintings that reveal messages, signs, or erotic drawings; collages and sculptural assemblages; filmic paintings; disaster paintings; plastic film assemblages; quilts and other fabric based objects; and language based works." Her works introduced physical manipulation of the filmstrip that inscribed an explicitly female craft tradition into her films while also playing with the facticity of photographed images. Wieland's output was small but received considerable attention in comparison to other female avant garde filmmakers of her time. In the 1980s, Wieland focused again on painting, though her representation of the natural environment became less identifiably Canadian

Жеке өмір

1956 жылы Виланд анимация студиясында жұмыс істеген кезінде танысқан режиссер Майкл Сноуға тұрмысқа шықты. Олар 1976 жылы ажырасып кеткенге дейін жиырма жылдан астам бірге өмір сүрді. 1962 жылы Виланд пен Сноу Нью-Йоркке көшіп, 1971 жылға дейін онда тұрды. 1971 жылы Торонтоға қайтып келгеннен кейін Виланд 1998 жылғы 27 маусымда 67 жасында Альцгеймер ауруынан қайтыс болғанға дейін студияда жұмысын жалғастырды. Ол кинорежиссер және бейне өнерші Су Райнардтың қарындасы болды.

Басқа жұмыстарға әсері

2014 жылы суретші Марк Клинтбергтің Фого аралындағы резиденциясы Виландтың «Ақыл-эмоциядан басым» («Reason Over Passion») туындысына жауап ретінде тігілген жамылғыға бағытталды. Түпнұсқа туынды ағылшын және француз тілдерінде жазылған, оның шабыты сол кездегі премьер-министр Пьер Эллиот Трюдоның ұраны болған. Оның әйелі Маргарет Трюдо дау кезінде оның салқынқанды логикасына ашуланып, жамылғыны жыртып тастаған. Трюдо өзінің «Ақылдан безген» («Beyond Reason», 1979) автобиографиясында осы оқиғаны былай баяндайды:

Клинтбергтің «Жел мен толқындар» шеберлер гильдиясымен бірлесіп тіккен жауабы Виландтың жұмысын формальды және әдеби түрде түбегейлі өзгертеді, өйткені жамылғының әр бөлігі «бұрыс» жағынан тігілген, оның жұмсақ түсті астары көрінеді. Сонымен қатар, метафоралық мағынада, оның қайта жасауы Маргареттың ашулы күйінде талап еткен құмарлыққа деген қажеттілікті жаңартты. Виландтың жамылғылары қабырғаға ілінген еді, ал Клинтбергтің жамылғылары әр түн сайын Фого Айленд қонақүйінің кездейсоқ төсегіне жайылады.