Кіріспе

Спорт командаларының жиынтығы

Спорттық конференция – спорт лигасында бір-бірімен жарысатын спорт командаларының жиынтығы. Көп жағдайда конференциялар кішігірім дивизиондарға бөлінеді, ал ең үздік командалар кезең-кезеңімен жоғары деңгейде өнер көрсетеді. Конференцияларға көбінесе, бірақ әрқашан емес, бірдей географиялық аймақтан командалар кіреді.

Австралиялық футбол

AFL әйелдер лигасы 2019 және 2020 жылдары географиялық принципке негізелмеген конференциялық жүйені пайдаланды. Лига өткен маусымдағы турнир кестесіндегі орнына сәйкес екі конференцияға бөлінді. Раундтардың саны шектеулі болғандықтан, барлық команда бір-бірімен кездесе алмады, сондықтан командалар тек өздері ойнаған командалармен салыстырылуы үшін конференциялар енгізілді. Бұл жүйе дау тудырды, себебі кейбір нашар командалар финалға өтуге мүмкіндік алды, ал екінші конференциядан күшті командалар финалға іліге алмады. Осы себепті 2021 жылғы маусымда конференциялық жүйе жойылды.

Кәсіби спорт түрлері

АҚШ және Канадада Ұлттық хоккей лигасы (NHL) және Ұлттық баскетбол қауымдастығы (NBA) Шығыс (NHL, NBA) және Батыс (NHL, NBA) конференцияларына бөлінеді, әр конференция ішінде бірнеше дивизия бар (әр NHL конференциясында екі, әр NBA конференциясында үш). Екі лигада да барлығы он алты команда (әр конференциядан сегіз) лиганың плей-офф кезеңіне қатысады. NHL-де 2013–14 маусымнан бастап әр дивизиядағы алдыңғы үш команданың біліктілігі кепілдендіріледі және дивизия жеңімпаздарына ең жоғары нөмір беріледі, яғни олар белгілі бір раундта өз алаңында ойнау артықшылығына ие болады, ал әр конференциядағы қалған екі үздік командаға «вайлд-кард» орындары беріледі. NBA-да 2015–16 маусымнан бастап плей-оффқа жалпы көрсеткіш бойынша әр конференциядан сегіз үздік команда ілігеді, плей-офф серияларындағы алаң иесінің артықшылығы тек көрсеткішке негізделген. Мелді футбол лигасы (MLS) де өзін Шығыс және Батыс конференцияларына бөледі, бірақ олардың ішінде дивизиялар жоқ; ол да MLS кубогы үшін плей-оффқа қатысуға әр конференциядан бірдей командаларды бөледі (2019 жылдан бастап әрқайсысы жеті команда). Ұлттық футбол лигасы (NFL) Америка футбол конференциясы (AFC) және Ұлттық футбол конференциясы (NFC) болып бөлінеді. Екі конференцияда да 16 команда бар, әр конференция 4 командадан тұратын 4 дивизияға бөлінеді. Бұл конференциялар, көбінесе, олардың бұрын жеке ұйымдар болғандығынан туындайды: бастапқы Ұлттық футбол лигасы және 1960-жылдардағы Америка футбол лигасы; екі ұйым 1970 жылы біріктірілді, әр лига сәйкесінше NFC және AFC негізін құрады. NFL плей-офф үшін әр конференциядан жеті команда іріктеледі: төрт дивизия жеңімпаздары (жеңіс пайызы бойынша ең үздік төрт команданың біріне кепілдік беріледі) және дивизия жеңімпаздары емес үш үздік команда, сондай-ақ «вайлд-кард» иегерлері. Мешірі бейсбол лигасы (MLB) «конференция» сөзін қолданбайды. Оның орнына, ол жоғарыда аталған конференцияларға ұқсас екі бөлек лигаға бөлінеді (олардың операциялары қазіргі уақытта Бейсбол комиссары арқылы біріктірілгенімен, бастапқыда күшті бәсекелестікке ие жеке басқарылатын ұйымдар болған). Бұл – Америка лигасы (AL) және Ұлттық лигасы (NL), әрқайсысы 15 командадан тұрады. Әр лига Шығыс (AL, NL), Орталық (AL, NL) және Батыс (AL, NL) дивизияларына бөлінеді, ал алты дивизияда да әрқайсысында 5 команда бар. Әр лигадан алты команда плей-оффқа қатысады, әр дивизия жеңімпазы лиганың үздік командаларынан төмен болса да, ең үздік үш команданың біріне кепілдік беріледі. Бес спорт түрінде де бір конференция (немесе MLB жағдайында лига) чемпионы соңғы турдағы чемпионат үшін екінші конференция чемпионымен ойнайды, бұл кепілдік берілген, себебі плей-офф ережелері бойынша, соңғы турдың алдындағы барлық турларда ойын тек конференция/лига ішінде өтеді, соның нәтижесінде финалға тек екі команда қалады (әр конференция/лигадан бір) және конференция/лигадан тыс командалардың көрсеткіштері ескерілмейді, бұл төмен көрсеткішті командалардың плей-оффқа өтуіне, ал екінші конференциядағы жақсы көрсеткішті командалардың қатыса алмауына мүмкіндік береді. Мұндай жағдай NFL-де үш рет орын алды, 2010 жылы «Сиэтл Сихокс», 2014 жылы «Каролина Пантерс» және 2020 жылы «Вашингтон футбол командасы» жеңіліс рекордтарына қарамастан, сәйкес дивизияларын жеңіп плей-оффқа өтті (Сихокс және Вашингтон үшін 7–9, Пантерс үшін 7–8–1). Бұл – ереуілдер салдарынан қысқартылмаған маусымдарда (мысалы, 1982 жылы 16 ойыннан 9 ойынға дейін қысқартылған) жеңіліс рекордтарымен плей-оффқа іліккен жалғыз командалар. Сонымен қатар, команданың тұрақты маусым кестесі өз дивизиясындағы және аздап өз конференциясындағы командаларға қарсы көбірек ойындарды қамтиды; NBA және NHL командалары тұрақты маусымда өз лигасындағы әрбір командамен кем дегенде екі ойын (әр үй аренасында бір) ойнайды, MLB командалары басқа командалармен кем дегенде бір 3 ойындық серия өткізеді (2023 жылғы маусымнан бастап), бірақ NFL командалары олай етпейді.

Колледждік спорт

Колледж спортында "лига", "конференция" және (көбінесе төменгі деңгейде) "атлетикалық қауымдастық" терминдері ұлттық басқарушы орган шеңберінде жүйректе ойнайтын командалар тобын (әдетте сегізден он екіге дейін колледждер мен/немесе университеттер, кейде он алтыға дейін) білдіру үшін жиі қолданылады, олардың ең ірісі – Ұлттық Колледждік Атлетика Ассоциациясы (NCAA). Осы топтардың көпшілігі (колледж футболы плей-оффының негізгі серіктестері болып табылатын "Үлкен Бестік" конференцияларын қоса алғанда) өздерін конференция деп атайды, алайда Horizon League, Ivy League, Patriot League, Pioneer League және Summit League "лига" деген сөзді пайдаланады, ал тағы бір конференция өзін Жағалау Атлетикалық Ассоциациясы деп атайды. NCAA-ның өзі атлетикалық стипендия алу құқығына байланысты дивизиондар мен тармақтарға бөлінеді, бұл осы конференциялардың да өз дивизиондары болған жағдайда қайталауға алып келуі мүмкін. Мысалы, Оңтүстік-Шығыс Конференциясы NCAA I дивизионының (әсіресе, Футбол Кубогының тармағы) құрамына кіреді, бірақ ол өзінің Шығыс және Батыс дивизиондарына да бөлінген.

Англия мен Уэльс

Ағылшын футбол ассоциациясында, лигалық емес футболдың ең жоғарғы деңгейі – яғни, Премьер-лигадан төмен және Англия футбол лигасының (EFL) үш деңгейінен тұратын деңгей 1986–87 маусымынан бастап 2014–15 маусымының соңына дейін Футбол конференциясы деп аталды. 2004 жылдан бастап Конференция үш лигаға бөлінді: Англия футбол пирамидасының бесінші деңгейіндегі Конференция Премьер лигасы, және алтыншы деңгейді құрайтын Конференция Солтүстік және Конференция Оңтүстік лигалары. 2015–16 маусымынан бастап Футбол конференциясы мен оның құрамдас лигалары қайта аталды. Футбол конференциясы мен Конференция Премьер лигасы екеуі де "Ұлттық лига" деп, ал екі аймақтық лига Солтүстік Ұлттық лига және Оңтүстік Ұлттық лига деп аталды. Бұл мақаланың алдыңғы бөлімдерінде берілген анықтамаға толық сәйкес келмейді, себебі осы бөлімде аталған әрбір лига жеке жарыс болып табылады. Тек нокаут кубоктеріндегі жарыстарда ғана, мысалы, ФА кубогы (барлық деңгейдегі командаларға ашық), EFL кубогы (тек Премьер-лига мен Англия футбол лигасының командаларына ашық) және ФА Трофисі (тек Ұлттық лиганың кең анықтамасындағы командаларға және одан төменгі екі деңгейдегі командаларға ашық) әр түрлі лигалардан командалар мағыналы матчтарда бәсекелеседі.

Ресей

Континентальдық хоккей лигасының Батыс конференциясы және Шығыс конференциясы бар. Бұл Солтүстік Америкадағы НХЛ-дың конференцияларына ұқсас.

Супер регби

Регби одағында Супер Регби – Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африкадағы ең жоғары деңгейдегі провинциялық жарыс, Жапониядағы ең жоғары ішкі деңгей және Аргентинадағы жалғыз кәсіби ішкі деңгей. Супер Регби 1996 жылы құрылғаннан бастап 2015 жылға дейін тек Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка қатысты; 2016 жылы жарысқа осы елдердің командалары қосылды. 2011 жылғы маусымнан бастап, жарыс конференциялық жүйеде өтеді. 2011 жылдан 2015 жылға дейін жарыста үш құрылтайшы елдің әрқайсысында бір конференция болды. Әр конференция жеңімпазы плей-оффқа қатысу құқығын алды, сондай-ақ жалпы есеп бойынша үздік үш команда да қатысты. 2016 жылы Аргентинаның «Ягуарс» және Жапонияның «Санволвз» командалары қосылып, Оңтүстік Африка үшін тағы бір франшиза қосылғаннан кейін, жарыс жаңа төрт конференциялық жүйеге қайта ұйымдастырылды. 2016 және 2017 жылдары Австралия мен Жаңа Зеландия Австралиялық топ ішінде жеке-жеке конференциялар құрды; Оңтүстік Африка командаларына «Ягуарс» және «Санволвз» «Оңтүстік Африка» тобында қосылды, бұл топ та екі конференцияға бөлінді. Әр конференция жеңімпазы плей-оффқа жолдама алды, ал келесі үздік үш Австралиялық команда мен Оңтүстік Африка тобының үздік командасына қосымша орындар берілді. 2018 жылы Супер Регби 15 командалық форматқа қайта оралады, Оңтүстік Африкадан екі команда және Австралиядан бір команда шығарылды. Жаңа форматта үш конференция – Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка, әрқайсысында бес командадан; «Санволвз» Австралия конференциясына қосылады, ал «Ягуарс» Оңтүстік Африка конференциясында ойнайды. Конференция жеңімпаздары плей-оффқа қатысуға мүмкіндік алады, ал қосымша орындар жалпы турнирлік кестеде алдыңғы бес орында тұрған, бірақ әлі біліктілік алған жоқ командаларға беріледі.

Регби чемпионаты

Сол спорт түрінде, қазір Біріккен регби чемпионаты деп аталатын Pro14, 2017–18 жылы Супер Регбиден шығарылған Оңтүстік Африка командалары қосылғаннан кейін конференция жүйесін қабылдады. Бәсекелестік екі конференцияға бөлінді, әрқайсысында Ирландия мен Уэльстен екі команда, сондай-ақ Италия, Шотландия және Оңтүстік Африкадан бір командадан болды. Лигалық маусымнан кейін әрбір конференция кестесінде көш бастаған командалар жартылай финалға жолдама алды, ал әрбір конференциядағы келесі екі команда жартылай финалға өту үшін плей-офф өткізді. 2020–21 маусымынан кейін Оңтүстік Африка өз клубтық регби құрылымын Еуропамен толық үйлестірді. Ол кездегі Оңтүстік Африканың Pro14 франшизалары елдің төрт Супер Регби франшизасымен алмастырылды, олар Pro14-ке көшіп, бәсекелестіктің Біріккен регби чемпионаты деп қайта аталды. 2021–22 жылғы URC атауымен өткен алғашқы маусымда бәсекелестік төрт аймақтық топқа қайта ұйымдастырылды, бірақ енді «конференция» сөзі қолданылмады. Үш топ бір елдің командаларынан құралды – Ирландия, Оңтүстік Африка және Уэльс. Төртінші топқа Италия мен Шотландия командалары кірді. Әр аймақтық топ «қалқан» деп аталатын қосымша кубок үшін күреседі (Ирландия, Шотландия/Италия, Оңтүстік Африка, Уэльс), ал плей-оффқа қатысушыларды анықтау үшін жалпы лига кестесі пайдаланылады. Дегенмен, әрбір қалқанның жеңімпазы келесі жылғы Еуропалық регби чемпиондары кубогына, оның лигадағы орнына қарамастан, қатысуға құқылы болады.

Филиппин

Қазір таратылған Манила өндірістік және коммерциялық атлетикалық қауымдастығында командалар географиялық аймақтардың орнына компаниялармен ұсынылады, ал маусым ішінде бірден-бірге бірнеше турнирлер өткізіледі. Мұнда "конференция" дегені бір турнирді білдіреді. Бұл қағида Филиппин баскетбол қауымдастығы (PBA) сияқты басқа лигаларға да көшті, PBA-ның өз конференциялары бар, сондай-ақ Филиппин Супер Лигасы, Премьер-Волейбол Лигасы, PBA D Лигасы және бұрынғы Филиппин баскетбол лигасы да осы қағиданы қолданады. Егер маусымда бір ғана турнир болса, мысалы, студенттер лигасы, Филиппин футбол лигасы және Махарлика Филиппин баскетбол лигасы сияқты жағдайларда, "конференция" термині қолданылмайды.