Кіріспе

Қаңқалы және дөңгелек айналардың үйлесімі

Кассегрен шағылыстырғышы – негізгі қаңқалы айна мен екінші дөңгелек айнаның үйлесімі, көбінесе оптикалық телескоптар мен радиоантенналарда қолданылады. Оның басты ерекшелігі – оптикалық жолдың оптикалық жүйенің негізгі айнаның кіреберіс апертурасына қатысты өзіне оралуы. Бұл конструкция фокус нүктесін негізгі айнаның артындағы ыңғайлы жерге орналастырады, ал дөңгелек екінші айна телефото эффектісін қосып, механикалық тұрғыдан қысқа жүйеде ұзақ фокус арақашықтығын құрайды. Симметриялық Кассегренде екі айна да оптикалық ось бойынша орналасқан, ал негізгі айнаның ортасында әдетте тесік болады, бұл жарықты окулярға, камераға немесе бейне сенсорына жеткізеді. Керісінше, көптеген радиотелескоптарда соңғы фокус негізгі айнаның алдында орналасуы мүмкін. Асимметриялық Кассегренде айналар негізгі айнаның көлеңкесін жасыру үшін немесе негізгі айнада тесік жасау қажеттілігін болдырмау үшін (немесе екеуі үшін де) бұрылуы мүмкін. Классикалық Кассегрен конфигурациясы негізгі айна ретінде параболалық шағылыстырғышты, ал екінші айна гиперболалық болып табылады. Қазіргі заманғы нұсқаларында өнімділікті арттыру үшін гиперболалық негізгі айна болуы мүмкін (мысалы, Ричи-Кретиен дизайны); сондай-ақ, айналардың бірі немесе екеуі де өндірісті жеңілдету үшін шар немесе эллипс пішіндес болуы мүмкін. Кассегрен шағылыстырғышы Лоран Кассегренге жатқызылған 1672 жылғы 25 сәуірде жарық көрген «Journal des sçavans» журналында жарияланған шағылыстыратын телескоп дизайнымен аталған. Дөңгелек екінші айналарды пайдаланатын ұқсас конструкциялар Бонавентура Кавальеридің 1632 жылғы жазбаларында, онда күйдіретін айналар сипатталған, және Марин Мерсенннің 1636 жылғы жазбаларында, онда телескоп дизайны сипатталған, кездеседі. Джеймс Грегоридің 1662 жылы шағылыстыратын телескоп жасауға жасаған әрекеттерінде оның тәжірибелерінен табылған дөңгелек екінші айнаға сүйенген Кассегрен конфигурациясы болған. Кассегрен дизайны катадиоптрикалық жүйелерде де қолданылады.

Риччи-Керсиан

Ritchey Chrétien – екі гиперболалық айнасы бар (параболалық негізгі айнаның орнына) арнайы Cassegrain шағылыстырғышы. Ол жазық фокус жазықтығында кома және сфералық аберрациядан мүлдем бос, бұл оны кең өрісті және фотографиялық бақылаулар үшін өте қолайлы етеді. Оны 1910 жылдардың басында Джордж Уиллис Ричи және Анри Кристиен ойлап тапқан. Бұл конструкция үлкен кәсіби зерттеу телескоптарында, оның ішінде Хаббл ғарыш телескобында, Кек телескоптарында және Өте үлкен телескопта (VLT) кеңінен қолданылады; сондай-ақ, ол жоғары сапалы әуесқой телескоптарында да кездеседі.

Далл-Киркхам

Далл Киркхам Кассегрен телескопының дизайнын 1928 жылы Хорас Даль жасаған. 1930 жылы "Scientific American" журналында жарияланған мақалада осы телескоптың аты аталды. Бұл мақалада әуесқой астроном Аллан Киркхам мен сол кездегі журналдың астрономия редакторы Альберт Г. Ингаллс арасындағы әңгіме баяндалған. Ол ойыс эллипстік негізгі айнаны және дөңес сфералық екінші айнаны пайдаланады. Бұл жүйені классикалық Кассегрен немесе Ричи-Кретиен жүйелеріне қарағанда жылтырату оңай болғанымен, осьтен алшақтағанда кома айтарлықтай нашарлайды, сондықтан бейне осьтен алшақтаған сайын тез бұзылады. Бұл ұзақ фокустық қатынастарда көрінуі аз болғандықтан, Далл Киркхам телескоптары көбінесе f/15-тен жылдам болмайды.

Оқпаннан тыс конфигурациялар

Кассегреннің ерекше түрі — Шейфшпиглер телескопы ("қисайған" немесе "беткей шағылыстырғыш"; оның ойлап тапқан Антон Каттердің құрметіне "Куттер телескопы" деп те аталады), ол екінші айнаның негізгі айнаға көлеңке түсіруін болдырмау үшін көлбеу айналарды пайдаланады. Дегенмен, дифракциялық суреттерді жоюға қарамастан, түзетілуі қажет басқа да аберрациялар пайда болады. Радиоантенналар үшін әртүрлі сыртқы осьтік конфигурациялар қолданылады. Кассегреннің тағы бір сыртқы осьтік, кедергісіз дизайны және түрі — Артур Леонардтың ойлап тапқан "Йоло" рефлекторы. Бұл конструкция осьтен тыс астигматизмді түзету үшін сфералық немесе параболалық негізгі айна және механикалық түрде бұрылған сфералық екінші айнаны қолданады. Дұрыс орнатылған жағдайда, "Йоло" планеталық объектілерді және кең емес нысаналарды кедергісіз, контрасты жоғары және сфералық аберрациядан туындаған бейне сапасының нашарлауынсыз көрсете алады. Кедергінің болмауы Кассегрен және Ньютондық рефлекторлы астрофотографиямен байланысты дифракцияны да жояды.

Кассадиоптриялық касс-дренаждар

Катадиоптриялық Кассегрен телескоптары екі айна қолданады, көбінесе шығынды төмендету үшін сфералық бастапқы айнамен, ал нәтижеде туындайтын аберрацияларды түзету үшін рефракциялық түзету элементтерімен үйлестіріледі.

Шмидт-Кассегрейн

Шмидт-Кассегрен кең өрісті Шмидт камерасынан дамытылды, бірақ Кассегрен конфигурациясы оған әлдеқайда тар көру бұрышын береді. Бірінші оптикалық элемент – Шмидт корректорлық пластинасы. Пластинаны бір жағынан вакуумға қойып, шар тәрізді негізгі айнаның тудырған сфералық аберрацияны түзету үшін қажетті нақты түзетуді ұнтақтау арқылы жасалады. Шмидт-Кассегрен телескоптары әуесқой астрономдардың арасында танымал. Шмидт-Кассегрен камерасының алғашқы үлгісі 1946 жылы суретші, сәулетші және физик Роджер Хейвардтың патентімен тіркелді, онда пленка ұстағышы телескоптың сыртына орналастырылған.

Максутов-Кассегрейн

Максутов Кассеграйн – совет/украин оптик және астрономы Дмитрий Дмитриевич Максутовтың есімімен аталатын Максутов телескопының түрі. Ол, қуыс сфераның бөлігінен жасалған оптикалық мөлдір түзетуш линзасынан басталады. Оның сфералық негізгі айнасы және сфералық екінші айнасы бар, ол көбінесе түзетуш линзаның айналанған бөлігінен жасалады.

Аргунов-Кассегрейн

Аргунов Кассегрен телескопындағы барлық оптика сфералық, ал классикалық Кассегрен екінші айнасы үш ауа кеңістігінде орналасқан линза элементтерінен тұратын суб-апертуралық корректормен алмастырылған. Басты айнадан ең алыс элемент – екінші айна қызметін атқаратын Мангин айнасы.

Клевцов-Кассегрейн

Клевцов Кассеграйны, Аргунов Кассеграйны сияқты, кішкентай мениск линзасы мен Мангин айнасынан тұратын субапертуралық түзетушіні қолданады, ол "екіншілік айна" қызметін атқарады.

Кассегрен радио антенналары

Кассеграйн конструкциялары 2,4 метрден 70 метрге дейінгі мөлшердегі спутниктік байланыс жер станцияларының антенналарында және радиотелескоптарда да қолданылады. Орталықта орналасқан қосымша рефлектор радиожиілік сигналдарын оптикалық телескоптар сияқты шоғырландырады. Кассеграйн радиоантеннасының мысалы – JPL-дің Голдстоун антенна кешеніндегі 70 метрлік тарелка. Бұл антеннадағы соңғы фокус негізгі айнаның алдында, айнадан көтеріңкі тұғырдың үстінде орналасқан.