Кіріспе

Джорджия штатындағы тарихи үй, АҚШ

Шеф Ванн үйі – Чероки ұлтының алғашқы кірпіштен салынған үйі, және ол "Чероки ұлтының көрнекі орны" деп аталады. Чероки басшысы Джеймс Ваннға тиесілі болған Ванн үйі – тарихи орындардың ұлттық тізіліміндегі Джорджияның тарихи ескерткіші және Джорджия штатының солтүстік бөлігіндегі ең көне құрылыстардың бірі. Ол Мюррей округінде, солтүстік-батыстағы Чатсворт қаласының шетінде орналасқан. Одан айналасының көрінісі және шығысқа қарай 16 шақырым жердегі Кохутта таулары жақсы көрінеді.

Ванн үйінің құрылысы

Джеймс Ванн Чероки халқының ең бай бизнесмені және басшысы болуға ұмтылғанда, ол өзінің мәртебесін көрсететін екі қабатты кірпіш үй салуды шешті. Ол жобалау үшін кәсіби сәулетшілерді шақырды. Жергілікті черокилерге білім беруден басқа, моравиялықтар ғимарат құрылысына да үлес қосты. 1803 жылдың шілдесінде Вогт (мүмкін Джеймс Ванннің қайын інісі Чарльз Вогт) және доктор Генри Чандли Форман құрылысты бастау үшін келді. Құрылыс 1803 жылдың соңында басталды және 1804 жылдың басында аяқталды. Сыртқы қабырғалары (шамамен он сегіз дюйм қалыңдықпен) және ішкі қабырғалары (шамамен сегіз дюйм қалыңдықпен) толығымен кірпіштен жасалған. Бұл кірпіштер Спринг-Плейс плантациясы (Ванн үйі) жеріндегі қызыл саздан алынған. Құрылыста қолдан жасалған шегелер мен иінтіректер Ванннің ұстаханасынан алынған. Тек үшінші қабаттың ішкі қабырғалары ағашпен қапталған. Бұл үйдің кірпіш қалауын басқарған Роберт Генри Хауэлл Вирджинияда туып, 1834 жылы қайтыс болды. Ол Джорджия штатының Спринг-Плейс қаласындағы моравиялық зиратта жерленген. Ол сонымен қатар Макнейр үйін және Хилдебранд үйінің негізін салды. Үйдің сәулеті кеш Федералдық стиль мен ерте Грузин стилінің үйлесімінен тұрады. Онда екі толық қабат және үшінші жартылай қабат бар: бірінші және екінші қабаттардың биіктігі он екі фут, ал үшінші қабаттың биіктігі алты фут. Бірінші және екінші қабаттарда стандартты үш бөлмеден орын алған. Екі қабатта да шығысқа, батысқа қарап бөлмелер және оларды бөлетін дәліз бар. Бірінші қабатта ас бөлмесі шығыста орналасқан, ал батыс бөлмесі – қонақ бөлмесі, көбінесе отбасылық немесе тұрғын бөлме деп аталады. Екінші қабатта шығыс бөлмесі – жатын бөлме, ал батыс бөлмесі – қонаққа арналған жатын бөлме. Тек үшінші қабат ғана, Джеймс тірі кезінде қойма ретінде, ал кейіннен Джозефтің балаларына бөлме ретінде пайдаланылған, бұл стандартты жоспардан өзгеше. Үшінші қабатқа көтерілгенде екі бөлме көрінеді. Үшінші қабаттағы баспалдақтан кіретін бөлме ұлдардың бөлмесі болған деп саналады. Бұл бөлме үйдің енінің үштен екі бөлігін құрайды және қабырғаларында екі шкаф ойылған. Үшінші қабаттағы екінші бөлме қыздарға арналған. Бұл бөлме үйдің енінің үштен бір бөлігін ғана құрайды, бірақ қыздарға көбірек жеке кеңістік беру үшін оны ұлдардың бөлмесінен бөліп тастауға болады. Ванн үйінде екі жеке бөлмесі бар жертөле де бар, олардың бірі шарап қоймасы ретінде пайдаланылған. Екінші бөлме, болжам бойынша, тәртіпсіздік жасаған құлдарды ұстауға арналған, ал Джеймс Ваннның оларға қатыгездікпен қарағаны белгілі. Қызыл, көк, жасыл және сары түстермен безендірілген үйдің ішкі кеңістігі – уақыттан өшпес шедевр. Ақ түс үйдің барлық жерінде тек фон ретінде қолданылады. Үйде осы төрт түстің болуының екі себебі бар. Біріншісі – бұл төрт түс табиғаттың әр түрлі элементтерін көрсетеді. Қызыл түс – Грузияның қызыл топырағын, көк – аспанды, жасыл – ағаштар мен шөпті, ал сары – егістіктің бидайын және жүгерісін білдіреді. Екінші мүмкіндік – бұл төрт түс Федералдық стильдің түстерінің бөлігі болуы мүмкін. Бұл түстер 1700-ші жылдардың соңы мен 1800-ші жылдардың басында басқа үйлерде де танымал болған. Ванн үйіндегі осы түстердің қолданылуы мен сол кездегі басқа үйлердің арасындағы айырмашылық – түстердің таралуында. Федералдық кезеңдегі көптеген үйлер бір бөлмеде түстерді шоғырландырады, мысалы, қызыл бөлме, көк бөлме және т.б. бірақ Ванн үйінде түстер әр бөлмеде араластырылып, көп түсті көрініс береді. Бұл түстер үйдің шатырларында, есік жақтауларында және қабырғаларында сақталған. Үйдің есіктері, «христиан есіктері» деп аталады, ерекше қызығушылық тудырады. Олардың әшекейлерінде айқыш пен ашық Киелі кітап бейнеленген. Ұстаханадан басқа, аумақта 42 құл қорасы, 6 сарай, бес түтін үйі, сауда орталығы, 1000-нан астам шабдалы ағашы, 147 алма ағашы және дистилляциялық қондырғы орналасқан. Ванн үйін салғаннан кейін, Джеймс 1809 жылы Буффингтон тавернасында өлтірілгенге дейін бес жыл онда тұрды. Оның қайтыс болғаннан кейін, сүйікті баласы, Рич Джо Ванн, кіші де емес, үлкен де емес, үйді мұраға алды.

Бай Джоның Ван үйі

Бай Джоның әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол жаңа үйге жақсартулар мен өзгерістер енгізді. Бай Джо үйді басқаруға алғаннан кейін, 1809 және 1818 жылдар аралығында үйді безендіруге тапсырыс беріп, төледі. Бұл жұмысты атқару үшін Бай Джо әке мен баладан құралған құрылысшылар бригадасын жалдады. 1818 жылы Джон Маккартни және оның ұлы Джеймс Ванн үйіне келіп жұмысын бастады. Маккартнилер үйдегі барлық ағаш өңдеулерін, соның ішінде иондық бағаналарды орнатты. Олар сонымен қатар үйдің ең ерекше архитектуралық ескерткіші – үшінші қабаттың дәлізіндегі «аспаздық» баспалдақты салды. Бұл баспалдақ «аспазда» немесе «ілдірілгендей» сезім береді, себебі баспалдақтың екінші алабы бірінші қабаттағы залдың үстінде, көзге көрінбейтін тірексіз орналасқан, сондықтан ол алаптың ауада ілініп тұрғандай немесе жүзіп тұрғандай көрінеді. Ванн баспалдағы Грузиядағы консольді құрылыстың ең көне мысалдарының бірі болып табылады. Бастапқыда Федералдық жолға қараған басты кіреберістің бір жағы салмақты тең бөлу үшін таразы ретінде жұмыс істейді. Бірінші қабаттағы дәлізден ілінген баспалдақтың қарама-қарсы жағы шамамен алты дюйм қалыңдығындағы қатты кірпіш қабырғаға бекітілген. Кірпіш қабырға екінші алаптан әлдеқайда тығыз, яғни алапқа оны теңдестіре алмайтын салмақ түспейді. 1819 жылы президент Джеймс Монро және оның үш серігі Аугустадан Нэшвиллге сапар жасады. Олар Спринг-Плейс жеріндегі Спартан-Моравия миссиясында түндемек болған. Бірақ президент Монро жақын жердегі Ванн үйін таңдады, себебі ол оны миссиядан гөрі ыңғайлы деп тапты және Рич Джодан түнде қалуға рұқсат сұрады. Рич Джо президент Монромен кездескенде 20 жаста болды.

Бай Джоны қуып шығару және Ванн үйін басып алу

Джорджиядағы алтын асығудан кейін, бай Джо Ванн үйін басқару үшін ақ адамды, мырза Хауэлді жалдады. Ол ешқашан Ванн үшін жұмыс істемегенмен, черокилар білмей тұрып, ақтарға черокилар үшін рұқсатсыз жұмыс істеуге тыйым салатын жаңа Джорджия заңын бұзды. Черокилердің "Көз жасы жолына" дейін, бай Джо мен оның отбасы үйді иелену үшін екі қарсы таласқа тап болды. Полковник Уильям Бишоп және танымал Джорджия гвардиясы рұқсатсыз ақ адамды жалдағандықтан үйді иеленуге тырысты. Спенсер Райли 1832 жылғы Жер лотереясында үйді жеңіп алғанын мәлімдеді, ол Алтыншы Джорджия жер лотереясы деп белгілі, және сол уақытта үйге талап қойды. Полковник Бишоп содан кейін бай Джоны үйден қуды. Полковник Бишоп үйді өзінің жергілікті штабы ретінде пайдаланды және ағасы Абессалом Бишопқа онда тұруға рұқсат берді. Райли өз талабын іске асырып, үйге қоныстанды. Райлиден құтылу үшін Бишоп тұтанған бұтақты алып, оны шығарып жіберу үшін үйдің консольдік сатысына лақтырды, бұл үйге зиян келтірді. Бұл әрекет күтілген нәтижені берді және Бишоптың ағасы үйге қайтып келді. Ванн мен оның отбасы үй-жайын және мүлкін жоғалтса да, кейіннен ол залап үшін сотқа жүгінді және үкіметтен өтемақы ретінде 19 605 доллар алды, бұл сол кездегі 10 000 доллар құнынан екі есе көп. Сол жылдың қараша айында полковник Бишоп Джон Говард Пейнді үйдің аумағында 13 күнге қамады. "Үй, тәтті үй" әнінің авторы Пейнге Грузия штатына қарсы черокилердің талаптарын қолдағандығы үшін бүлік қоздыру айыбы тағылды.

Ван үйін қалпына келтіру

Бай Джо мен оның отбасын 1835 жылдың наурыз айында үйден күшпен шығарып, Көз жасты жол арқылы Оклахома штатының Веберс-Фоллз қаласына көшірді. Олар Грузияға немесе үйлеріне қайтып оралмады. Осы жылдар ішінде Ванн үйінің он жеті түрлі иесі болды. 1952 жылы 1920 жылы сатып алған дәрігер Ж. Э. Брэдфорд оны Джорджия тарихи комиссиясына және Джорджия штатына сатты. Үй өте қиын жағдайда болды, шатыры құлап, табиғаттың әсеріне ұшыраған. Бай Джо Грузиядан кеткеннен кейін, бір иесі үйге қосымша бөлме салды. 1958 жылы үйді қалпына келтіру жұмысы басталды. Ол алты жылға созылды, бұл жұмысқа бастапқы үйге жатпаған қосымша бөлмені бұзу және үйді классикалық түстер схемасына сәйкес қайта бояу кірді. Бүгінде оны Джорджия табиғи ресурстар департаментінің Парктер, демалыс және тарихи орындар бөлімі басқарады.

Роберт Э. Чемберс түсіндірме орталығы

Грузия штаты, чероки тайпасы және Оклахома штаты, сондай-ақ басқа да қолдау көрсетушілер 1999 жылы Ванн үйінің қасына "Роберт Э. Чемберс түсіндіру орталығы" деп аталған, жаңадан жобаланған мұражай құрылысына қаржы жұмсады. Ол 2002 жылдың 27 шілдесінде чероки халқы мен олардың тарихын құрметтеу үшін ашылды. Жаңа орталық сонымен қатар басшылар Джеймс пен Джозеф Ванннің өмірін көрсетеді, сондай-ақ чероки ұлтының соңғы 200 жылдағы тарихын, оның ішінде танымал "Көз жасы жолы" тарихын ұсынады. Роберт Э. Чемберс чероки халқын қолдағандығы үшін осылай аталып, өйткені ол Чатсворт қаласының туған кәсіпкері болған.