Кіріспе

Джефферсон Дэвистің үйі

1848 жылдан бастап Мексика шығанағының жағасындағы Миссисипи штатының Билокси қаласында салынған Бовуар ескеріші, Америка Конфедерациясының бұрынғы президенті Джефферсон Дэвистің соғыстан кейінгі (1876–1889) үйі болды. Ұлттық саябақтар қызметі бұл үйді және плантацияны Ұлттық тарихи ескерткіш деп жариялады. 1873 жылы Самуэль Дорси, фермер, бұл ескерішті сатып алды. 1875 жылы Дорси қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Сара Дорси Дэвис қиын жағдайда екенін білді. Дорси Дэвисті плантацияға шақырып, бас үйдің жанындағы шағын үйді ұсынды, онда ол тұрып, естеліктерін жаза алатын болды. Дэвис әйелі Варина Дэвис және кіші қызы Варина Энн Дэвис (Винни деп аталған) екеуімен бірге өмірінің соңына дейін осында тұрды. 1878 жылы қатерлі ісікке шалдыққан Дорси өсиетін қайта жазып, Бовуарды Джефферсон Дэвиске мұра қалдырды, ал Винниді соңғы мұрагер етіп, әкесінен кейін мұрагерлікке ие болуға белгіледі. Дэвис отбасы 1889 жылы Джефферсон Дэвис қайтыс болғанға дейін Бовуарда тұрды. Варина мен Винни 1891 жылы Нью-Йорк қаласына көшті. 1898 жылы Винни қайтыс болғаннан кейін плантация Варина Дэвиске мұра болып өтті. Дэвис 1902 жылы оны Миссисипи штатындағы Конфедерация ардагерлерінің ұлдарына, Конфедерация армиясының ардагерлеріне арналған үй ретінде пайдалану және кейіннен күйеуінің ескерткіші ретінде сақтау шартымен сатты. Жақын жерде казармалар салынды және 1953 жылға дейін, Миссисипидегі соңғы Конфедерация ардагері қайтыс болғанға дейін бұл үй сол мақсатта пайдаланылды. Одан кейін бас үй мұражайға айналдырылды. 1998 жылы кітапхананың құрылысы аяқталып, ашылды. Бовуар 1969 жылы «Камилл» дауылдан зардап көрмеді. Бірақ 2005 жылдың 29 тамызында «Катрина» дауыл кезінде бас үй мен кітапхана қирап, басқа да шаруашылық ғимараттары бұзылды. Үй қалпына келтіріліп қайта ашылды, ал кітапхананың жөндеу жұмыстары жалғасты.

Сипаттама

"Бэвуар" атауы "көрініске әдемі" дегенді білдіреді. Дэвис сол жерде тұрған кезде, Бэвуар үйді шамамен кедрлер, емендер және магнолия ағаштары қоршап тұрды, ал үйдің артында бұрын апельсин бақшасы болған. Үй Мексика шығанағына қарап тұр, ал көптеген ескі ағаштардың бұтақтарынан испан есілмесі ілінген. Остер Байо – бұрын Миссисипи шығанағына тікелей қосылған тұщы су тоғаны және шығанақ басындағы батпақ – қазір негізгі үйдің артындағы жердің батысынан шығысына қарай ағып өтеді. Бұл су тоғаны табиғи артезиан бұлақтарымен толығады. Елді мекеннің солтүстік-шығыс бөлігі 1800 жылдары осы аймақта болған ортаға ұқсас, бастапқы, қалалық құрылысқа дейінгі қатты ағаш орманының орны болып табылады. Бүгінде бұл жердің ауданы шамамен (көлемі көрсетіледі). Ол Билокси жағажайынан 90-шы АҚШ тас жолының ар жағында орналасқан. Кешенге қазір Луизиана стиліндегі көтерілген жазғы үй, ботаникалық бақ, бұрынғы Конфедерация ардагерлерінің үйі, заманауи сыйлық дүкені, Конфедерация әскері мұражайы, Джефферсон Дэвис президенттік кітапханасы мен мұражайы, түрлі шаруашылық ғимараттар және тарихи Конфедерация зираты кіреді, онда белгісіз Конфедерация әскерінің қабірі де бар. Бұл ғимараттардың жетісінен бесеуі "Катрина" дауілінен қирады, оларды қайта жаңғырту жоспарлануда. Ағымдағы ұсыныстар Остер Байоны оның бастапқы экологиялық жағдайына қайта келтіруді көздейді, бірақ бұл аймақ "Катрина" дауілінен ауыр зардап шекті.

Тарих

Бовуар 1848 жылы плантатор және кәсіпкер Джеймс Браун салған, ал 1852 жылы құрылысы аяқталған. 1873 жылы мүлік Фрэнк Джонстонға сатылды, одан кейін Сэмюэл мен Сара Энн Эллис Дорсиге тиесілі болды. Олар плантацияны мақта өсіру үшін пайдаланды. Сара Дорси – Луизиана штатының соғыс кезеңіндегі губернаторы Генри Уоткинс Алленнің өмірбаянын жазған романист және тарихшы. Оның еңбегі «Жоғалған себеп» әдебиетінің маңызды үлгісі саналады. Миссисипи штатының Натчес қаласында туып өскен ол, Оңтүстіктегі танымал Перси әулетінің мүшесі болды. 1875 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін, жесір Дорси басты үйде өзінің аралас ағасы Мортимер Дальгренмен бірге тұрды. 1876 жылы Джефферсон Дэвистің қаржылық және жеке қиындықтары туралы естіген Дорси оны Бовуарға шақырды. Ол оған коттедж ұсынды және «Конфедерациялық үкіметтің өркендеуі мен құлдырауы» (1881) атты мемуарларын жазуға көмектесті, оның материалдарын ұйымдастырып, диктантты қабылдап, оны ынталандырды. Дэвис Дорсидің шақыруын қабылдап, 1877 жылы плантация аумағындағы, қазір Кітапхана павильоны деп аталатын коттеджге көшіп келді. Кейіннен оның әйелі Варина да оған қосылды. Дэвис 1879 жылы мүлікті 5500 долларға сатып алуға келісті. 1878 жылы Дорси өліп бара жатқанын сезіп, өсиетін қайта жазды; ол плантацияны Дэвис пен оның қызына мұра етіп қалдырды. Дорси 1879 жылы қайтыс болды. Дэвис пен Варина кіші қызы Виннимен бірге басты үйге көшіп келді. Винни үйленбеген қалды, себебі олар оның янкилік аболиционист отбасына үйленуіне рұқсат бермеді. Дэвис 1889 жылғы желтоқсан айында қайтыс болғанға дейін үйде тұрды. Варина Дэвис өзінің «Джефферсон Дэвис: естеліктер» (1890) атты кітабын жазған кезде де сол үйде болды. Ол және оның қызы Винни 1891 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп кетті. Дорси, Дэвис қайтыс болғаннан кейін Бовуар оның қызына тиесілі болатынын айтқан. 1898 жылы қайтыс болғаннан кейін мүлік Варина Хауэлл Дэвиске мұрагерлікке өтті. 1902 жылы ол мүліктің көп бөлігін Конфедерация ардагерлерінің ұлдарының (SCV) Миссисипи бөлімшесіне сатты, олар оны Конфедерация ардагерлері мен жесірлері үшін үй ретінде пайдалануды және кейіннен күйеуінің құрметіне ескерткіш орнатуды жоспарлады. SCV басты үйдің артында оншақты барака, аурухана және шіркеу салды. 1903 жылдан 1957 жылға дейін осы жерде шамамен 2500 ардагер мен олардың отбасылары тұрды. Көптеген ардагерлер мүлік аумағындағы зиратқа жерленді. 1941 жылы басты үй жалпы жұртшылыққа ашылды. Соңынан бұл жерде Конфедерация мұражайы ашылды. Келесі онжылдықтарда Джефферсон Дэвис галереясы, сыйлық дүкені, белгісіз Конфедерация сарбазының қабірі және Джефферсон Дэвис президенттік кітапханасы мен мұражайы құрылды. 1969 жылы үй Камилл дауылынан зардап шекпеді. Алайда, су тасқынынан кейін жөндеу және қалпына келтіру жұмыстары қажет болды. 1998 жылы Конфедерация ардагерлерінің ұлдарының Миссисипи бөлімшесі Джефферсон Дэвис президенттік кітапханасын ашты. Онда Джефферсон Дэвистің жеке кітапханасы мен құжаттары, тарихи көрме, театр және дәріс залы орналасқан.

Залалдарды бағалау

2005 жылдың 29 тамызында негізгі ғимарат қатты зақымдалды, жаңадан жөнделген галереялары (перзенттері) мен шатырдың бір бөлігі жойылды, бірақ «Катрина» даулы оны толығымен қиратпады, ол Билокси-Гальфпорт аймағына тікелей соқты. «The Clarion Ledger» 31 тамызда Beauvoir «іс жүзінде қиратылған» деп хабарлады, бұл зақымды жоғары бағалау болды. Дауыл Хейс коттеджін, кітапхана павильонын, казарманың үлгісін, Конфедерация мұражайын және директордың үйін қиратты. Дауыл Дэвис президенттік кітапханасының бірінші қабатын толығымен бұзды. Жинақтың шамамен 35 пайызы жоғалды. «Катрина» даулынан келген ауқымды зақымдар Beauvoir-ды масштабты қалпына келтіру жұмыстарын қажет етті, бірақ бұл оқиға АҚШ үкіметінің ғимараттың егжей-тегжейлі фотосуреттерін кеңінен таратты, олар сәулеттік ерекшеліктерді және бастапқы құрылыстың ішкі құрылымының бір бөлігін ашты. Beauvoir кіреберісінде, есіктің үстінде және сол жақтағы терезеде есік пен терезе қаптамасының бойымен тісті қалыптар (дентилдер) көрінеді. Ғимараттың ішкі құрылысы да ашылды, құрылыстың ашық қалған бөліктерінде, мысалы, жертөледегі қызыл кірпіш тіреулерде немесе ағаш қабырға жақтауларында, сыртқы гипстің астында ағаш торлармен бекітілген. Beauvoir-дың сыртқы қабығын үйдің ядросын қоршап тұрған алты камин қорғады. Сыртқы қабырғаларды нығайтқан алты кірпіш каминнің тек біреуі ғана дауыл кезінде құлап кетті. Алты каминнің бесеуі жеткілікті құрылымдық тұрақтылықты сақтап, ғимараттың қабырғалары су астында құлап кетпеуіне мүмкіндік берді. Beauvoir-дың артқы, батыс жағында, алдыңғы ауланың ағашының артында, жасыл дауыл жалюзилері кіреберіске шабуылдаған қалдықтардан аман қалды. Жалюзилер 8 метрлік (24 фут) дауыл толқынына қарамастан, әйнек панельдерін қорғады. Beauvoir үйінің толық бөліктері түпнұсқалық құрылыс ерекшеліктері мен терезелерді сақтау үшін (оң жақтағы фотосуреттерде көрсетілгендей) бұрынғы күйінде қалды.

Ғимараттарды қалпына келтіру

Миссисипи штатында мыңдаған үйлер "Катрина" даулынан зақымданған немесе қирағандықтан, құрылыс жұмыстары барлық апат аймақтарына бағытталды. Бовуарды қалпына келтіру жұмысы баяу жүрді. Бірақ, ол АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші болғандықтан, Федералдық Төтенше Жағдайларды Басқару Агенттігінің (FEMA) өкілдері Бовуар кешенін жөндеуге және қайта құруға федералдық қолдау көрсетуге келісті. Әртүрлі федералдық, мемлекеттік және жеке ұйымдардың қаржылық көмегімен, сондай-ақ жекелеген азаматтардың үлесімен Бовуар сарайын қалпына келтіру жұмысы 2006 жылдың басында басталды. 2008 жылдың 3 маусымында, Джефферсон Дэвистің 200 жылдығында Бовуар сарайы толығымен қалпына келтіріліп, жалпыға арналған экскурсиялар үшін қайта ашылды. Сарай Джефферсон мен Варина Дэвис тұрған кездегі түпкілікті жағдайына келтірілді. 2009 жылдың қысында Дэвистің кітапханасы мен Хейздің коттеджі қайта салынды және жалпыға арналған экскурсиялар үшін ашылды. Джефферсон Дэвис Президенттік кітапханасы мен мұражайы 2013 жылдың маусым айында ашылды. Көптеген артефактілер табылып, "Катрина" даулынан келген зардаптан қалпына келтірілді немесе жөнделді. Президенттік кітапханадан басқа, Бовуар сарайының артындағы тарихи асхана да қайта құрылды. Жаңарту жұмыстарына мемлекеттік және федералдық қаржыдан 17,2 миллион доллар жұмсалды.

Қайта қалпына келтіру жинақтар

Жинақтардың шамамен 60% құтқарылатыны болжануда. "Катринадан" бұрын Джефферсон Дэвис президенттік кітапханасы АҚШ тарихы, Оңтүстік тарихы және Америка Азамат соғысы тарихы бойынша 12 000 кітаптан тұратын жинаққа ие болды. Кітапхана сонымен қатар фотосуреттер, жеке хаттар, қолжазбалар, конверттер, пошта карточкалары, газет кесінділері, "Конфедерация ветерандары" және "Конфедерация ветерандарының ұлдары" сияқты Конфедерация мұралық ұйымдарының құжаттары, сондай-ақ бір кезде осы жерде болған ветерандар үйінің құжаттарын сақтады. Осы құжаттардың көп бөлігі сақталып қалды, тек екі мұражайда көрсетілгендері ғана жоғалды. Азаматтық еріктілер мен Миссисипи армиясының ұлттық гвардиясы құтқару жұмысына көмектесті. Өкінішке орай, көптеген түпнұсқа қыш және артефакттар сақталған бөлме, түпнұсқаларының көшірмелері сатылатын сыйлық дүкеніне жақын орналасқан еді. Екі бөлме де қирады, сондықтан қираған қалдықтарды іздеп, нағыз жәдігерлерді анықтау өте қиын болды.

Бүгін

Бовуар Миссисипи штатының Конфедерация ардагерлері ұлдарының бөлімшесіне тиесілі және олар басқарады. Smithsonian журналы 2018 жылы бұл мұражайдың "жоғалған себеп" көзқарасын таратып, құлдықты оңдық институт ретінде және Азамат соғысының маңызсыз факторы ретінде көрсететінін хабарлады. Сондай-ақ, Миссисипи штаты жыл сайын 100 000 АҚШ долларын (~$ in) күтіп-жөндеуге грант ретінде бөледі.

Іс-шаралар

Катрина дауылы келгенге дейін жыл сайынғы шараларға наурыз айындағы көктемгі қажылық, сәуір айындағы Конфедерация естелік күні, қазан айындағы күзгі жиын және желтоқсан айындағы шам жарығымен тойлану кіретін. 2018 жылғы деректер бойынша күзгі жиын күнтізбедегі "басты оқиға" деп сипатталады. Келушілерге Джефферсон Дэвистің өмірінен жасалған деректі фильм көрсетілді, оны Дэвистің көп жылдық досы, Айова штатының сенаторы Джордж Уоллес Джонс рөліндегі актер баяндады.

Тағайындаулар

Үй және оның аумағы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Бовуар сондай-ақ Ұлттық тарихи маңызы бар орын және Миссисипи штатының тарихи маңызы бар орын деп жарияланды.