Кіріспе

Коммерциялық емес бастама "Бір балаға бір ноутбук" (OLPC) – әлемдегі балалардың білімін өзгерту мақсатымен құрылған коммерциялық емес жоба; осы мақсатқа дамып келе жатқан елдер үшін білім беру құралдарын жасау және тарату, сондай-ақ олар үшін бағдарламалық қамтамасыз ету мен контент әзірлеу арқылы қол жеткізілуі тиіс еді. 2005 жылы жоба іске қосылғанда ноутбуктердің бөлшек сауда бағасы шамамен 1000 АҚШ долларынан асып түсті, сондықтан бұл мақсатқа жету үшін төмен құнмен өндірілетін машинаны жасау қажет болды. Осылайша OLPC XO ноутбугі пайда болды, бұл Yves Béhar Continuum (қазір EPAM Continuum) компаниясымен жасалған, аз қуатты және төмен бағалы ноутбук. Жобаға бастапқыда AMD, eBay, Google, Marvell Technology Group, News Corporation және Nortel сияқты ұйымдар қаржылық қолдау көрсетті. Chi Mei Corporation, Red Hat және Quanta түрлі көмектер берді. Күтілгендей сатылымдар орындалмағаннан кейін 2014 жылы қор жұмысын тоқтатты.

Тарих

OLPC бағдарламасы Сеймур Паперттің педагогикалық көзқарастарына негізделген, құрылымдық тәсіл деп аталатын оқу жолы, ол балаларға толыққанды цифрлық сауаттылықты дамыту үшін ерте жастан бастап компьютерлерді ұсынуды жақтады. Паперт және Николас Негропонте MIT Media Lab құрылғаннан бастап бірге жұмыс істеді. Паперт компьютерлерді компьютерлік сыныптарға орналастыруды ескі кітапханалардағы қабырғаға тізгіленген кітаптармен салыстырды. Негропонте бірлесіп пайдаланатын компьютерлерді бірлесіп пайдаланатын қаламдармен теңеді. Дегенмен, сол кезде компьютерлердің қымбат болуы (2004 жылға қарай әдеттегі ноутбук немесе кішкентай жұмыс үстелі 1500 доллардан астам тұрды) бұл жағдайдың сөзсіз болатыны сезілді. 2005 жылы Негропонте Давоста өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда сөз сөйледі. Ол өнеркәсіпті бұл мәселені шешуге, 100 долларлық ноутбук құруға шақырды, ол құрылымдық оқуды ынталандырады, білім беруде революция жасайды және әлемдік білімді барлық балаларға жеткізеді. Ол прототип әкелді және Давостың залдары мен дәліздерін аралап, қолдау іздегені туралы айтылды. Билл Гейтс және басқалар күмәндануына қарамастан, Негропонте Давостан AMD, News Corp компанияларынан қызығушылық білдіріп, көптеген басқа компаниялардың қолдауын алды. Бастапқыда Негропонте ноутбук құнының төмендеуіне дисплей құнының төмендеуінің көмектесетіні анық болды. Сондықтан, Давостан оралғаннан кейін ол 2005 жылдың басында MIT Media Lab факультетіне қосылған дисплей саласындағы пионер Мэри Лу Джепсенмен кездескенде, әңгімелер арзан ноутбук құру үшін дисплей инновацияларына ауысты. Жобаның енді мүмкін екеніне сенген Негропонте осы мақсатта алғашқы корпорацияны құрды: Жүз долларлық ноутбук корпорациясын. 2006 жылы Wikimania-да Джимми Уэльс «Бір балаға бір ноутбук» жобасының контент репозиторийіне алғашқы элемент ретінде Уикипедияны қосатынын жариялады. Уэльс: «Менің ойымша, Африкадағы балалардың жағдайына қамқорлық ету – менің рационалды мүддеме сай келеді», – деп түсіндірді және қаржы жинауға шақыруында былай деді: «Мен мұны Африкадағы бала үшін жасап отырмын, ол біздің қауымдастығымыз жасаған тегін оқулықтар мен анықтамалықтарды пайдаланып, оны қоршаған қасіретті кедейліктің шешімін табады. Бірақ бұл бала үшін интернеттегі сайт жеткіліксіз, біз өз жұмысымызды адамдарға қолжетімді формада жеткізудің жолын табуымыз керек. Мен мұны өз қызым үшін жасап отырмын, ол мәдениеттің тегін, меншік емес, білімді басқару барлық жердегі адамдардың қолында болатын, негізгі туындыларды олар ешкімнен рұқсат сұрамай, еркін қабылдап, өзгертіп, бөлісе алатын әлемде өседі деп үміттенемін. Біз қазірдің өзінде интернетті қайтарып алудамыз. Сіздің көмегіңізбен біз әлемді қайтарып аламыз». 2006 жылы Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДБ) ноутбукке қолдау көрсететінін жариялады. БҰҰДБ мәлімдемесінде «неғұрлым аз дамыған елдердегі мақсатты мектептерге технология мен ресурстарды жеткізу» үшін OLPC-мен жұмыс істейтіні айтылды. Intel компаниясы 2007 жылы қысқа мерзімге қауымдастыққа мүше болды. OLPC-нің негізін қалаушы Николас Негропонте Intel-ді коммерциялық емес ұйымды жоюға тырысқандықтан айыптағаннан кейін, Intel және OLPC арасындағы өзара сындарды болдырмау туралы келісіммен басқармаға қосылды. Intel 2008 жылдың 3 қаңтарында мүшелігінен кетті, себебі Негропонте компаниясының Intel компаниясынан Classmate компьютерлерін демпингтеуді тоқтату туралы өтінішімен келіспеушіліктер болды.

Құны

Жобаның бастапқы мақсаты 100 АҚШ долларын құрады. 2006 жылдың мамыр айында Негропонте Red Hat компаниясының жылдық қолданушылар саммитінде: "Бұл баға өзгермелі. Біз коммерциялық емес ұйымбыз. 2008 жылға қарай 100 долларға жетуді көздеп отырмыз, бірақ бәлкім 135 доллар, тіпті 140 долларға жетеді" деді. Соңғы табыс тобы бір ноутбук сатып алу үшін жылдық табысының төрттен бірінен астам бөлігін жұмсауына тура келеді, ал ақпараттық-коммуникациялық технологияларға (АКТ) жұмсалатын орташа әлемдік шығын табыстың 3% құрайды.

Технология

[[Файл:Лаптоптың бұрандасы.jpg|thumb|Екінші буын прототипінде пайдасыз болып шыққан қолдық механизм болған. XO 3 концепциясы планшеттік компьютерге ұқсас және XO 1.75-тің ішкі құрылымын алу жоспарланған.

Уругвай

2007 жылдың қазан айында Уругвай 100 000 ноутбукке тапсырыс берді, осылайша Уругвай толық көлемде ноутбук сатып алған алғашқы ел болды. OLPC технологиясының алғашқы, сынақ емес, іске асырылуы 2007 жылдың желтоқсан айында Уругвайда өтті. Соңғы екі жыл ішінде 362 000 оқушы мен 18 000 мұғалім қатысты, бұл мемлекетке бала басына 260 доллар (159 фунт стерлинг) тұс келді, соның ішінде техникалық қызмет көрсету, жабдықтарды жөндеу, мұғалімдерді оқыту және интернет қосылымы қаражаты да бар. Алайда, жақындағы зерттеулер жобаның нәтижелеріне қарама-қарсы пікір білдіріп, оны табысты деп бағалайды, мысалы, 2020 жылы Жанықты даму үшін кеңжолақты комиссиясы жариялаған материалдарда көрсетілгендей.

Арцах

2012 жылдың 26 қаңтарында премьер-министр Ара Харутюнян мен кәсіпкер Эдуардо Эрнекиан Арцахта OLPC бағдарламасын іске қосу туралы өзара түсіністік меморандумына қол қойды. Бағдарлама Арцахтың барлық бастауыш мектептеріне бағытталған. Эрнекиан соғыс аймағындағы азаматтарға сапалы білім беру мүмкіндігін ұсыну арқылы білім деңгейіндегі айырмашылықты азайтуға үміттенеді. Нью-Йорк негізделген коммерциялық емес ұйым, Арменияның жалпымемлекеттік қайырымдылық қоры, жергілікті деңгейде қолдау көрсету арқылы осы жауапкершілікті жүзеге асыруға көмектесуде. Арцах үкіметі осы бағдарламаны іске асыру үшін OLPC-мен бірлесіп жұмыс істеп жатыр және оған қуанышты.