Кіріспе

Тема – Бенин шығанағы мен Гананың Атлант мұхитының жағалауындағы қала. Ол ел астанасы Аккрадан шығысқа қарай, Ұлы Аккра аймағында орналасқан және Тема қалалық округінің орталығы болып табылады. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, Тема Гананың халқы ең көп орналасқан он бірінші елді мекені болып саналады, онда шамамен 161 612 адам тұрады – бұл 2005 жылғы 209 000 көрсеткіштен айтарлықтай төмендеуді білдіреді. Гринвич меридианы (00 бойлық) қаланың тікелей ортасынан өтеді. Тема жергілікті жұртшылық арасында «Порт қаласы» деген лақап атымен белгілі, себебі ол Гананың ең ірі теңіз порты болып табылады. Қала 25 түрлі қауымдастықтан тұрады, олардың әрқайсысы негізгі тұрмыстық жағдайларға оңай қол жеткізе алады. Тема – бұрынғы шағын балықшы ауылының орнында салынған қала. Теманы Гананың тұңғыш президенті Кваме Нкруманың тапсырысымен 1961 жылы ірі порт салынысымен бірге қарқынды дамыды. Тема мегаполисін жобалаған, жоспарлаған және дамытқан – қала құрылысы саласындағы марапатты сәулетші және Гананың алғашқы сәулетшісі Теодор С. Клерк. Жобалау тобына Лондонның Архитектуралық қауымдастығында тәлім алған бірнеше сәулетшілер кірді. Қазір Тема – ірі сауда орталығы, мұнай өңдеу зауыты мен көптеген фабрикалардың орналасқан жері, сонымен қатар автомобиль және теміржол арқылы Аккрамен байланысты. Тема – Гананың екі терең су теңіз портының бірі, екіншісі – Секонди-Такоради. 1962 жылы Тема қалашығы салынды және Тема порты ресми түрде ашылды. Келесі онжылдықтарда Тема Гананың өнеркәсіптік орталығына айналды, жол желісінің мұқият жоспарланған жүйесі, көгалдандыру және көше шамдарымен ерекшеленді. Бұл қалада сол кезде Африка қалаларында сирек кездесетін заманауи демалыс орындары мен басқа да әлеуметтік инфрақұрылымдар бар болды. Тема Ньютаун ауданы халықтың күрт өсуіне байланысты қиын жағдайға түсіп, Тема қалашығының артта қалған ауданына айналды, соңғысының жақсартылған тұрғын үйлеріне, геометриялық жолдарына немесе әлеуметтік жағдайларына ие болмады. Сонымен қатар, Тема Ньютаун компаниясының көшірілген ауыл тұрғындарына төлеген роялти ақшалары басшылық дау-дамайлардың салдарынан пайдаланылмады. Осының нәтижесінде аймақтың балық шаруашылығындағы әлеуеті толыққанды пайдаланылмады.

Өнеркәсіп

Қаланың негізгі өнеркәсіптік өнімдері алюминий, болат, өңделген балық, тазартылған мұнай өнімдері, тоқыма, химия өнімдері, азық-түлік және цемент болып табылады. Темада сондай-ақ еркін экономикалық аймақ анклавы бар.

Теңіз порты

1962 жылы ашылған Тема порты – Гананың екі теңіз портының ең ірісі. 2020 жылы контейнерлік шығынды 3 миллион TEU-ға дейін арттыру мақсатында 1,5 миллиард долларлық кеңейту жобасы аяқталды. Қазіргі таңда порт Африкадағы ең үлкен контейнерлік порттардың бірі. Оның сумен қоршалған ауданы және жалпы жер көлемі белгілі. Гананың импорты мен экспортымен қатар, Буркина-Фасо, Мали және Нигер сияқты теңізге шығу жолы жоқ елдерге бағытталған транзиттік жүктерді де қабылдайтын көлік торабы болып табылады. Тема порты Гананың импорт-экспорт жүктерінің 80%-ын, соның ішінде елдің басты экспорт тауары – какаоды қамтамасыз етеді. Портта жартастықтар, 12 терең су кемежайы, аса ірі мұнай танкерлеріне арналған кемежай, кеме құрылыс-жөндеу догы, қоймалар және транзиттік сарайлар бар. Портта жүк сақтау үшін ашық және жабық аймақтар қарастырылған, оның ішінде контейнерлер, металл өнімдері және басқа да жүктерді сақтауға арналған асфальтталған алаң бар. Порттың контейнерлік алаңы кез келген уақытта 8000-нан астам TEU-ды қабылдауға қабілетті. Шамамен белгілі ауданы бар жабық сақтау аймағында 50 000 тонна жүк сақтауға арналған алты сарай орналасқан. Портқа сондай-ақ 100 000 двт сыйымдылықтағы құрғақ док пен слип құрылғысы да кіреді. Портты Гана порттары мен кемежайлары басқармасы басқарады.

Балық аулау порты

Гананың балық аулаудың ұзақ тарихы бар. Тема балық аулау порты қаланың сауда портының шығыс жағында орналасқан. Ол ішкі балық аулау портын, қайық тұрақты орнын, сыртқы балық аулау портын және сауда және суық қоймалары бар сауда аймағын қамтиды. Үкімет ТДК және Мемлекеттік Тұрғын Ұйымымен бірлесіп қолжетімді мемлекеттік тұрғын үйлерді дамытты. Ұйым, әсіресе Тема порты ауданын заманауи тұрғын үйлермен дамытуда маңызды рөл атқарды. Ұйым 1952 жылы Тема қалашығын дамыту және басқару мақсатымен құрылды. 1963 жылы «Тема даму корпорациясы» туралы заң қабылданды. Соңғы жылдары корпорация Кореядан көп инвестиция алды, соның ішінде 2013 жылдан бастап жаңа стадион салу жоспары болды, бірақ бұл идея шаруашылықсыз жерлерде тұратындарға ұнамады. Корпорацияның алғашқы бас директоры Теодор С. Клерк болды, ол Гананың алғашқы сәулетшісі және жүлделі қала құрылыс жоспарлаушысы, ол заң күшіне енгеннен кейін 1963 жылдан 1965 жылға дейін бас директор лауазымында қызмет етті.

Көлік

Темадан Кумаси, Аккра, Мим, Ахафо, Кейп-Кост, Суньяни, Такоради, Тамале, Хо, Ва, Болғатанға, Элубо, Афлао, Техиман сияқты ірі қалаларға қатынайтын қоғамдық көліктер бар.

Білім

SOS Hermann Gmeiner International College (SOS HGIC) – 10-нан 13-ші сыныптарға дейінгі жеке аралас мектеп-интернат. Бұрын ол 10-шы және 11-ші сыныптар үшін Халықаралық жалпы орта білім беру сертификатын (IGCSE) және 12-ші және 13-ші сыныптар үшін Халықаралық бакалавриатты (IB) қолданған, бірақ қазіргі уақытта барлық төрт сынып үшін толық IB Диплом бағдарламасын жүргізеді. Мектепті 15 жылдан астам уақыт бойы Маргарет Нкрума басқарды, ал қазір оны Израиль Тити Офеи және Нии Ама Акита басқарады. Тема қаласында халықаралық мектеп, Tema International School (TIS) бар, ол HGIC-ден кейін екінші орында, сондай-ақ 22 қыркүйекте 1961 жылы салынған Tema орта мектебі (TSS немесе Temasco) бар. Темада бірнеше мемлекеттік орта мектептер бар, мысалы, 4-қауымдастықтағы Чему жоғары мектебі, Тема методистік күндізгі мектебі, Махеан жоғары мектебі, Мәрхәметті Ана жоғары мектебі және Тема техникалық институты. Жеке дайындық мектептері: Creator Schools, St Paul Methodist Primary және JHS, Marbs Preparatory School, Datus Complex, Deks Educational Institute, Naylor SDA School, Tema Christian Centre, Tema Parents Association, First Baptist School, Tema Regular Baptist School, Queen Esther School, Dorsons School, Adwenie Memorial, Creator School, New Covenant School, St Alban's School, Lorenz Wolf School, Bexhill School Complex, Life International School, Mazon Grace Academy, Santabarbera School, Angels Specialist School, First Star Academy, Pentecost School, Star School Complex, Tema Ridge, St John Bosco School және Rosharon Montessori School. Темада мемлекеттік бастауыш және негізгі мектептер де бар. Олардың ішінде Twedaase бастауыш мектебі, Star School, Aggrey Road School, Republic Road School, Padmore School, Mante Din Drive, Amen Basic, Manhean SDA School және Bethel Methodist School бар.