Кіріспе

Бұл желілік файл алмасу тарихындағы оқиғалардың уақыт жобасы.

1970 жылдар

1976 – Xmodem – Уорд Кристенсеннің нүктеден нүктеге бинарлық деректерді беру протоколы. 1978 жылдың ақпаны – Уорд Кристенсеннің CBBS алғашқы электрондық хабарламалар тақтасы жүйесі болады. BBS-ке қол жеткізу 1990 жылдардың басына дейін телефон желілері арқылы шектелген. 1979 – Usenet Том Траскотт пен Джим Эллис Солтүстік Каролина Университетінің Чапел-Хилл және Дьюк Университетінде құрастырды. Оның басты мақсаты – тақырыптық категориялар (Usenet newsgroups) ішіндегі белгілі бір талқылау тақырыптарын жеңілдету, сонымен қатар файлдарды алмасуға мүмкіндік береді. 2021 жылғы мәлімет бойынша екілік файлдарды тарататын *жаңалықтар топтары әлі де қолданыста.

1980 жылдар

Бұл дәуірде файлдарды бөлісудің көп бөлігі стационарлық телефон желісі арқылы модемдермен, секундына 300-ден 9600 битке дейін жылдамдықпен жүзеге асырылды. Көптеген қолданыстағы файлдық жүйелер тек қысқа файл атауларын қолдады. Компьютерлік жад және жылдамдық өте шектеулі болды, 33 МГц процессорлар тек онжылдықтың соңында тұтынушыларға қолжетімді болды. 1981 – Kermit (протокол) – telnet немесе басқа BBS жүйелерімен бірге қолданылатын, екілік деректерді беруге арналған екілік протокол. 1984 жылдың қаңтары – Sony Corp. of America v. Universal City Studios, Inc. ісінде АҚШ Жоғарғы Соты толық телешоулардың жеке даналарын уақытты ығыстыру мақсатында көшіруді әділ пайдалану деп шешті. Бұл іс соттарға үйде қолданылатын компьютерлер мен Интернет арқылы қолжетімді жаңа файлдарды бөлісу технологияларына қатысты түсіндіруде қиындықтар тудырады. 1984 – Том Дженнингс Fidonet-ті, кеңінен қолданысқа ие болған BBS жүйелері аралық протоколын құрды. 1985 жылдың қазаны – Файлдарды беру протоколы (File Transfer Protocol) Postel және Reynolds еңбегімен RFC 959 стандартында бекітілді. FTP файлдарды орталық серверден тиімді жүктеуге және түсіруге мүмкіндік береді. 1985 – Ymodem – Xmodem-ге қарағанда шағын жақсарту. 1986 – Zmodem – тағы бір нүктеден нүктеге екілік деректерді беру протоколы, ол ұзақ қашықтықта (жоғары жайлылықта) берілуде артықшылықтарға ие болды. 1988 жылдың тамызы – Jarkko Oikarinen Internet Relay Chat-ті құрды.

2000 жылдар

Компьютерлік ғылым терминдері бойынша, қазіргі заманғы файлдарды бөлісу 2000 жылдары басталды. Бірнеше файлдарды бөлісу протоколдары мен файл форматтары енгізілді, сонымен қатар шамамен он жыл бойы протоколдарды сынау жұмыстары жүргізілді. 2000 жылдардың соңына қарай BitTorrent TCP режимінде "адам арасындағы шабуылға" ұшырады, және осының нәтижесінде онжылдықтың аяғына таман көптеген файлдарды бөлісу протоколдары UDP-ге көшті. Осы кезеңде клиенттік және трекерлік бағдарламалық құралдар тарату протоколдарымен бірге дамып жатқандықтан, файлдармен алмасу бағдарламалық құралдары әрқашан толыққанды сенімді болмайтын.

2000 жыл

Қаңтар – My. MP3.com MP3.com компаниясымен шығарылды. Наурыз – Scour Exchange, Napster-мен бәсекелесу үшін P2P файл алмасу қызметі ретінде жарияланды. Бұл қызмет аудио файлдардан өзге, басқа медиа және бағдарламалық жасақтаманы бөлісуге де мүмкіндік берді. Наурыз – Gnutella, Nullsoft компаниясының Джастин Франкель және Том Пеппер жасаған желілік клиенттің арқасында, бірінші орталықтандырылмаған файл алмасу желісіне айналды. Napster сияқты, пайдаланушылар бір уақытта көптеген файлдарды бөлісе алатын және бүкіл желіде файлдарды іздей алатын болды. Наурыз – Phex (бұрын FURI) Gnutella клиенті жарияланды. Мамыр – UMG v. MP3.com ісі My. MP3.com қызметінің тоқтауына себеп болды. MSN Messenger 3.0 нұсқасы файлдарды жіберу мүмкіндігін қамтитын алғашқы нұсқа болды. Маусым – Slyck.com (алғашқы атауы Slyway.com) іске қосылды. Шілде – Иан Кларк Freenet желісін құрды. Оның мақсаты – анонимділікті қорғауға бағытталған, теңдестірілген желі арқылы сөз бостандығын қамтамасыз ету. Файлдар Freenet пайдаланушыларының компьютерлерінде таратылды. Иан Кларктың зерттемесі 2000 жылғы ең көп сілтемеленген компьютерлік ғылым еңбегіне айналды. Freenet 2008 жылы қараңғы желіге айналды. Қыркүйек – Джед МакКейлб eDonkey2000 клиенттік және серверлік бағдарламалық жасақтамасын шығарды, бұл орталықтандырылмаған файл алмасуға хэшті енгізді. Қазан – Scour Exchange авторлық құқық бұзу туралы сот процесі нәтижесінде банкротқа ұшырап, жабылды. Қазан – Napster Radiohead тобының Kid A альбомын Billboard чарттарының төбесіне көтеруге ықпал еткені айтылды. Желтоқсан – WinMX 1.8 бета нұсқасы жарияланды, бұл пайдаланушыларға Napster (кейін OpenNap) желілеріне қосылудың тағы бір жолын ұсынды. Желтоқсан – Bearshare, Gnutella негізіндегі файл алмасу қолданбасы ретінде іске қосылды.

2001 жыл

Ақпан – A&M Records, Inc. v. Napster, Inc. Ақпан – Napster 26,4 миллион пайдаланушыға жетеді. Наурыз – Niklas Zennström, Janus Friis және Priit Kasesalu Kazaa және FastTrack меншік протоколын шығарады. Kazaa Media Desktop клиенті зиянды бағдарламамен бірге келеді. Нидерландыдағы сот шаралары компанияны офшорға көшіруге мәжбүр етеді, ол Sharman Networks деп қайта аталды. 2003 жылдың қыркүйегінде RIAA Kazaa арқылы файлдарды таратуда айыпталып, жеке тұлғаларға қарсы сот процесін бастайды. 2005 жылдың қыркүйегінде UMA v. Sharman ісі бойынша Австралия Федералды соты Sharman-ға қарсы шешім шығарады. Sharman-ның талаптарды орындамауы Австралияда бағдарламаны цензуралауға алып келеді. 2006 жылдың шілдесінде MGM Studios, Inc. v. Grokster, Ltd. ісі бойынша Sharman 100 миллион доллар төлеуге келіседі және Kazaa-ны заңды файлдарды ортақтастыру бағдарламасына айналдырады. Сәуір – MusicCity (кейін StreamCast) FastTrack протоколын лицензиялағаннан кейін Morpheus бағдарламасын шығарады. MusicCity бұрын OpenNap серверлерін пайдаланған. 2002 жылдың ақпан айында лицензиялық даулар мен протокол ауысуына дейін Morpheus 4,5 миллион пайдаланушысы бар танымал FastTrack клиенті болады. 2003 жылдың наурыз айында Morpheus клиенті Gnucleus серверін ядро ретінде пайдаланып, Gnutella желісінде жұмыс істеу үшін қайта шығарылады. 2005 жылдың маусым айында жаңартылған Morpheus клиенті шығарылады. 2005 жылдың маусым айында MGM Studios, Inc. v. Grokster, Ltd. ісі бойынша StreamCast-қа қарсы шешім шығарылады. 2008 жылдың маусым айында Morpheus клиентін жүктеу мүмкін болмайды. Сәуір – gtk gnutella клиенті шығарылады. Шілде – сотқа байланысты Napster жабылады. Көптеген бұрынғы Napster пайдаланушылары OpenNap серверлеріне көшеді. Шілде – Audiogalaxy Satellite клиенті 1 миллион жүктеуге жетеді. 2 шілде – Bram Cohen BitTorrent бағдарламасын шығарады. Пайдаланушылар бір уақытта бір немесе аздаған файлдарды жүктейді, бірақ барлық әріптестер файлдың осы уақытқа дейін алған бөліктерін басқа әріптестерге таратуға міндетті. Бастапқыда бағдарламаларда іздеу функциясы болмағандықтан, индекстеу сайттары пайда болады. Көптеген файлдарды жүктеу басқа желілерге қарағанда жылдам болады. Тамыз – ShareReactor eDonkey желілік индекс сайты құрылады. Оны полиция 2004 жылдың наурыз айында жабады. Сентябрь – Sony Music Entertainment Майкл Джексонның You Rock My World сингліне цифрлық құқықтарды басқару бағдарламасын енгізгенін мойындайды, бұл мүмкін, осындай схеманың алғашқы мысалы. Қазан – Mutella клиенті шығарылады. 2007 жылға қарай ол жұмыс істемейді. Қазан – Apple ең танымал портативті mp3 ойнатқышына айналатын алғашқы iPod-ты шығарады. Қазан – Windows Media Player 8 бағдарламасы CD дискілерін mp3 форматына түрлендіру мүмкіндігін қосады. 2 қазан – MPAA және RIAA Kazaa, Morpheus және Grokster бағдарламаларын жасаушыларға қарсы сотқа шағымданады, бұл 2005 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының MGM Studios, Inc. v. Grokster, Ltd. шешіміне әкеледі. Қараша – GNUnet алғаш рет жарияланады. Қараша – DC++ Direct Connect желісі үшін құрылады және ең танымал клиентке айналады.

2006 жыл

21 ақпан – Razorback2, швейцариялық индекстеу сервері және eDonkey желісіндегі ең ірі серверлердің бірі, шабуылға ұшырап, тоқтатылды. 31 мамыр – 50 швед полиция қызметкері The Pirate Bay швед веб-сайтының серверлеріне рейд жасады, нәтижесінде ол үш күнге желіден өшірілді. Маусым, шілде – AT&T және Comcast жаңалық топтарын ұсынуды тоқтатты. Sprint, Time Warner Cable және Verizon alt. * немесе alt. binaries. * иерархиясын қолдануды тоқтатты. 21 тамыз – "Weird Al" Yankovic "Don't Download This Song" әнін MySpace және YouTube арқылы эксклюзивті цифрлық жүктеу ретінде жариялады, бұл музыкалық файлдарды бөлісу тарихындағы бірнеше оқиғаны пародизациялайды. Қазан – YouTube авторлық құқықпен қорғалған бейнелерді анықтап, жоюға мүмкіндік беретін "мазмұнды анықтау архитектурасын" енгізетінін хабарлады. Авторлық құқық иелері бейнені қалдыруды шешсе, YouTube оларға жарнамалық кірістің бөлігін төлеуге келіседі. Universal Music Group, Sony Music Entertainment және Warner Music Group осы ұсынысқа келісті. MediaFire файл хостингі іске қосылды. 2006 – Анонимді, достар арасындағы Retroshare клиенті алғаш рет жарық көрді.

2007 жыл

EMI аудио CD-лерінде цифрлық құқықтарды басқаруды қолданудан бас тартты, бұл соңғы музыка компаниясы болды. 9 тамыз – Microsoft Windows Live SkyDrive-ты Ұлыбритания мен Үндістанда іске қосты. Олар оны біртіндеп көбірек елдерде қолжетімді етті, ал 2014 жылдың қаңтар айында қызмет OneDrive деп қайта аталды. 21 тамыз – Suprnova.org The Pirate Bay арқылы қайта іске қосылды. Қыркүйек – Amazon.com цифрлық құқықтарды басқарусыз mp3-терді сатуды бастады. 12 қазан – RIAA Usenet.com-ға қарсы сотқа жүгінді, оны заңсыз файл алмасу сайты деп айыптады. 23 қазан – OiNK-тің Pink Palace BitTorrent Tracker-і голланд және британ полициясының бірлескен операциясымен рейдке түсіп, жабылды. 24 қазан – Capitol v. Thomas ісі бойынша азаматтық сот отырысы, ірі жазба компанияларының файл алмасушыға қарсы бірінші соты, талапкерлердің пайдасына шешім шығарылып, әрбір 24 ән үшін 9 250 АҚШ долларынан, барлығы 222 000 АҚШ доллары заңдық өтемақы тағайындалды. Сот шешімі қате сот нұсқауына байланысты күштен шығарылды және 2009 жылы жаңа сот өтті. 9 қараша – Demonoid BitTorrent трекері CRIA-ның заңдық қауіптеріне байланысты 2008 жылдың сәуір айына дейін жабылды. 20 желтоқсан – Shareaza.com, Shareaza веб-сайты Discordia Ltd. компаниясының меншігіне өтті, ол RIAA (Америка жазба индустриясы қауымдастығы) компаниясымен тығыз байланысты. Қазір ол шпиондық және жарнамалық бағдарламаларды қамтитын бағдарламаларды таратады.

2008 жыл

Sony BMG өздерінің музыка каталогын DRM-сіз интернет арқылы сатуға ашады, бұл соңғы музыка компаниясы. 10 қаңтар – Discordia Ltd. компаниясы Shareaza атауын тіркеуге өтініш береді. 24 наурыз – TorrentSpy жаулы құқықтық жағдайға байланысты жабылады. 11 сәуір – Demonoid қайта іске қосылады. 7 мамыр – АҚШ соты TorrentSpy-ді 110 миллион доллар көлемінде залап төлеуге міндеттейді. 8 мамыр – Freenet darknet-і қайта жазылған нұсқасы шығарылды. 8 тамыз – Италия азаматтарына The Pirate Bay-ге кіруге тыйым салып, трафикті IFPI-ге бағыттайды. Қыркүйек – Dropbox қауымға қолжетімді болады. 10 қазан – The Pirate Bay адвокаттарының шағымы Италиядағы тыйымды күштен шығарады. 29 қазан – Morpheus веб-сайты жабылады; клиент енді қолжетімді емес. 27 қараша – Дания соты интернет-провайдерлерге The Pirate Bay веб-сайтына қолжетімділікті тоқтатуды бұйырады. 16 желтоқсан – ShareReactor The Pirate Bay арқылы қайта ашылады. 19 желтоқсан – RIAA АҚШ-тағы жеке тұлғаларға қарсы P2P сот процесін тоқтатып, оның орнына үш ескерту жүйесін енгізеді, себебі бұл сот процесінен пайда болмайтын. Дегенмен, жаңа сот істері жалғасты.

2009 жыл

Қаңтар – Apple компаниясының iTunes Store-ы барлық цифрлық тректерін цифрлық құқықтарды басқарудан (DRM) босатып ұсына бастады. 16 ақпан – The Pirate Bay ісінің алғашқы отырысы басталды. 23 ақпан – OneSwarm жобасы жарық көрді. 17 сәуір – The Pirate Bay ісі бойынша кінәлі үкім шығарылды; әр айыпталушы бір жылға бас бостандығынан айырылып, жалпы сомасы 30 миллион SEK (3,6 миллион АҚШ доллары, 2,7 миллион еуро) көлемінде айыппұл мен өтемақы төлеуге міндеттелді. The Pirate Bay-дің құрылтайшылары үкімге шағымданатындарын мәлімдеді. 24 сәуір – Диск өнеркәсібіндегі сот процестеріне байланысты заңдық шығындар SeeqPod-ты технологиясын сатуға итермеледі; сайт сатып алушы табылғанға дейін жабылды. 15 маусым – 2007 жылғы Capitol v. Thomas ісі бойынша қайта қарауда, қазылар алқасы тағы да талапкерлердің пайдасына шешім шығарып, әр ән үшін 80 000 АҚШ доллары, жалпы сомасы 1,92 миллион АҚШ доллары өтемақы белгіледі. 30 маусым – Швециялық ойын компаниясы Global Gaming Factory The Pirate Bay-ді сатып алуға ниет білдірді. Global Gaming Factory кейін қаржыландырудан айырылды (GGF). 9 қыркүйек – mp3 warez тобы Rabid Neurosis-тің алты мүшесі авторлық құқықты бұзуға қатысқан деген айыппен сотқа тартылды. Екеуі ақталды. Төртеуі кінәларын мойындап, 3 айдан бас бостандығынан айырылды. 14 қыркүйек – Demonoid тораптық апаттан зақымданып, үш айға тоқтатылды. 30 қыркүйек – Global Gaming Factory The Pirate Bay-ді сатып алу үшін қаражат табуға сәтсіздікке ұшырады және келісім күшін жойды. 26 қараша – Mininova ресми келісімдері жоқ барлық авторлық құқықпен қорғалған контенттің торренттерін жойды. Желтоқсан – BtChina және Қытайда тіркелген тағы 530 сайт жабылды. 13 желтоқсан – Demonoid қайтадан іске қосылды.

2010 жылдар

Компьютерлік ғылым саласында 2010 жылдары айтарлықтай жаңалықтар болған жоқ. BitTorrent протоколы мен клиенттері TCP-ге байланысты тарату мәселелеріне қарсы қорғану үшін UDP-ні пайдалана отырып, тұрақтырақ болды. Клиенттер мен трекерлерде IPv6 қолдауы артты.

2010 жыл

2010 жылдың 26 қазанында АҚШ федералды сотының судьясы Кимба Вуд LimeWire-ді "іздеу, жүктеу, көтеру, файлдармен алмасу және/немесе файлдарды тарату мүмкіндіктерін және/немесе барлық функционалдығын" тоқтатуға мәжбүр ететін қаулы шығарды (Arista Records LLC v. Lime Group LLC қараңыз). Осының салдарынан, 2011 жылдың 5 мамырынан бастап және одан кейінгі LimeWire нұсқалары компания орнатқан артқы есік арқылы істен шығарылды. 2010 жылдың 9 қарашасында LimeWire Pro-ның барлық қажетсіз компоненттері алынып тасталған (мысалы, жарнама және бақылау бағдарламасы, сондай-ақ LimeWire LLC серверлеріне тәуелділіктер) "LimeWire Pirate Edition" деген атпен өңделген нұсқасының бірінші шығарылымы жарық көрді, бұл кәсіби нұсқаның барлық кеңейтілген мүмкіндіктерін тегін пайдалануға мүмкіндік берді. 2010 жылдың 26 қарашасында The Pirate Bay ісі бойынша сот шешімі жарияланды. Апелляциялық сот сол күні сотқа келген үш айыпталушының жаза мерзімін қысқартты. Нейдің жазасы 10 айға, Зундедікі 8 айға, ал Лундстремдікі 4 айға дейін азайтылды. Дегенмен, айыппұл 32 миллионнан 46 миллион кронға дейін өсірілді.

2011 жыл

2011 жылдың наурызы – LimeWire компаниясына қатысты сот ісі жарияланды, компанияны 75 триллион долларға дейін сотқа берілуге тырысты. 2011 жылдың маусымы – Малайзия үкіметі 10 файл алмасу сайтының жұмысын тоқтатты. 2011 жылдың қазаны – Foxy (P2P) тоқтатылды. British Telecom Newzbin2 сайтына қолжетімділікті шектеу туралы сот бұйрығын алды.

2012 жыл

2012 жылғы қаңтар – EX. UA кеңсесіне рейд жасалып, қызмет тоқтатылды. Ақпан айында қалпына келтірілді. 2012 жылғы ақпан – Танымал бір кликпен хостинг қызметін ұсынатын Megaupload домендік атаулары тәркіленді және сайт АҚШ Әділет департаментімен жабылды, иелері авторлық құқықты бұзуға бағытталған ұйым ретінде әрекет еткендігі үшін айыпталып, тұтқындалды. 2012 жылғы ақпан – FileServe және Filesonic, екі танымал файл алмасу сайты, өз еркімен барлық ортақтастыру қызметтерін тоқтатты, ал тағы бір сайт, uploaded.to, АҚШ-тан келген IP-адрестерді бұғаттауды бастады. 2012 жылғы ақпан – Ең танымал BitTorrent сайттарының бірі Btjunkie өз еркімен жабылды. 2012 жылғы сәуір – Google өзінің Google Drive қызметін іске қосты. 2012 жылғы маусым – Гонконг пен Макаодағы FDzone жабылды. 2012 жылғы тамыз – Тәркіленген Demonoid BitTorrent сайттары сатуға қойылды. Filesonic, бұрын Megaupload жабылуынан кейін ортақтастыру қызметтерін тоқтатқан, толыққанды түрде желіден өшірілді. 2012 жылғы қыркүйек – Файл алмасу сайты uploaded.to доменін uploaded.net-ке ауыстырды; сонымен қатар, ол АҚШ-тан IP-адрестерді қабылдауды бастады.

2013 жыл

2013 жылдың қаңтары – Megaupload-тың жалғасы Mega Жаңа Зеландиядан іске қосылды. 2013 жылдың қазаны – MPAA-мен жасалған келісімнің нәтижесінде Гари Фунг Torrent индекстік сайты Isohunt-ты жапты, бірақ оның көшірмелері көп ұзамай пайда болды. 2013 жылдың желтоқсаны – Hotfile Америка Құрама Штаттарының Кино Ассоциациясымен (Motion Picture Association of America) келісімге келгеннен кейін жабылды.

2014 жыл

2014 жылдың мамыр айында Windows қосымшасын (Public Beta) іске қосты. 2014 жылдың қарашасында QQ және WeChat-тің артында тұрған қытайлық интернет компаниясы Tencent, Netease-ді 623 әнді эксклюзивті лицензия құқығы бар деп талап ете отырып, оларды таратуы үшін сотқа берді. Ол кезде Netease Grooveshark сияқты тегін музыка қызметін ұсынып тұрды. 2014 жылдың желтоқсанында IsoHunt, Pirate Bay-дің бастапқы кодын жариялады, бұл кез келген адамға The Pirate Bay-дің өзінің нұсқасын құруға мүмкіндік берді.

2016 жыл

2016 жылдың шілдесі – әлемдегі ең ірі торрент-сайт KickassTorrents жабылды. 2016 жылдың тамызы – торрент мета іздеу жүйесі Torrentz.eu өз торренттерін жойды, бірақ көп ұзамай оның орнына torrentz2.eu келді. 2016 жылдың қарашасы – жеке музыка трекері what.cd жабылды.