Кіріспе

Теннесси штатының қорғалған аумағы, АҚШ.

Берджесс Фоллс штаттық паркі – Путнам және Уайт округтерінде орналасқан, АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы штаттық парк және табиғи аймақ. Парк тік жардың маңында орналасқан, мұнда Falling Water өзені бір мильден де аз қашықтықта 250 фут (76 м) биіктікпен төмен түсіп, 136 фут (41 м) биіктігіндегі шарлауыққа құлайды. Берджесс Фоллс табиғи аймағы Теннесси штатының Қоршаған ортаны қорғау департаментімен басқарылады.

География

Falling Water өзені Камберленд жазығының шығыс Путнам округіне жақын жердегі етегінен басталып, Хайленд Рим арқылы ағып, Кани Форк өзенінің Орталық Хилл көліне құятын тұнбасына дейін жетеді. Бұл тұнба Хайленд Римнің Орталық Бассейнге тік түсетін аймағында орналасқан. Burgess Falls мемлекеттік табиғат паркі өзеннің аузына жақын бөлігін қамтиды, мұнда өзен Хайленд Римнің шамамен 900 фут (274 м) биіктігінен Орталық Хилл көлінде 600 фут (183 м) биіктікке дейін төмендейді. Ұзақ жылдар бойында Falling Water өзенінің арпалыстары өзен аузының үстінде терең шатқал қалыптастырды. Өзен Орталық Бассейнге бірнеше каскад пен шарлауық арқылы құяды, олардың әрқайсысы өзен Орталық Хилл көліне жақындаған сайын көлемі мен қарқындылығы артады. Ескі Burgess Falls бөгетінен төмен ағыста орналасқан Falling Water каскадтарында өзен 10 фут (3 м) биіктіктегі тасты тік жардан ақырындап төгіледі. Каскадтардан кейін, өзен тағы 30 фут (9 м) биіктіктен Little Falls шарлауығына құлайды. Little Falls шарлауығынан өткеннен кейін, өзен қысқаша солтүстікке бұрылып, 80 фут (24 м) биіктіктегі Middle Falls каскадымен жалғасады. Middle Falls шарлауығынан төмен, өзен батысқа бұрылып, 136 фут (41 м) биіктіктегі Burgess Falls шарлауығына жетеді. Falling Water каскадтары мен Burgess Falls арасындағы қашықтық бір мильден кем. Burgess Falls биік тік қабырғалармен қоршалған үлкен әктас шатқалына құяды. Falling Water өзені Burgess Falls шарлауығынан төмен ағып, Орталық Хилл көліне құяды.

Тарих

Бёрджесс шарлауығы 1810 жылдары Фоллинг-Вотер өзенінің осы бөлігіне қоныстанған Американ революциясының ардагері Том Бёрджесс есімімен аталған. Бёрджесс отбасы өзеннің таяз ағыстарын дәнді ұнтақтап шығару үшін және кейіннен ағаш кесетін фабриканы іске қосуға пайдаланды, бұл алғашқы қоныс аудандарына жүгері ұны мен ағашпен қамтамасыз етті. 1924 жылы Куквилл қаласы Бёрджесс шарлауығынан шамамен бір шақырым жоғарыда, өзенге топырақтан бөгет салды. 1928 жылы болған су тасқыны бөгетті қиратқаннан кейін, қала оны 1944 жылы Теннесси өңірінің электрмен қамтамасыз ету жүйесі келгенше аймақты электр қуатымен қамтамасыз еткен бетон бөгетпен алмастырды. Көп жағдайда Куквилл тұрғындарының аймақты қорғау туралы ұсыныстарының нәтижесінде 1971 жылы Бёрджесс шарлауығы мемлекеттік паркі құрылды. Кішкентай шарлаудың (Little Falls) жанында құбыр көпірінің бөлігі әлі де сақталған. Құбыр желісі бастапқыда өзенді шатқалдың солтүстік қабырғасындағы туннельге өткізіп, кейіннен Орта шарлаудың (Middle Falls) жанынан өтіп, электр стансасына жеткен.

Қол жеткізу

Бёрджесс-Фоллс мемлекеттік паркіне кіру, Теннесси штатының 135-ші бағдарламалық жолының бойында, Куквилл мен Спарта қалаларының арасында шамамен ортасында орналасқан. Парк жыл бойы ашық, бірақ Falling Water өзенінің құбылмалылығына байланысты, қатты жауын-шашын болған күндері жабылады. 2 километрлік айналма жол шатқалдың оңтүстік жағалауындағы тік жарлардан өтеді, бастапқы нүктесі Фоллинг Уотер Каскадтары, ал соңғы нүктесі Бёрджесс шарлауына көрініс ашатын платформа. Жол бойынан Кіші және Орта шарлауықтарды да көруге болады. Сатылар Бёрджесс-Фоллз шарлауының үстіне дейін жетелейді. Шарлауды ұстап тұрған платформалар әлі де көрінеді, бұрын олар шарлаудың төменгі бөлігіне баруға арналған баспалдақтарды ұстаған, бірақ жақында болған су тасқынынан кейін баспалдақтар алынып тасталды. Негізгі парктен Бёрджесс шарлауының төменгі бөлігіне түсуге мүмкіндік жоқ. Екінші айналма жол Бёрджесс-Фоллздың оңтүстік-батыс жағымен өтеді. Бёрджесс-Фоллс мемлекеттік табиғи аймағына Бёрджесс-Фоллс көлі және көлге жақын орналасқан өзеннің екі жағындағы орманның бір бөлігі кіреді.