18 ғасырдағы ағылшын жакобит саяхатшысы Вильям Виндхэм

Кіріспе

18 ғасырдағы ағылшын якобит саясаткері

Сэр Уильям Уиндхам, 3-ші баронет (шамамен 1688 – 17 маусым 1740), Сомерсеттегі Орчард Уиндхамда тұрған, 1710 жылдан 1740 жылға дейін Парламенттің палатасында отырған ағылшын тори саясаткері. Ол 1712 жылы Соғыс хатшысы, ал 1713 жылы соңғы Стюарт монархы, королева Аннаның (1702–1714) билігінде Қазынашылық канцлері болып қызмет етті. Ол хановерлік мұрагерлікке бекем қарсы болған якобит көшбасшысы және король Георг I (1714–1727) тұсында, сондай-ақ король Георг II (1727–1760) билігінің алғашқы жылдарында Парламенттегі тори оппозициясының жетекшісі болды. Оның бірінші әйелі – леди Кэтрин Сеймур, 6-шы Сомерсет герцогы Чарльз Сеймурдың (1748 жылы қайтыс болған) екі қызының кішісі. Оның Уиндхемнан туған балалары, ішінде Петуорт Хаусы (Суссекс) және Камберлендтегі Эгремонт қамалы сияқты, бұрын жойылған Перси әулетінің, Нортумберленд графтарының иелігінде болған, кең аумақтардың жартысына мұрагер болды. Осы күрделі мұраның нәтижесінде оның үлкен ұлы Эгремонт графының 2-ші титулын алды. Оның екі ұлы да граф атанды, ал қызы Элизабет Уиндхам премьер-министрлердің әйелі де, анасы да болды – аталғандар Джордж Гренвилл және Уильям Уиндхем Гренвилл. Ол Орчард Уиндхамның жанындағы Уотчет портында кемежай салдырды.

Шығу тегі

Ол, Орчард Уиндхамның 2-ші баронеті, сер Эдвард Уиндхамның (шамамен 1667-1695) ұлы және мұрагері болды. Ол Сомерсет графтығының Илчестер қаласынан үш рет парламент депутаты болған. Оның әйелі – Кэтрин Левесон Говер, 4-ші баронет, сер Уильям Левесон Говердің үлкен қызы.

Мансап

Ол Итон колледжінде және Оксфордтың Крайст-Черчте білім алған. Жас кезінде Римде Ұлы саяхатында болғанда, оған бір жобалаушы келіп, "ақ аттан сақтан" деп ескертті. Кейіннен Англияда да оған осыған ұқсас болжам жасалды. Кейін ол бұл ақ аттың Ганновер курфюрстісінің, болашақ Ұлыбритания королі Георг I-нің гербіндегі саксондық жылқысын білдіретінін түсінді. Оған қарсылығы кейін көп қиындықтар тудырды және 1714 жылы ол қысқа мерзімге түрмеге қамалды.

Якобиттердің басшысы

Ганновер королі Георг I (1714–1727) билігінің басында Болингброк Францияға қашып, Ескі Претенденттің сарайына қосылды, ал Уиндхем Англияда оның орнына келіп, Якобиттердің жетекшісі болды. 1715 жылдың жазында король Георгты құлату үшін көтеріліс жоспарланды, ал Уиндхем шілде айында Претендентке «бір күнді де өткізбеуді» бұйырды. Бірақ көтеріліс ашылып, Уиндхемнің рөлі кабинетке мәлім етілді, онда король де, Уиндхемнің қайнағасы, Уиг үкіметінің мүшесі және Ганноверлік мұрагерліктің берік жақтасы болған Сомерсеттің 6-шы герцогы да қатысты. Ол, қайнағасын тұтқындалудан қорғау ниетімен, «оның жауапкершілігін алуға» ерікті болды. Көптеген министрлер осындай мәнді тұлғаны ренжітуден қорқып, оған келісуге дайын болды, алайда Солтүстік бөлімінің мемлекеттік хатшысы лорд Тауншенд, үкіметтің қатаң болуы керек деп есептеп, оны тұтқындау туралы ұсыныс енгізді. Басқа министрлер өз жауаптарын ойлап, он минут үнсіздік сақталды, содан кейін екі-үш адам ұсынысты қолдады және король тұтқындауға бұйрық берді. Ол жеке бөлмесіне қайтып, Тауншендтің қолын ұстап: «Сен бүгін маған үлкен қызмет еттің» деді. Лорд Стэнхоп Парламентке корольдың хабарламасын жеткізіп, олардың алты мүшесін – сэр Уильям Уиндхем, сэр Джон Пэкингтон, 4-ші баронет, Эдвард Харви (Клитероның депутаты), Томас Форстер, Джон Анстис және Корбет Кинстонды – «патшалыққа басып кіруді жоспарлаған топқа қатысқандары» үшін тұтқындауға келісім беруді сұрады. Келісім берілді. Харви мен Анстис Лондон қаласында болды және бірден тұтқындалды. Харви өзіне екі-үш рет пышақ ұрып, бірақ жаралары өлімге жеткізбеді. Форстер қашып, 1715 жылғы көтерілісте Якобит армиясының генералы болды. Осыған байланысты, «жаяу күзетшілерінің» (яғни Колдстрим күзетшілерінің) полковнигі Джон Хаске, сол кезде Уильям Кадоганның, 1-ші Кадоган графының адъютанты, Уиндхемді Орчард Уиндхемдегі үйінде тұтқындауға жіберілді. Оқиғаның мән-жайларын замандас баяндамашы Бойер (1716 ж.) егжей-тегжейлі сипаттаған. Ол таңғы сағат 5-те оянды, жатын бөлмесін тінткенде полковник оның жейдесінің қалтасынан оны кінәлі ететін құжаттарды тапты. Онда Англияға басып кіріп, Ескі Претендентті таққа отырғызуды жоспарлаған серіктестерінің тізімі болды. Полковникке «оны сыйластықпен қабылдау» бұйырылды және Уиндхем сөзін бергенде оған сенді: таңғы сағат 7-де, киініп, жүкті әйелімен қоштасып, полковниктің тұтқыны ретінде кетуге дайын болады және тіпті мақсат үшін өзінің каретасы мен алты жылқысын дайындап қояды. Алайда, Уиндхем өз бөлмесінің күзетілмеген үшінші есігі арқылы қашып құтылды.

At the start of the reign of the Hanoverian King George I (1714–1727), Bolingbroke fled into exile in France to join the court of the Old Pretender, and Wyndham took his place in England as the leader of the Jacobites. A rebellion to oust King George was planned for the summer of 1715, and Wyndham sent a message to the Pretender in July "not to lose a day in going over". However, the rebellion was discovered and Wyndham's role was laid before the cabinet, attended by both the king and the 6th Duke of Somerset, Wyndham's father in law, who although a member of the Whig government and a firm supporter of the Hanoverian Succession, wanted to protect his son in law from arrest, and thus volunteered to "be responsible for him". Most ministers were inclined to agree to this for fear of offending a person of such consequence, yet Lord Townshend, Secretary of State for the Northern Department, in the belief that the government needed to show firmness, moved the motion to have him arrested. Ten minutes of silence ensued while the other ministers considered their own responses, and finally two or three others seconded the motion and the arrest was decreed by the king, who on retiring to his closet took Townshend's hand and told him: "you have done me a great service today". Lord Stanhope brought down to the Commons a message from the King, desiring their consent for apprehending six members of their House on a charge of "being engaged in a design to support the intended invasion of the kingdom", namely Sir William Wyndham, Sir John Pakington, 4th Baronet, Edward Harvey (MP for Clitheroe), Thomas Forster, John Anstis, and Corbet Kynaston. Consent was granted. Harvey and Anstis were in London, and were at once taken. Harvey stabbed himself in the breast in two or three places but his wounds were not mortal. Forster escaped and served as General of the Jacobite army in the 1715 Uprising. Accordingly, Colonel John Huske of the "foot guards" (i. e. Coldstream Guards), at about this time an aide de camp to William Cadogan, 1st Earl Cadogan, was sent to arrest Wyndham at home at Orchard Wyndham. The story is related in detail by the contemporary commentator Boyer (1716). He was awoken at 5 in the morning and on searching his bedroom the colonel found incriminating papers in his waistcoat pocket, which listed his co conspirators who planned to invade England and place the Old Pretender on the throne. The colonel had orders to "use him with decorum" and trusted Wyndham when he gave his word that at 7 am, having dressed and said goodbye to his pregnant wife, he would be dressed and ready to depart as the colonel's prisoner, and would even lay on his own coach and six horses for the purpose. Wyndham however escaped by the third unguarded door of his chamber and fled,

Табылған балалардың ауруханасы

Осы түрлі антагонизмдерге қарамастан, Уиндхэм Лондонның қоғамдық өмірінде беделді тұлға болды. Ол 1739 жылғы қайырымдылық қорының патшалық жарғысында тіркелгендей, Табылған балалар ауруханасының негізін қалаушы басқарушылардың бірі еді. Бұл, мүмкін, оның қайын атасы, Сомерсеттің 6-шы герцогының екінші әйелі Шарлотта Финч (1711–1773) негізін қалаушы капитан Томас Корамға Георг II патшаға ұсынған петицияға бірінші болып қол қойғандықтан болған шығар. Бұл мекеме, елдегі табылған балаларға арналған алғашқы және жалғыз балалар үйі, сол кезде Лондонның ең танымал қайырымдылық ұйымы болды және Уиндхэм басқа да көрнекті тұлғалармен бірге басқарушы болып қызмет етті, олардың ішінде Томас Пелам Холлес, 1-ші Ньюкасл герцогы, Джеймс Уолдегрейв, 1-ші Уолдегрейв графы, Спенсер Комптон, 1-ші Уилмингтон графы, Генри Пелам, Артур Онслоу, Горацио Уолпол, 1-ші Уолтертон бароны және тіпті сэр Роберт Уолпол да бар еді. Оның ұлы және мұрагері, Гертфорд графы Алджернон Сеймур (1684–1749) өзінің ұлы Лорд Бошампты (1744 жылы қайтыс болды) дүниеге келтірді, ол баласыз қайтыс болды, сондықтан оның тек қызы және жалғыз мұрагері Леди Элизабет Сеймур болды, ол 1740 жылы 4-ші баронет сэр Хью Смитсонға үйленді. 6-шы герцог 1748 жылы қайтыс болғанға дейін, Сомерсет герцогтығы заң бойынша өте алыс туысы және ер адам мұрагері, 6-шы герцогтың 6-шы туысы сэр Эдвард Сеймурге, 6-шы баронетке (1695–1757) Девондағы Берри Померой және Уилтширдегі Мейден Брэдлиге бұрынғы герцогтың бірінші некесінен тараған Сеймур әулетінің ең көне тармағын білдіретіні анық болды, бірақ герцогтыққа тікелей мұрагерлікке кіргізілмеген және тек қалдыққа ғана орналастырылған, герцогтың бірінші әйелінің ізгіліксіздігіне күдік болғандықтан. Сонымен қатар, Траубридж Сеймурларының барлық біріктірілген иеліктері және Персилердің салыстырмалы түрде үлкен мұрагерлік иеліктері мұрагерліксіз болды және бірдей жолмен берілмейді, бірақ 6-шы герцогтың қалауынша мұра қалдырылуы мүмкін еді. Ол Перси әулетінің ежелгі иеліктерін мұралауға жеткіліксіз аристократ деп санаған Смитсонға "қатты жек көру сезіміне ие болды"; оның ұлы келіспеді және оның күйеуі Смитсонды мұрагерлікке қосуды қалады. 6-шы герцог Смитсонды мұрадан шығару жоспарына король Георг II-ді қатыстырды, бірақ корольге оның ұлы мен Смитсонның өзінен қарсы ұсыныстар келіп түсті. 6-шы герцог жоспарын іске асырудан бұрын қайтыс болды, бірақ 7-ші герцог пен король Георг II оның тілегін толығымен қанағаттандырмайтын келісімге келді: Перси иеліктері Смитсон мен 6-шы герцогтың сүйікті үлкен немересі, 4-ші баронет сэр Чарльз Уиндхэм (1710–1763) арасында бөлінеді. Смитсон Алнвик қамалы мен Сион үйін, ал Уиндхэм Эгремонт қамалы мен 6-шы герцогтың сүйікті Петвортын алады. Барлық тараптар, соның ішінде король, Персилер мен Сеймурлар сияқты отбасылар мен иеліктердің мұрагерлерін жұртшылыққа көтеру қажет деп санады. Бұл келесідей істелді: 6-шы герцогтың 1748 жылы қайтыс болуына байланысты 1749 жылы король Георг II 7-ші герцог үшін төрт жаңа атақ құрды, әрқайсысы оның еркек мұрагерін шығармай қайтыс болады деген күтумен ерекше қалдықтармен, ол шындығында келесі жылы 1750 жылы қайтыс болды. Ол Варкуорт қамалының бароны Варкуорт және Нортумберленд графы болып жарияланды, екеуі де Смитсонға ерекше қалдықтармен; және бір уақытта Кокермут бароны және Эгремонт графы болып жарияланды, Виндхэмға ерекше қалдықтармен. (Үлкен peerage атағын құру кезінде үлкен ұлына сыпайылық атағы ретінде пайдаланылатын барондық құру әдеттегі нәрсе). Перси Уиндхэм О'Брайен, Томмондтың 1-ші графы (шамамен 1713/23 – 1774), Шортгроув, Эссекс, 1756 жылы Томмонд графы болып жарияланды, ол баласыз Генри О'Брайен, Томмондтың 8-ші графы (1688–1741) оны мұрагері етіп таңдағаннан кейін, оның әпкесі леди Элизабет Сеймурмен, Сомерсеттің 6-шы герцогының екі қызының үлкенімен үйленді. Ол үйленбеген және баласыз қайтыс болды, осы кезде графтық тоқтатылды. Элизабет Уиндхэм, Джордж Гренвиллдің әйелі, Премьер-министр және Уильям Уиндхэм Гренвиллдің анасы, Премьер-министр. Сэр Уильямның екінші әйелі Бландфорд маркизі Уильям Годольфиннің жесірі Мария Катерина де Йонге болды.

Despite these various enmities, Wyndham was a respected participant in public life in London. He was one of the founding governors of the Foundling Hospital, as recorded in that charity's royal charter of 1739. This was perhaps due to the fact that his father in law the 6th Duke of Somerset became a founding governor after his second wife, Charlotte Finch (1711–1773), became the first to sign the petition to King George II of its founder Captain Thomas Coram. This institution, the country's first and only children's home for foundlings, was then London's most fashionable charity and Wyndham served as a governor with such other notables as Thomas Pelham Holles, 1st Duke of Newcastle upon Tyne, James Waldegrave, 1st Earl Waldegrave, Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington, Henry Pelham, Arthur Onslow, Horatio Walpole, 1st Baron Walpole of Wolterton and even Sir Robert Walpole himself. His son and heir apparent Algernon Seymour, Earl of Hertford (1684–1749) had produced a son of his own, Lord Beauchamp (died 1744), who had predeceased him without children, and thus he had only a daughter and sole heiress Lady Elizabeth Seymour, who in 1740 had married Sir Hugh Smithson, 4th Baronet. Before the death of the 6th duke in 1748, it had thus become apparent that the dukedom of Somerset would devolve by law onto an extremely distant cousin and heir male, the 6th duke's 6th cousin Sir Edward Seymour, 6th Baronet (1695–1757) of Berry Pomeroy in Devon and of Maiden Bradley in Wiltshire, who in fact represented the senior line of the Seymour family, descended from the first marriage of the 1st Duke, but who had been excluded from the direct succession to the dukedom and placed in remainder only, due to the suspected adultery of the 1st duke's first wife. Moreover, it was apparent that all the combined estates of the Seymours of Trowbridge and the incomparably greater inherited Percy estates were unentailed and would not devolve the same way, but could be bequeathed as the 6th duke pleased. He "conceived a violent dislike for Smithson", whom he considered insufficiently aristocratic to inherit the ancient estates of the Percy family; his son disagreed, and wanted to include his son in law Smithson in the inheritance. The 6th Duke had included King George II in his plan to exclude Smithson from the inheritance, yet the King had received proposals in opposition from his son and Smithson himself. The 6th Duke died before his plan was put into effect, yet nevertheless the 7th Duke and King George II created an arrangement which did not entirely dismiss his wishes: the Percy estates would be split between Smithson and the 6th duke's favoured eldest grandson, Sir Charles Wyndham, 4th Baronet (1710–1763). Smithson would receive Alnwick Castle and Syon House, while Wyndham would receive Egremont Castle and the 6th Duke's beloved Petworth. It was deemed appropriate and necessary by all parties concerned, including the King, that heirs to such families and estates as the Percys and Seymours should be elevated to the peerage. This was done in the following manner: Following the 6th duke's death in 1748, in 1749 King George II created four new titles for the 7th duke, each with special remainders in anticipation that he would die without having produced a male heir, which death in fact occurred the next year in 1750. He was created Baron Warkworth of Warkworth Castle and Earl of Northumberland, both with special remainder to Smithson; and was created at the same time Baron Cockermouth and Earl of Egremont, with special remainder to Wyndham. (It has always been customary on the creation of a greater peerage title to create at the same time a barony, to be used as a courtesy title for the eldest son). Percy Wyndham O'Brien, 1st Earl of Thomond (c. 1713/23 1774), of Shortgrove, Essex, created in 1756 Earl of Thomond, having adopted the additional surname of O'Brien after having been chosen as heir to his estates by the childless Henry O'Brien, 8th Earl of Thomond (1688–1741), married to his aunt Lady Elizabeth Seymour, the eldest of the two daughters of the 6th Duke of Somerset. He died unmarried and without children when the earldom became extinct. Elizabeth Wyndham, wife of George Grenville, Prime Minister and mother of William Wyndham Grenville, Prime Minister. Sir William's second wife was Maria Catherina de Jonge, the widow of William Godolphin, Marquess of Blandford.