Кіріспе

Америкалық сайлау науқанына қаржы жұмсау

АҚШ-та сайлау науқанының қаржыландырылуы федералды, штаттық және жергілікті деңгейлерде жеке тұлғалар, корпорациялар, саяси әрекет комитеттері және кейде үкіметтен түсетін үлестер арқылы жүзеге асырылады. Науқанға жұмсалатын қаражат 1990 жылдан бері үздіксіз өсіп келеді. Мысалы, 1990 жылы Өкілдер палатасына сайланған кандидат орташа есеппен 407 600 доллар жұмсаған (1990 жылғы 407 556,0 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең), ал 2022 жылы жеңімпаз орташа есеппен 2,79 миллион доллар жұмсады; Сенатта жеңіске жеткен кандидаттарға жұмсалған орташа сома 3,87 миллион доллардан (1990 жылғы 3,87 миллион доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) 26,53 миллион долларға дейін өсті. 2020 жылы АҚШ-тағы федералдық сайлау науқанына 14 миллиард долларға жуық қаражат жұмсалды, бұл «АҚШ тарихындағы ең қымбат науқан» болып табылады және 2016 жылғы сайлауға қарағанда «екі еседен астам» сомаға тең. Сынаушылар Жоғарғы Соттың бірқатар шешімдерінен кейін, әсіресе Citizens United v. FEC (2010) ісінен кейін, «өте байлардың» науқандарға шексіз сомада қаржы жұмсауына (әсіресе «Супер PAC» сияқты саяси әрекет комитеттері арқылы) және сайлаушылардың оларға кімнің ықпал етуге тырысатынын білуіне кедеріс келтіріп, «қара ақшаны» (донордың жеке басын жасыратын қаржыны) қолдауына наразылық білдіреді. 2018 жылы өткізілген сауалнамада ірі донорлардың саяси науқандарға ықпалына қатысты қоғамдық алаңдаушылық көрінді. Сауалнамаға қатысқан американдықтардың 74% «сайланған лауазымды тұлғаларға көп ақша беретін адамдардың» «басқа адамдарға қарағанда саяси ықпалы артық болмауы» өте маңызды деп ойлады, ал сауалнамаға қатысқан американдықтардың 90% мұның «өте» немесе «біршама» маңызды екенін, бірақ 72% бұл жағдайдың «мүлдем емес» немесе «өте көп емес» екенін айтты. Науқанға арналған үлестерді, шығындарды және мемлекеттік қаржыландыруды реттейтін заңдарды Конгресс федералды деңгейде қабылдады және оны тәуелсіз федералды агенттік – Федералдық сайлау комиссиясы (FEC) жүзеге асырады. Коммерциялық емес, үкіметтік емес, халықтық ұйымдар, мысалы, «Жауапты саясат орталығы», «Тұтынушыларды қорғау» және «Ортақ мүдде» ақшаның қалай жиналатынын және жұмсалатынын қадағалайды. Науқанға жұмсалатын қаражаттың көп бөлігі жеке қаржыландырылса да (әсіресе субсидияланатын салаларда жұмыс істейтін донорлар арқылы), АҚШ президенті лауазымына үміткерлерге алғашқы және жалпы сайлау кезінде мемлекеттік қаржыландыру мүмкіндігі бар. Мемлекеттік субсидия алу үшін талаптар орындалуы керек, ал мемлекеттік қаржыландыруды қабылдағандар әдетте ақшалай шығындарға шектеулер қойылады. Федералды емес лауазымдарға үміткерлердің жарыстары штаттық және жергілікті заңдармен реттеледі. Штаттардың жартысынан астамы корпоративтік және кәсіби одақтардан түсетін үлестерге рұқсат береді, ал кейбір штаттарда үлестерге қатаң шектеулер қойылған, ал кейбір штаттарда мүлдем шектеулер жоқ. «Қара ақша»: сайлауға ықпал ету үшін жұмсалатын қаражат, ақшаның көзі сайлаушыларға жарияланбайды (төменде қараңыз). «Жұмсақ ақша»: «федералды кандидаттың сайлауын немесе жеңілісін жақтауға» емес, «штаттық және жергілікті сайлауларға және жалпы «партия құру» қызметіне, соның ішінде сайлаушыларды тіркеу науқанына және дауыс беруге шақыру кампаниясына» жұмсалатын ақша. «Қатты ақшадан» айырмашылығы, оған «федералды үлестерге шектеулер жоқ» (төменде қараңыз). «Қатты ақша»: «жеке тұлғадан немесе саяси әрекет комитетінен федералды кандидатқа, партия комитетіне немесе басқа саяси әрекет комитетіне берілетін, ақша федералды сайлауға жұмсалатын реттелген үлестер» (төменде қараңыз).

Онжылдықтар бойы бұл көрсеткіш әлдеқайда тез өсті. Джейн Мейер 1972 жылы сақтандыру саласының магнаты (У. Клемент Стоун Ричард М. Никсонға) 1972 жылы 2 миллион доллар саяси үлесім сыйлағанын атап өтті, бұл «халық арасында ашу тудырды және науқанды қаржыландыруда Уотергейт реформаларынан кейінгі қозғалысқа ықпал етті». Бірақ «Уотергейт кезінде өте жемқор деп саналған» сома 2016 жылы инфляцияға сәйкес түзетілгенде 11 миллион долларға тең болды, ал Кох ағайындылардың саяси желісі сол жылғы сайлауға «саяси соғыс қорына» 889 миллион доллар жинады. 2022 жыл

2021 және 2022 жылдардағы сайлау циклына жұмсалған қаражат 16,7 миллиард долларды құрады, бұл соңғы аралық сайлаудан асып түседі. Open Secrets мәліметінше, 2021-2022 жылдардағы сайлау циклы үшін 25 ірі донордың 18-і республикашылдар, олар демократтардан 200 миллион долларға артық жұмсады, ал демократтардың ақшасының көп бөлігі жұмсалған жоқ. 2022 жылғы Конгресс жарыстарында науқанға жұмсалған қаражаттың көздері төмендегідей бөлінді: OpenSecrets 1990 жылдан 2022 жылға дейінгі федералды сайлаулар үшін президенттік және конгресс...

2020

2020 жылы федералдық сайлау науқанына 14,4 миллиард доллар жұмсалды, оның 5,7 миллиард доллары президенттік сайлауға, ал 8,7 миллиард доллары конгресс жарыстарына жұмсалды, деп хабарлайды Open Secrets.org.

2010

2010 жылғы аралық сайлау циклында лауазымға үміткерлер, саяси партиялар және тәуелсіз топтар федералдық сайлауға барлығы 3,6 миллиард доллар жұмсады. Өкілдер палатасының мандатына ие болған жеңімпаз орташа есеппен науқанына 1,4 миллион доллар жұмсады. Сенат мандатына ие болған жеңімпаз орташа есеппен 9,8 миллион доллар жұмсады.

2008

2008 жылы лауазымға үміткерлер, саяси партиялар және тәуелсіз топтар федералдық сайлауға барлығы 5,3 миллиард доллар жұмсады. Президенттік жарысқа жұмсалған сома 2,4 миллиард долларды құрады, ал оның 1 миллиардтан астам доллары екі үлкен үміткердің науқанына жұмсалды: Барак Обама сайлау науқанына 730 миллион доллар жұмсады, ал Джон Маккейн 333 миллион доллар жұмсады. Обама мен Маккейн жұмсаған сома сол кезде рекордтық көрсеткішті құрады.

Алушыларға әсері

2016 жылы "Американдық саясаттану журналында" жарияланған тәжірибелік зерттеуде саясаткерлердің өздерінің сайлау науқанына қаржы салған адамдармен кездесуге көбірек ынталандығы бар екені анықталды. 2011 жылғы зерттеуде "бұрынғы келісімшарттар және басқа факторларды ескергенде, федералдық кандидаттарға көбірек қаржы жұмсаған компаниялар кейіннен көбірек келісімшарттар алған" деген қорытынды жасалды. 2016 жылы "Journal of Politics" журналында жарияланған зерттеу комитеттер қарауындағы салалардың, комитеттен жақында кеткен конгрессмендерге жасаған жарналарын азайтып, жаңа мүшелерге бірден көбейтіп беретіні анықталды. Бұл "корпорациялар мен бизнес PAC-тері жарна арқылы тікелей қолжетімділік пен жағдай жасауға тырысады, яғни олар жарналардың саясатқа әсер ететінін күтеді" дегенді көрсетеді. 2020 жылы Чикаго университетінің саясаттанушысы Энтони Фаулер және Солтүстік-Батыс университетінің саясаттанушылары Хариц Гарро мен Йорг Л. Спенкух жасаған зерттеуде кандидатқа қаржы салған корпорациялардың сайлауда жеңіске жеткеннен кейін ақшалай пайдаға ие болғанына ешқандай дәлел табылған жоқ. Дегенмен, тағы бір зерттеуде лоббилік қызметтің күшеюі корпорацияның тиімді салық мөлшерлемесін төмендететіні анықталды, ал лоббилік шығындардың 1%-ға артуы корпорацияның келесі жылғы салық мөлшерлемесін 0,5-1,6%-ға төмендетуі күтілуде. 48 штаттың деректеріне негізделген тағы бір зерттеуде корпоративтік сайлау науқанына "инвестицияланған" әрбір 1 доллар төменгі штаттық корпоративтік салықтарда 6,65 долларға тең екендігі анықталды.

Сайлаудың табысына әсері

Кем дегенде, бір академик пікірінше (USC Анненберг отбасы коммуникациялық басшылығының төрағасы Геффри Коуэн), сайлау науқанына жұмсаған қаржы сайлауда жеңіске жеткенімен байланысты емес. "Жеткілікті сома болуы керек, бірақ ең көп болуы міндетті емес". Дональд Трамптың қаржылық жағынан жақсы дайындалған оппоненттерінен жеңіске жетуі саясатта ақшаның мүмкіндіктерінің шегін көрсетеді. Дегенмен, OpenSecrets конгресске сайлау үшін ең көп қаржы жұмсағандардың сайлаудағы табысымен салыстырғанда, "ақша әрқашан жеңіске кепілдік бермейді, бірақ көбінесе солай болады" деген қорытындыға келді.

Шешімдерді сынға алу

Кем дегенде, бұрынғы білім министрі Бетси Девос және The Heritage Foundation-ның Джеймс Бопп сияқты көптеген консерваторлар саясаттағы ақшаға қатысты заңдық шектеулерді сөз бостандығына әділетсіз шектеу деп санайды және оған принцип бойынша қарсы тұру керек деп есептейді. Бопп "саяси науқандар кезінде жеткілікті ақша жұмсалмайды, артық емес" деп жазады, себебі үкімет қажеттіліктен артық үлкен және күшті, сондай-ақ науқандарға қаржы жұмсауды шектеуші науқан қаржы реформасы "азаматтардың сөз және бірігу бостандығын" конституциялық емес түрде шектеу деп келіседі. Девос сайлау науқанының қаржысын шектеуді 1984 жылғы "Үлкен Аға"ның (Big Brother) тираниясына теңейді және консервативті басқару мен "дәстүрлі американдық құндылықтарды" қамтамасыз ету үшін саяси ықпалға ақша жұмсауды қорғайды. Практикалық тұрғыдан алғанда, Контрариандар (Дэвид Примо және Джеффри Милио) халықты "бұқаралық ақпарат құралдары, саясаткерлер, реформалық топтар және ғалымдар" таратып жүрген "жалғасып келе жатқан хабарлама" арқылы жаңылысқандығын айтады, яғни саясаттағы ақшаның зиянды екендігі туралы. Шындығында, бұл халықтың наразылығы саясаттың жалпы жағдайына байланысты туындайды және ақша тек "бір ыңғайлы себеп" болып табылады. Сонымен қатар, көпшілік саясаттағы жемқорлық туралы көптеген нәрселерге дұрыс сенбейді. Науқан қаржыландыру сарапшылары саясаттағы ақшаның зиянды ықпалы туралы жұртшылықтан гөрі әлдеқайда аз күмәнданады.

Мемлекеттік және жергілікті салым ережелері

Федералды емес лауазымдарға сайлау науқандары штат және жергілікті заңдармен реттеледі, ал осы науқандарға жасалған жарналар федералдық науқандар деректер базасында кездеспейді. Штаттардың жартысынан астамы корпоративтік және кәсіби одақтардан түсетін жарналарға белгілі бір деңгейде рұқсат береді, көбінесе жеке тұлғалардан түсетін жарналармен бірдей (яғни, ұлттық шектеулерден төмен), ал бірнеше штат (Алабама, Индиана, Айова, Небраска, Орегон, Пенсильвания, Техас, Юта және Вирджиния) мүлдем шектеу қоймайды.

Құрастыру

Жеке жарналардың шектелуінің бір салдары – науқандар "жинаушыларды" іздейді, яғни бір ұйым немесе қоғамдағы көптеген адамдардан жарна жинап, оның сомасын науқанға ұсына алатын адамдарды. Науқандар мұндай жинаушыларды көбінесе құрметті атақтармен марапаттайды және кейде кандидатты таныстыратын арнайы іс-шаралар ұйымдастырады. FECA қабылдалысынан бері жинау әртүрлі формада болғанымен, 2000 жылдары Джордж Буштің 2000 және 2004 жылғы президенттік науқандары үшін "Буш пионерлері" бастама көтерді, соның арқасында жинау жүйелі түрде ұйымдастырылды. 2008 жылғы науқан барысында алты жетекші үміткер (үш демократ, үш республикашыл) барлығы екі мыңға жуық жинаушыны тізімдеді. АҚШ президенттері жинаушыларды саяси тағайындаулармен, ең әсіресе, үміткерлердің тағайындалуға лайықты білімі жоқ елші лауазымдарымен марапаттайды деген кең пікір қалыптасқан.

Қорғаушылық топтар/мүдделік топтар

Лоббистер көбінесе конгресс сайлау қаржысына қайырымдастық жинау шараларын ұйымдастыру, саяси әрекет комитеттерін (PAC) құру және басқа клиенттерден қаржылай көмек іздеу арқылы көмектеседі. Көптеген лоббистер конгрессмендердің сайлау кампанияларының қазынашылары мен қаржы жинаушылары болады.

Сыртқы ұйымдардың шығыстары/тәуелсіз шығыстар

Жеке кандидаттар мен олардың сайлау кампанияларынан басқа ұйымдар да сайлауға жұмсалатын қаражатқа үлес қосады. Бұл ұйымдар саяси кампанияларға ақшалай көмек көрсете алады (жоғарыда сипатталған лимиттерге сәйкес), бірақ одан өзге, олар "тәуелсіз шығындар" деп аталатын сайлауға тікелей ықпал ету үшін ақша жұмсауы мүмкін. Саяси партиялар емес, барлық сыртқы топтарға – тәуелсіз шығындар жасайтын бірнеше дәстүрлі PAC-терді қоспағанда – жеке тұлғалардан, корпорациялардан немесе кәсіби одақтардан шексіз сомада ақша қабылдауға рұқсат етіледі.

Саяси іс-қимыл комитеттері

Федералды заң саяси іс-қимыл комитеттерінің (PAC) бірнеше түрін қабылдайды. Қосылған PAC: Федералды сайлау науқаны туралы заң корпорациялар мен кәсіподақтарға федералды сайлауға байланысты тікелей жарналар жасауға немесе шығыстар жұмсауға тыйым салады. Дегенмен, бұл ұйымдар «бөлек бөлінген қорды» (SSF) демеулеуге құқылы, ол «қосылған PAC» деп белгілі. Бұл PAC-тер ақшаны тек «шектелген топтан» ғана қабылдай және жинай алады, әдетте корпорациялар үшін менеджерлер мен акционерлерден, ал кәсіподақтар немесе басқа мүдделі топтар үшін мүшелерден тұрады. Қарсылығында, PAC-тің демеушісі PAC-тің жұмысын ұйымдастыру және жарна жинаудың барлық әкімшілік шығындарын өтеуге міндетті. 2009 жылғы қаңтарға дейін 1598 корпоративтік PAC, 272 кәсіподақтармен және 995 сауда ұйымдарымен байланысты тіркелді. Қосылмаған PAC: Қосылмаған PAC қаржылық тұрғыдан тәуелсіз, яғни ол өзінің әкімшілік шығындарын өзі жинаған жарналардың есебінен төлеуі керек. Ұйым қосылмаған PAC-ті қаржылық тұрғыдан қолдаса да, бұл шығындар PAC-ке жасалған жарна ретінде қарастырылады және Заңда белгіленген сомалық шектеулерге және басқа да талаптарға бағынады. Жетекші PAC: Сайланған лауазымды тұлғалар мен саяси партиялар кандидаттарға тікелей федералды лимиттен артық жарна беруге құқылы емес. Алайда, олар тәуелсіз шығыстар жасайтын жетекші PAC құра алады. Егер шығыстар басқа кандидатпен келісілмесе, мұндай шығыстар шектелмейді. FEC ережелеріне сәйкес, жетекші PAC-тер қосылмаған PAC-тер болып табылады және жеке тұлғалардан және басқа PAC-терден жарна қабылдай алады. Қазіргі лауазымдағы тұлғалар жарна жинауға оңайлықпен жете алатындықтан, жетекші PAC-тер үстем партиялардың басқа партиялардан орын алуының бір жолы болып табылады. Сайланған лауазымды тұлға демеушілік ететін жетекші PAC сол лауазымды тұлғаның өзінің сайлау науқанын қолдауға қаражат жұмсауға құқылы емес. Алайда, ол саяхат, әкімшілік шығындар, кеңесшілер, сауалнамалар және басқа да науқанға қатысты емес шығыстарды қаржыландыруы мүмкін. PAC-терге құйылған ақша көлемі артып келеді. Конгресс PAC-тері 1978 жылы 131 миллион доллардан 2018 жылы 466 миллион долларға дейін өсті (Sides et al 2018). Көптеген адамдар саяси науқан кезінде жұмсалатын қаражаттың көп бөлігі PAC-терден келеді деп ойласа да, деректер олай емес екенін көрсетеді. 2016 жылғы сайлауда кандидаттарға жеке тұлғалар берген жарналар Палата депутаттарының жинаған қаражатының 52 пайызын құрады, ал PAC-тер жинаған қаражат 32 пайызды құрады (Side et al 2018). Бұл БАҚ-тың PAC-тер сайлау науқанының шығындарына қатысты билікке ие деген пікіріне тікелей қайшы келеді. 2018 жылғы сайлауда жетекші PAC-тер федералды кандидаттарға 67 миллион доллардан астам жарна берді. «Супер PAC»: Супер PAC басқа PAC-терден өзгешелігі, олар жеке тұлғалар, корпорациялар, кәсіподақтар және басқа да топтардан жинауға болатын қаражатқа заңдық шектеулер жоқ, егер олар дұрыс жұмыс істесе. Олар ресми түрде «тек тәуелсіз шығыстар комитеттері» деп белгіленеді, өйткені олар кандидаттардың науқандарына немесе партияларға жарна беруге құқылы емес, керісінше, саяси шығыстарды науқандардан тәуелсіз түрде жасауы керек. Супер PAC-тер заң бойынша өздерінің демеушілерін ашуға міндетті болса да, олардың кейбір топтары қаржының көп бөлігін бастапқы демеушіге дейін анықтау мүмкін болмаған жағдайда, «қараңғы ақшаның» көздері болып табылады. «Супер PAC» алғаш рет 2010 жылғы сайлауда пайда болды. Супер PAC-тер екі сот шешімімен мүмкін болды. Біріншіден, 2010 жылғы қаңтарда АҚШ Жоғарғы Соты Citizens United v. Federal Election Commission ісінде үкімет кәсіподақтар мен корпорацияларға саяси мақсаттар үшін тәуелсіз шығыстар жасауға тыйым сала алмайды деп шешті. Екі айдан кейін, Speechnow.org v. FEC ісінде, D.C. Circuit Федералдық саяси соттары тек тәуелсіз шығыстар жасайтын топтарға жарналардың мөлшері мен көзіне шектеу қоюға болмайды деп шешті. Тәуелсіз шығыстардың көлемі артып келеді: 2002 жылы конгресс сайлауына 17 миллион доллар, 2006 жылы 52 миллион доллар, 2010 жылы 290 миллион доллар жұмсалды. 10 штатта 2005-2010 жылдар аралығында кандидаттарға бөлінген ақшаның 19 пайызы тәуелсіз шығыстарды құрады. Үш штатта тәуелсіз шығыстар кандидаттарға берілген жарнаның 25 пайызынан асты. Сынаушылар (журналист Матеа Голд, өкіл Дэвид Э. Прайс сияқты) Супер PAC-тер кандидаттармен «бірлесіп жұмыс істеудің шығармашылық жолдарын» тапты және FEC-тің оларды реттеуі номиналды екенін айтты. Гибридтік PAC: Гибридтік PAC (кейде Carey Committee деп аталады) Супер PAC-ке ұқсас, бірақ шектеулі сомада ақшаны тікелей науқандар мен комитеттерге беруге құқылы, сонымен бірге шексіз сомада тәуелсіз шығыстар жасауға құқылы.

501 (с) ұйымдары

501(c)(4) «әлеуметтік игілік», 501(c)(5) «кәсіби одақтар», 501(c)(6) «сауда-өнеркәсіп палаталары» 501(c)(3) қайырымдылық ұйымдарынан өзгеше, саяси науқандар мен сайлауларға қатыса алады, егер ұйымның «басты мақсаты» саяси іс-қимыл емес, мәселелерді қолдау болса және олар өз демеушілерін жария етуге міндетті болмаса.[31] Заңның осы ережесі 501(c)(4) ұйымдарын саяси қызмет үшін қаражат жинауға және беруге кеңінен пайдалануға алып келді. [32] NAACP, Planned Parenthood, Sierra Club және National Rifle Association – саяси жақтаушылықпен айналысатын 501(c)(4) әлеуметтік игілік ұйымдарының белгілі мысалдары.

527 ұйым

527 ұйым немесе 527 тобы – АҚШ Ішкі кіріс кодексінің "527-тарауы" бойынша аталған, салықтан босатылған американдық ұйым түрі. Техникалық тұрғыдан алғанда, барлық саяси комитеттер, оның ішінде штаттық, жергілікті және федералдық кандидаттар комитеттері, дәстүрлі саяси әрекет комитеттері, "Супер PAC" және саяси партиялар – "527" болып саналады. Дегенмен, практикада бұл термин көбінесе штаттық немесе федералдық сайлау қаржыландыру заңдарымен реттелмейтін ұйымдарға қолданылады, себебі олар кандидатты немесе партияны сайлауға немесе жеңіліске ұшыратуға "ашық түрде шақыра алмайды". Заң шеңберінде жұмыс істеген жағдайда, 527 ұйымдарына аударымдардың ең жоғары лимиті жоқ және кім аударым жасай алатынына да шектеу қойылмайды. Бұл ұйымдардың шығындарына да шектеулер жоқ. Алайда, олар салық органында тіркелуге, өздерінің демеушілерін жария етуге және аударымдар мен шығындар туралы мерзімдік есептерді ұсынуға міндетті.

Саяси партиялар

Саяси партиялар комитеттері жоғарыда көрсетілген лимиттерге сәйкес кандидаттарға тікелей қаржылай көмек көрсете алады. Ұлттық және штаттық партия комитеттері жалпы сайлауда өз кандидаттарына көмектесу үшін лимиттерге бағынысты қосымша "үйлестірілген шығыстарды" жасауға құқылы. Ұлттық партия комитеттері федералды кандидаттарды қолдау немесе оларға қарсы шығу үшін шексіз "тәуелсіз шығыстарды" да жасауға болады. Дегенмен, 2002 жылдан бері ұлттық партияларға FECA сайлаулары үшін белгіленген лимиттерден асып түсетін қаражат қабылдауға тыйым салынған.

Ашылу ережесі

Федералдық деңгейдегі сайлауалды қаржыландыру заңы талапкерлер комитеттерінен, партия комитеттерінен және PAC-терден олар жинаған және жұмсаған ақшаны ашып көрсету үшін белгілі бір мерзімде есептерді ұсынуды талап етеді. Федералдық кандидаттар комитеттері, мысалы, оларға үлес түскен барлық PAC және партия комитеттерін анықтауы керек, сондай-ақ сайлау циклында оларға 200 доллардан астам сомада үлес салған барлық жеке тұлғалардың атын-жөнін, қызметін, жұмыс берушісін және мекенжайын көрсетуі керек. Бұған қоса, олар кез келген жеке тұлғаға немесе жеткізушіге жасалған шығындарды да жариялауға міндетті. Федералдық сайлау комиссиясы осы деректер базасын жүргізеді және науқандар мен демеушілер туралы ақпаратты өз веб-сайтында жариялайды. (Мемлекеттік және жергілікті кандидаттарға, PAC-терге және партия комитеттеріне қатысты осындай есеп беру талаптары көптеген штаттарда да бар.) Сайлауалды қаржыландыру ақпаратты жариялау ережелерінде көптеген олқылықтар бар. OpenSecrets сияқты түрлі ұйымдар саяси үлестер туралы мәліметтерді жинақтап, түрлі топтардың ықпалын түсіндіруге көмектеседі. 2014 жылдың тамызында "Buypartisan" атты жаңа смартфон қосымшасы шығарылды, ол тұтынушыларға азық-түлік дүкендеріндегі тауарлардың штрих-кодтарын сканерлеуге және сол корпорация мен оның басшыларының саяси үлестерін қайда жұмсағанын көруге мүмкіндік береді.

Үгіт-сайлау кампанияларында ақшаны реттеудің алғашқы әрекеттері

Бұл ықпалға қарсылық күшейді. 1905 жылы Тедди Рузвельт Конгресске корпоративтік саяси қаржыландыруды толығымен тыйым салу туралы заң қабылдауға сәукелеспеді.

Сегіз сиқырлы сөз

Сонымен қатар, бұл сайлауалды қаржыландыру заңдарының кандидаттар мен партия комитеттеріне, сондай-ақ кандидаттарды сайлаудың басты мақсаты бар басқа комитеттерге, немесе кандидаттарды сайлауды немесе жеңіліске ұшыратуды "нақты қолдайтын" сөздерге ғана қолданылатынын көрсетті. Кандидатты сайлау мақсатындағы, демек сыбайлас жемқорлыққа бейім қаржыландыруды, және сыбайлас жемқорлық қаупі болмағандықтан шектеуге келмейтін тәуелсіз шығындарды ажырату үшін, Сот осы шешімнің 52-бетінде сегіз сөз немесе тіркесті тізімдеді – "дауыс беріңіз", "сайлаңыз", "қолдаңыз", "дауысыңызды беріңіз", "Конгресске", "дауыс бермеңіз", "жеңіліске ұшыратыңыз", "қолдамаңыз" немесе олардың кез келген өзгерулерін – бұл "нақты қолдау" ретінде қаралатын сөздердің мысалы ретінде. "Нақты қолдау" анықтамасы қара ақша топтарының пайда болуына себеп болды.

1970-жылдардағы кездейсоқ тексерулер

1970 жылдары ФЕК Өкілдер палатасының мүшелерінің сайлау науқанының қаржысын кездейсоқ тексерулер жүргізді. Тексерулер нәтижесінде Өкілдер палатасының шамамен жартысы сайлау қаржысын бұзғаны анықталды. Тексерілген Өкілдер палатасының мүшелері зейнетке шығуға бейімді болды. Зейнетке шықпағандардың арасында олардың қайта сайлану үшін күресі күшейді.

FEC v. Висконсин өмір сүруге құқығы (2007)

BCRA-ның «сайлауалды үгіттеу хабарламалары» ережелерінің қолданылу аясы 2007 жылғы Жоғарғы Сот шешімі – Федералды сайлау комиссиясы мен Висконсин штатының «Өмір құқығы» қоғамы ісінде де шектелді. «Өмір құқығы» ісінде Жоғарғы Сот «сайлауалды үгіттеу хабарламаларына» қатысты шектеулер тек «бір кандидатты қолдауға немесе оған қарсы болуға бағытталған» деп қарауға болатын жарнамаларға ғана қолданылатынын мәлімдеді. Осылайша, егер жарнаманы «мәселелік жарнама» ретінде қарастыруға ақылға қонымды себеп болса, ол BCRA шектеулерінен босатылар еді.

Citizens United v. FEC (2010) және SpeechNOW.org v. FEC (2010)

АҚШ-тағы сайлау қаржына қатысты заң 2010 жылы шыққан екі сот шешімінен кейін күрт өзгерді: Жоғарғы соттың Citizens United v. FEC және DC Circuit Court of Appeals шешімі SpeechNow.org v. FEC. 2011 жылы Конгресс зерттеу қызметінің мәліметіне сәйкес, бұл екі шешім «соңғы онжылдықтардағы сайлау қаржына қатысты заңға енгізілген ең маңызды өзгерістер» болып табылады. Citizens United шешімі корпоративтік немесе кәсіподақ ақшасын қабылдаған ұйымдардың сайлау науқандарына қатысты хабарлама тарату мүмкіндігіне шектеулерді сөз бостандығы негізінде жойды. Сот Бакли ісінде рұқсат етілген шектеулердің жемқорлықтың алдын алу немесе оның көрінісін болдырмау мақсатында негізделгенін, ал бұл ұстаным тәуелсіз ұйымдарға корпоративтік қаржы жәрдемі көрсетуге қатысты қолданылмайтынын түсіндірді. Citizens United 1990 жылғы Austin v. Michigan Chamber of Commerce ісін қайта қарастырды, онда Жоғарғы сот Мичиган штатының сайлау қаржына қатысты заңын қолдаған болатын, бұл заң корпорацияларға сайлауда кандидаттарды қолдау немесе оларға қарсы шығу үшін өз қаражатын пайдалануға тыйым салды. Екі айдан кейін, АҚШ округтік апелляциялық сотының тоғыз судьясынан тұратын бірауыздағы алқасы SpeechNow ісін қарады, ол Citizens United шешіміне сүйене отырып, Конгресс тәуелсіз шығындар жасаған ұйымдарға, яғни кандидаттың сайлау штабымен «үйлестірілмеген» шығындарға қаржы жәрдемі көрсетуді шектеуге құқылы емес деген шешімге келді. Бұл шешімдер «тек тәуелсіз шығындар» PAC-терінің, көбінесе «Супер PAC» деп аталатын, пайда болуына әкелді. Citizens United және SpeechNow шешімдеріне сәйкес, Супер PAC-тер жеке және корпоративтік донорлардан шексіз қаражат жинап, осы қаражатты сайлау науқанына қатысты жарнамаларға жұмсай алады, егер Супер PAC кандидатпен келісімге келмесе.

МакКатчон Федералды сайлау комиссиясына қарсы (2014)

2013 жылдың 19 ақпанында Жоғарғы Сот McCutcheon v. Federal Election Commission ісін қарауға келісімін берді. Бұл іс жеке тұлғалардың саяси партияларға және федералдық кандидаттарға тікелей қанша қаржы жұмсай алатынына қатысты шектеулерге наразылық білдірді. 2014 жылдың 2 сәуірінде Сот шешімін жариялап, сайлау науқанына жасалған жарналардың жалпы сомасына қойылған шектеулердің Бірінші түзетуге қайшы келіп, конституциялық емес екенін мәлімдеді.

Акцияларды мемлекеттік қаржыландыру

Citizens United v. FEC және басқа да сот шешімдері кейбір сайлау науқанына жұмсалатын шығындарға шектеулерді жойғаннан кейін, саяси жағдайдың "ірі үлес қоса алатын санаулы донорлардың пайдасына" әділетсіз бейімделгеніне алаңдаған реформаторлар саяси науқандарды мемлекеттік қаржыландыруға назар аударды. Мысалы, Бреннан Әділет орталығы "шағын донорлардың мемлекеттік қаржыландыруын" жақтайды, яғни "шағын донорлардың үлесіне мемлекеттік қаражаттың қосылуы және көбейтілуі" жүйесі, мұнда кандидаттар "бірнеше ірі донорлар емес, көптеген қолдаушыларды іздеуге" ынталандырылады. 2012 жылғы науқан кезінде ірі партиялардың ұлттық сайлау алды конференцияларын қаржыландыру үшін де мемлекеттік қаржыландыру қолжетімді болды. Алғашқы сайлауда субсидия алу үшін кандидаттар кем дегенде 20 штатта жеке 5000 доллар жинап, талапқа сай болуы керек. Алдын ала сайлау кезінде, заңмен белгіленген формула бойынша шығындарды шектеуге келіскен кандидаттар әрбір жеке үлестің алғашқы 250 доллары үшін теңгерілген төлемдерді алады (шығындар лимитінің жартысына дейін). Дегенмен, теңгерілген қаражаттан бас тартқан кандидаттар жеке жинаған ақшаны еркін жұмсай алады. Бұл бағдарлама 1976 жылдан 1992 жылға дейін басталғаннан бері, талапқа сай болатын кандидаттардың көпшілігі алғашқы сайлауда теңгерілген қаражатты қабылдады. 1996 жылы республикашы Стив Форбс бағдарламадан бас тартты. 2000 жылы Форбс пен Джордж Буш бұл жобадан бас тартты. 2004 жылы Буш пен демократтар Джон Керри мен Говард Дин алғашқы сайлауда теңгерілген қаржыны қабылдамауға шешім қабылдады. 2008 жылы демократтар Хиллари Клинтон мен Барак Обама, ал республикашылар Джон Маккейн, Руди Джулиани, Митт Ромни және Рон Пол алғашқы сайлауда теңгерілген қаражатты қабылдамауға шешім қабылдады. Республикашыл Том Танкредо мен демократтар Крис Додд, Джо Байден және Джон Эдвардс мемлекеттік қаржыландыруды қабылдауға сайланды. 2012 жылғы науқаннан бері кандидаттардың азы ғана теңгерілген қаражатты қабылдады. 2012 жылы тек Бадди Ромер (Америкалықтар сайлау және реформа партиясы үшін сәтсіз өтініш білдірді), Гэри Джонсон (либертариандық кандидат) және Джилл Стейн (Жасыл партияның кандидаты) ғана алғашқы сайлауда теңгерілген қаражат алды. (Алғашқы сайлау кезеңіндегі теңгерілген қаражат тек ірі партиялардың кандидаттарымен ғана шектелмейді.) 2016 жылы тек Мартин О'Мэлли (демократ) және Джилл Стейн (Жасылдар) ғана алғашқы сайлауда теңгерілген қаражат алды. Алғашқы сайлаудағы теңгерілген қаражаттан басқа, мемлекеттік қаржыландыру бағдарламасы ірі партияның (және сайланатын кіші партияның) кандидаттарының жалпы сайлау науқанын қаржыландыруға да көмектеседі. Ірі партиялардың жалпы сайлау кандидаттарына берілетін гранттар әр президенттік сайлау жылында өмір сүру құнының өсуіне қарай түзетіледі. 2012 жылы партиялардың жалпы сайлауға үміткерлері 91,2 миллион доллар мемлекеттік қаражат алуға құқылы болды, бірақ демократтар мен республикашылдардың ешқайсысы бұл қаражатты қабылдамады. Егер жалпы сайлау кандидаттары мемлекеттік қаражатты қабылдаса, олар жеке қаражатты жинауға немесе жұмсауға немесе жеке қаражатынан 50 000 доллардан артық жұмсауға келіседі. Сондықтан, мемлекеттік қаражаттан гөрі көп ақша жинауға және жұмсауға мүмкіндігі бар жалпы сайлау кандидаттары мемлекеттік қаражат ұсынысынан бас тартуы мүмкін. 1976 жылы бағдарлама іске қосылғаннан бастап 2008 жылы Барак Обама бас тартқанға дейін ірі партиялардың ешбір кандидаты жалпы сайлау үшін мемлекеттік қаражатты қабылдамады. Обама 2012 жылғы науқан үшін де мемлекеттік қаражатты қабылдамады, сондай-ақ республикалық партияның кандидаты Митт Ромни да бас тартты, бұл бағдарлама іске қосылғаннан бері бірінші рет екі ірі партияның да кандидаттары федералдық қаржыландыруды қабылдамаған сайлау болды. Дональд Трамп пен Хиллари Клинтон да 2016 жылғы жалпы сайлау үшін федералдық қаржыландыруды қабылдамады. Бұрын ірі партиялардың (және кіші партиялардың) президенттік сайлауға кандидаттарды ұсыну үшін мемлекеттік қаржыландыру қарастырылатын. 2012 жылы әр ірі партия өз съездеріне 18,2 миллион доллар мемлекеттік қаражат алуға құқылы болды. Алайда, 2014 жылы ұсыну туралы келісімдерді мемлекеттік қаржыландыру ережесі жойылды. Кіші партиялардың мемлекеттік қаражат алу мүмкіндігі алдыңғы сайлауда көрсеткен нәтижелеріне негізделген, оған қатысу үшін 5% дауыс қажет. Жалпы сайлауда мемлекеттік қаржыландыру алған жалғыз партия – республикашыл және демократтардан басқа Реформа партиясы, ол 1992 және 1996 жылғы сайлауларда Росс Пероның күшті көрсеткіштеріне байланысты мемлекеттік қаржыландыруға ие болды. Сонымен қатар, Джон Б. Андерсонның 1980 жылғы науқаны сайлаудан кейін мемлекеттік қаражат төлемдерін алды, өйткені ол дауыс берушілердің 5% - ынан артық дауыс алған. Президенттік мемлекеттік қаржыландыру жүйесі жеке салық декларацияларындағы 3 долларлық салық чек арқылы қаржыландырылады (чек салық төлеушінің салықтарын арттырмайды, тек президенттік қорға мемлекеттік қордың 3 долларын бағыттайды). 1980-жылдардың басынан бері салық чекын пайдаланатын салық төлеушілердің саны азайды, 2006 жылға қарай салық төлеушілердің 8% - ынан кемі қорға ақша бағыттады, бұл қорды үнемі ақша тапшылығына алып келді. Алайда, мемлекеттік қаржыландыруға үміткерлердің азайғаны қордың бұрынғы ақша тапшылығын жеңілдетті. "Таза сайлау" қозғалысы 2000-жылдар мен 2010-жылдарда бірнеше жеңіліске ұшырады. 2006 жылдың қараша айында Калифорнияда өткен 89-нұсқа, Калифорния медбикелер одағы демешілік еткен, саяси науқандарды мемлекеттік қаржыландыруды және корпорацияларға қатысты қатаң үлес шектеулерін көздейтін Калифорниядағы сайлау бюллетені жеңіліске ұшырады. 2008 жылы Калифорнияның бейтарап сайлау заңы заң шығарушылардың қабылдауына өтті және губернатор Шварценеггер оған қол қойды, бірақ заң 2010 жылы өткен референдумда сайлаушылардың мақұлдауы болмаған жағдайда күшіне енбейді. 2010 жылдың маусымында сайлаушылар бұл шараны күні-түні қабылдамады, 57% - 43%. 2008 жылы Аляскада "Таза сайлауды" жүзеге асыру туралы ұсыныс екі есе көп дауыспен төмендетілді, ал Нью-Джерсидегі пилоттық бағдарлама конституциялық емес деп алаңдағандықтан және заң мақсаттарына жетуде тиімді болмағандықтан 2008 жылы тоқтатылды. 2010 жылы Портлендтегі сайлаушылар қалалық кеңес қабылдаған "таза сайлау" заңын жою үшін референдум өткізді. 2006 жылы Randall v. Sorrell ісінде Жоғарғы сот Вермонт штатының "Таза сайлау" заңының үлкен бөлігі конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. 2008 жылы Жоғарғы соттың Davis v. Federal Election Commission ісіндегі шешімі "Таза сайлау" заңдарының көп бөлігіндегі маңызды бөлік – қатысушы кандидаттарға қатыспаған кандидаттардан артық шығын шығарған жағдайда қосымша ақша ("құтқару қаражаты") беру ережесі конституцияға қайшы екенін көрсетті. 2011 жылы Arizona Free Enterprise Club's Freedom Club PAC v. Bennett ісінде Жоғарғы сот Аризона штатының заңының теңгерілген қаражат ережесін Бірінші түзетуге сәйкес емес деп таныды. Массачусетс штаты 1978 жылдан бері штаттық кеңселер үшін гибридтік мемлекеттік қаржыландыру жүйесіне ие. Салық төлеушілер жылдық табыс салығындағы тіктөртбұрышқа белгі қою арқылы штаттық сайлау қорына 1 доллар үлес қосуға рұхсат етіледі. Шығындар шегіне келісетін кандидаттар бұл қордан ақша алуға құқылы. Қатыспаған кандидаттар шығындарды бағалауға міндетті, және бұл келісілген лимиттен жоғары болса, қатысушы қарсыластар үшін лимит көтеріледі. 2015 жылы Сиэтлдегі сайлаушылар "Демократиялық ваучер" бағдарламасын мақұлдады, ол қала тұрғындарына қатысатын кандидаттарға беруге арналған төрт 25 доллардан тұратын ваучер береді. Ваучерлер донорлар тобын әртараптандыру, көбірек кандидаттардың кеңсеге өтуіне көмектесу және саяси қатысуды арттыру құралы ретінде басқа қалалар мен штаттарда ұсынылды.

Деректер көздері

+ Мәліметтер деңгейі сайлау науқанының қаржысы лоббилік қызмет дауыс беру Федералдық OpenSecrets OpenSecrets; MapLight MapLight Штаттық OpenSecrets 1989 жылдан бастап барлық 50 штаттағы штаттық деңгейдегі жарыстар үшін сайлау науқанының қаржысы туралы ақпараттың қоғамға қолжетімді деректер базасын ұстап тұрады. MapLight Висконсин және Калифорния штаттары бойынша деректерге ие. Пенсильвания штатында Мемлекеттік департамент қоғамға қолжетімді деректер базасын ұстап тұрады. Калифорния штатында Мемлекеттік хатшы сайлау науқанының қаржысы және лоббилік қызмет туралы қоғамға қолжетімді деректер базасын ұстап тұрады. MapLight Висконсин және Калифорния штаттары үшін Жергілікті MapLight бірнеше жер үшін деректер ұсынады. Көптеген жергілікті биліктердің өздерінің есеп беру талаптары бар, олар бұл тізімде келтірілмеген.