Саяси науқандарды қаржыландыру және ықпал ету мәселелері

Кіріспе

Саяси дауыс беруді қолдау қаржыландыруы

Үгіт-насихат қаржыландыруы, сондай-ақ сайлау қаржыландыруы, саяси қайырымдастық немесе саяси қаржы деп те аталады. Ол кандидаттарды, саяси партияларды немесе саяси бастамаларды және референдумдарды ілгерілету үшін жиналған қаражатты білдіреді. Донорлар мен алушылардың қатарында жеке тұлғалар, корпорациялар, саяси партиялар және қайырымдылық ұйымдары бар. Саяси науқандар көбінесе айтарлықтай шығындарды, саяхаттарды, штаттық қызметкерлерді, саяси кеңес берушілерді және жарнаманы қамтиды. Науқанға жұмсалатын қаражат аймаққа қарай өзгереді. Мысалы, АҚШ-та телеарнада жарнамалық уақыт сатып алынуы тиіс, ал басқа елдерде ол тегін ұсынылады. Қымбат саяси науқандарды жүргізу үшін қаражат жинау қажеттілігі үлкен донорлардың саясаткерлерге тигізетін ықпалы салдарынан өкілдік демократиясымен байланысты байланыстарды әлсіретеді. Саяси ғылым әдебиеттері көрсеткендей, көптеген донорлар өздері келісетін партияларға немесе кандидаттарға қолдау көрсету үшін қайырымдастық жасайды, бірақ донорлар үкіметтен жауап алады деген кең тараған пікір бар (мысалы, нақты заңдар қабылданады немесе қабылданбайды), сондықтан кейбіреулер науқан қаржыландыруды саяси жемқорлықпен және пара берумен теңестіреді. Осы көзқарастар үкіметтерді үлкен қаражаттың ықпалын жою ниетімен науқан қаржыландыруын реформалауға итермеледі. Науқан қаржыландыру ережелерінің себептері мен салдары саясаттану, экономика және мемлекеттік саясат сияқты ғылымдарда зерттеледі.

Жеке қаржыландыру

Кейбір елдер саяси науқандарды қаржыландыру үшін жеке донорларға зор тәуелді. Мұндай үлестер жеке тұлғалардан, сондай-ақ кәсіподақтар мен коммерциялық корпорациялар сияқты ұйымдардан түсуі мүмкін. Ақша жинау тактикасына тікелей поштамен сұрау, жақтастарды интернет арқылы үлес қосуға ынталандыру, үміткердің тікелей өтініштері, сондай-ақ қаржы жинау мақсатындағы немесе басқа да шаралар кіруі мүмкін. Жеке донорлардан қаржы жинау науқан штабы мен үміткер үшін маңызды қызмет болып табылады, әсіресе ірі және маңызды науқандарда. Мысалы, АҚШ-та өткізілген бір сауалнамада мемлекеттік лауазымға үміткерлердің 23 пайызы қаржы жинауға уақытының жартысынан астамын жұмсайтынын мәлімдеді. Сауалнамаға қатысқан кандидаттардың жартысынан астамы уақытының кемінде төрттен бір бөлігін қаржы жинауға жұмсады. Жеке қаржыландыру жүйесін қолдаушылар, үкіметтің сөз бостандығына шектеу қоймауымен қатар, жеке қаржыландыру азаматтық қатысуды ынталандырады, түрлі пікірлердің естілуін қамтамасыз етеді және үкіметтің биліктегілерге немесе саяси ықпалы бар адамдарға көмектесуіне жол бермейді деп санайды. Жеке науқандарды қаржыландыруды сынға алатындар, бұл дауыстардың "сатып алынуына" және партиялар арасындағы қаржылық ресурстардың үлкен айырмашылығына әкеледі деп мәлімдейді. Бір зерттеуге сәйкес, саяси үлестер донорларға саясаткерлерге қолжетімділікті арттырады. Науқандарды қаржыландыру үшін жеке донорларға сүйенетін көптеген елдер, үлестер туралы толық мәлімет беруді талап етеді, оның ішінде донордың аты-жөні, жұмыс берушісі және мекенжайы сияқты ақпараттарды қамтиды. Бұл басқа науқандар немесе жақсы үкімет ұйымдарының донорлардың артық ықпалын бақылауға мүмкіндік беру үшін жасалған, сонымен қатар жеке қаржыландырудың көптеген артықшылықтарын сақтауға, оның ішінде үлестерді жасау және саяси сөздерге ақша жұмсау құқығын, үкіметтің науқандарды қаржыландыруға кететін шығындарын үнемдеу және үкіметтің кейбір азаматтар ұнатпайтын партиялық сөздерді қаржыландырудан сақтау мақсатында қолданылады. Алайда, АҚШ сияқты елдерде саяси науқандарға жұмсалған "қара қаржы" ашық жарияланбайды, және АҚШ-тың штаттық және федералды сайлауларында қара қаржының шығындары соңғы жылдары өсіп, әрбір АҚШ президенттік сайлауында жүздеген миллион долларды құрады.

Some countries rely heavily on private donors to finance political campaigns. These kinds of donations can come from private individuals, as well as groups such as trade unions and for profit corporations. Tactics for raising money may include direct mail solicitation, attempts to encourage supporters to contribute via the Internet, direct solicitation from the candidate, and events specifically for the purpose of fundraising, or other activities. Fundraising from private donors is often a significant activity for the campaign staff and the candidate, especially in larger and more prominent campaigns. For example, one survey in the United States found that 23% of candidates for statewide office surveyed say that they spent more than half of their scheduled time raising money. Over half of all candidates surveyed spent at least 1/4 of their time on fundraising. Supporters of private financing systems believe that, in addition to avoiding government limitations on speech, private financing fosters civic involvement, ensures that a diversity of views are heard, and prevents government from tilting the scales to favor those in power or with political influence. Critics of private campaign financing claim that it leads to votes being "bought" and producing large gaps between different parties in the money they have to campaign against. One study finds that political donations gives donors significantly greater access to policymakers. Most countries that rely on private donations to fund campaigns require extensive disclosure of contributions, frequently including information such as the name, employer and address of donors. This is intended to allow for policing of undue donor influence by other campaigns or by good government groups, while preserving most benefits of private financing, including the right to make donations and to spend money for political speech, saving government the expense of funding campaigns, and keeping government from funding partisan speech that some citizens may find odious. However, in countries such as the United States, "dark money" spent on political campaigns is exempt from disclosure, and dark money spending has mushroomed in recent years in US state and federal elections, amounting to hundreds of millions of dollars in each U. S. presidential election.

Мемлекеттік қаржыландыру

Басқа елдер үкіметтік қаржыны сайлау науқанын өткізуге жұмсайды. Оңтүстік Америка мен Еуропада мемлекеттік бюджеттен науқандарды қаржыландыру кең таралған. Мұндай механизмдер өте әртүрлі болуы мүмкін, саяси партияларға тікелей субсидия беруден бастап, жекелеген қаржы көмегінің белгілі бір түрлеріне (әдетте шағын көмектерге) мемлекеттік ақылардан босатуға дейін (мысалы, почта тарифтері) және тағы да басқа жүйелер бар. Мемлекеттік қаржыландыруды қолдаушылар, әдетте, бұл жүйе жемқорлықты азайтады деп санайды; сонымен қатар, көптеген жақтастары мемлекеттік қаржыландыру азаматтық қатысу сияқты басқа да құндылықтарды, немесе саяси процеске сенімді арттырады деп есептейді. Барлық мемлекеттік субсидиялар ақша түрінде берілмейді; кейбір жүйелер кандидаттарға сайлау материалдарын (көбінесе телеарналардағы эфир уақытын) өте төмен бағамен ұсынуды талап етеді. Оппозиция кейде мемлекеттік қаржыландыру жүйелерінің қымбаттығын сынап бағалайды. Консерваторлар мен либертариандық сыншылар үкімет саяси сөзді субсидияламауы керек деп мәлімдейді. Басқа сыншылар ақшалай ресурстарды теңестіруге баса назар аударатын мемлекеттік қаржыландыру, ақшалай емес ресурстардағы айырмашылықты күшейтеді деп санайды. Германия мен АҚШ сияқты көптеген елдерде науқандар жеке және мемлекеттік қаржының араласуымен қаржыландырылады. АҚШ-та мемлекеттік қаржыландыру жүйелеріне демократиялық купон, сәйкес келетін қаражат және біржолғы гранттар кіреді. Үкіметтер, халықаралық ұйымдар мен ғалымдар науқандарды шетелдік көздерден қаржыландыру туралы алаңдаушылық білдіреді. Кейбір сайлау жүйелерінде сайлауда жеңіске жеткен немесе белгілі бір мөлшерде дауыс жинаған кандидаттар үкіметтен қайтару алуға құқылы. Кандидат науқан шығындарының аудиттен өткен есебін ұсынады, ал үкімет кандидатқа белгілі бір шектеулерге сәйкес қайтару сомасын төлейді, мысалы, кандидатқа берілген дауыс санына немесе жалпы шекке. Мысалы, 2008 жылғы сайлауда Гонконгтың Заң шығару кеңесінің кандидаттары бір дауыс үшін 11 Гонконг долларына дейін қайтару алуға құқылы болды.

Other countries choose to use government funding to run campaigns. Funding campaigns from the government budget is widespread in South America and Europe. The mechanisms for this can be quite varied, ranging from direct subsidy of political parties to government matching funds for certain types of private donations (often small donations) to exemption from fees of government services (e. g., postage) and many other systems as well. Supporters of government financing generally believe that the system decreases corruption; in addition, many proponents believe that government financing promotes other values, such as civic participation or greater faith in the political process. Not all government subsidies take the form of money; some systems require campaign materials (often air time on television) to be provided at very low rates to the candidates. Opponents sometimes criticize the expense of the government financing systems. Conservative and libertarian critics of the system argue that government should not subsidize political speech. Other critics argue that government financing, with its emphasis on equalizing money resources, merely exaggerates differences in non monetary resources. In many countries, such as Germany and the United States, campaigns can be funded by a combination of private and public money. In the United States, public financing systems include democracy vouchers, matching funds, and lump sum grants, among other system types. Governments, international organizations and scholars are concerned about the funding of campaigns from foreign sources. In some electoral systems, candidates who win an election or secure a minimum number of ballots are allowed to apply for a rebate to the government. The candidate submits an audited report of the campaign expenses and the government issues a rebate to the candidate, subject to some caps such as the number of votes cast for the candidate or a blanket cap. For example, in the 2008 election, candidates for the Legislative Council of Hong Kong were entitled to a rebate up to HK$11 per vote.

Реттеу

Саяси қаржы тұжырымдамасы үкіметтік және әлеуметтік табыстылықты қолдайтын қоғам институттарының әртүрлі салаларына әсер етуі мүмкін. Саяси қаржыны дұрыс басқару елдің еркін және әділ сайлауларды ұйымдастыру, тиімді басқаруды қамтамасыз ету, демократиялық үкімет құру және сыбайлас жемқорлықты реттеу қабілетіне әсер етеді. Халықаралық сайлау жүйелері жөніндегі қордың (IFES) "Жаһандық саяси қаржыны реттеу" атты зерттеуінде Магнус Оман, Хани Зайнулбай, Джек Сантуччи және Марцин Велецки зерттеушілері халықаралық қоғам саяси қаржыны реттеудің ажырамас бөлігі деп санайтын бірнеше ортақ түсініктерді анықтады: Демократиялық саясат үшін ақша қажет, саяси партиялар саяси процесте өзінің рөлін ойнау үшін қаржыға қол жеткізуі керек. Ережелер денсаулы бәсекелестікті шектемеуі тиіс. Ақша саяси жүйенің мәселессіз бөлігі емес, және реттеу қажет. Саясаттағы ақшаны басқару стратегияларын әзірлеу кезінде нақты жағдай мен саяси мәдениет ескерілуі керек. Тиімді реттеу және ақпарат ашу ақшаның саясаттағы рөлінің теріс әсерлерін бақылауға көмектеседі, бірақ бұл үшін олар дұрыс жоспарланып, іске асырылуы керек. Тиімді бақылау бірнеше мүдделі тараптардың (реттеушілер, азаматтық қоғам және БАҚ сияқты) өзара әрекеттесуіне және ашықтыққа негізделген іс-қимылдарға байланысты. Олардың зерттеуі Еуропа Кеңесінің науқанды қаржыландыруды тиімді реттеу тұжырымдамасы бойынша айтқан пікірін де растады: "Біз саяси партияларды қаржыландыру саласындағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және онымен күрес мәселелері жөнінде халықтың хабардарлығын арттыру демократиялық институттардың тиімді жұмыс істеуі үшін өте маңызды екеніне сенімдіміз".