Кіріспе
АҚШ-тың демократиялық сайлау науқаны үшін қаражат жинауды реттеуге бағытталған күш-жігері.
Америка Құрама Штаттарындағы сайлау науқанының қаржысын реттеу заңдары одақ құрылғаннан бері даулы саяси мәселе болып келген. Сайлау науқанының қаржысына әсер ететін соңғы маңызды федералды заң – 2002 жылғы Екіпартизандық сайлау реформасы заңы (BCRA), сондай-ақ "Маккейн-Фингольд" деп белгілі. Заңның негізгі қағидалары ұлттық саяси партияларға реттелмеген үлестерді (көбінесе "жұмсақ ақша" деп аталады) тыйым салды және жалпы сайлауға дейін 60 күн немесе алғашқы сайлауға дейін 30 күн ішінде саяси мәселелерді талқылайтын жарнамаларды қаржыландыру үшін корпоративтік және кәсіби одақтардың қаражатын пайдалануды шектеді. Алайда, Федералды сайлау комиссиясы мен Висконсин штатының "Өмір құқығы" ісінде Жоғарғы Сот BCRA-ның корпоративтік және кәсіби одақтардың мәселелік жарнамаға жұмсауын шектеу ережелерін жойды. Саясаткерлерге немесе саяси партияларға, оның ішінде сайлауалды штабқа, бюллетеньдерге, конвенттердегі жарнамаларға, саяси партияға немесе саяси кандидатқа пайда әкелетін кештерге немесе бағдарламаларға жасалған жарналар, сыйлықтар немесе төлемдер табыс салығынан есептелмейді.
Алғашқы әрекеттер
Жақында ғана сайлау құқығына ие болған, мүліктік жағдайы нашар сайлаушылардың дауысын алу үшін Эндрю Джексон 1828 жылғы сайлау науқанын ел бойынша тараған партиялық газеттер желісі арқылы бастады. Сайланғаннан кейін Джексон саяси партиялардың белсенді қызметкерлерін марапаттаған саяси қолдау көрсету жүйесін құрды, бұл болашақ сайлауларға зор әсер етті. Кейіннен тағайындалғандар өз жалақыларының бір бөлігін партияға қайтаруға міндетті болды. Джексон дәуірінде корпорациялар саясаткерлерге ықпал етуге алғашқы әрекеттер жасады. Джексон АҚШ Екінші банкіне қарсы күресі демократия мен ақша билігі арасындағы маңызды шайқас болғанын мәлімдеді. 1830 жылдан 1832 жылға дейін АҚШ Банкі Джексонның қайта сайлануын тоқтату үшін 40 000 доллардан астам қаржы жұмсады деген қауесет тарады, бірақ Банк төрағасы Биддл банкке жағымды ақпарат таратуға «он мыңдаған доллар» ғана жұмсады. Бұл шығындар Джексонға қарсы бағытталған деп есептеуге болады, өйткені Банктің мүдделері мен Джексонның банкке қарсы платформасы қарама-қайшы болды. Азамат соғысынан кейін партиялар бай адамдарға, оның ішінде Джей Кук, Вандербильттер мен Асторларға көбірек сүйенді. Мемлекеттік қызмет жүйесі болмағандықтан, партиялар мемлекеттік қызметкерлердің қаржылық қолдауына, соның ішінде олардың федералды жалақысының бір бөлігін бағалауға үлкен мән берді. 1867 жылы қабылданған алғашқы федералдық сайлау науқаны қаржыландыру заңы – әскери-теңіз ассигнованиелері туралы заң жобасы, ол офицерлерге және мемлекеттік қызметкерлерге әскери-теңіз кемежай жұмыскерлерінен жарна алуды тыйым салған. Кейін 1883 жылы Пендлтон азаматтық қызмет реформасы туралы заңмен мемлекеттік қызмет құрылды және әскери-теңіз бюджеті туралы заңның барлық федералды мемлекеттік қызметкерлеріне қорғанысын кеңейтті. Алайда, негізгі қаржыландыру көзінің жоғалуы партияларға корпоративтік және жеке байлықтан қаржыландыру сұрау үшін қысымды арттырды. 1872 жылғы сайлау науқанында Нью-Йорк Демократиялық партиясының бір тобы сайлауды өткізу шығындарын төлеу үшін әрқайсысы 10 000 доллар беруге уәде берді. Республикашылдар тарапынан Улисс С. Гранттың жақтасы жалпы қаржының төрттен бір бөлігін ұсынды. Бір тарихшының айтуынша, бұрын-соңды бірде-бір кандидат бай адамдарға осы деңгейде қарызды болған емес. Бұл дәуірде дауыс сатып алу және сайлаушыларды мәжбүрлеу кең таралған. Стандартталған бюллетеньдер енгізілгеннен кейін, бұл тәжірибелер жалғасты, мысалы, сайлаушыларға ақы төлеу үшін өздерінің дауыстарын ашық түрде жазу үшін көміртек қағазын қолдануды талап ету сияқты әдістерді қолдану. Бойз Пенроуз Пендлтон заңынан кейінгі корпоративтік қаржыландыруды қорқыту тактикасы арқылы игерді, мысалы, қаржы қаражаты берілмесе, бизнеске салық салу немесе реттеумен қорқытатын заңнама (squeeze bills). 1896 жылы АҚШ Сенатына сайлау науқаны кезінде ол 48 сағат ішінде ширек миллион доллар жинады. Ол өз жақтастарына оны Конгресске жіберу арқылы одан да көп ақша табуға мүмкіндік беру керектігін айтты. 1896 жылы Огайо штатының бай өнеркәсіпшісі, кеме қатынасы магнаты және саяси операторы Марк Ханна Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы болды. Ханна Огайолық Уильям МакКинлидің кандидатурасын ұсыну науқанына тікелей 100 000 доллар қаржы қосты, бірақ жалпы сайлау науқанын қаржыландыру үшін одан да көп қаражат қажет екенін мойындады. Ханна бизнес қауымдастығынан қаржы жинауды жүйелендірді. Ол банктерді капиталдың 0,25%-ына бағалады, ал корпорацияларды олардың табыстылығына және елдің өркендеуіне қатысты үлесіне бағалады. МакКинлидің жарысы қазіргі коммерциялық жарнамалық науқанның прототипіне айналды, болашақ президенттің суретін батырмаларға, билбордтарға, плакаттарға және т.б. жариялады. Демократиялық популист Уильям Дженнингс Брайанды жеңуге бел буған бизнес қолдаушылары қуана-қуана берді, ал Ханна бизнестің бағалауынан асып кеткен «артық» деп санаған жарналарды қайтарып берді немесе қабылдамады. ХХ ғасырдың прогрессивті жақтастары, журналистер мен саяси сатириктермен бірге, жалпы жұртшылыққа дауыс сатып алу саясаты мен корпоративтік және ақшалай ықпал миллиондаған салық төлеушілердің мүддесін тастап кетіп жатқанын айтты. Олар корпоративтік лоббистік әрекеттерді және сайлау науқанына жарналарды шектеуді, сондай-ақ азаматтардың көбірек қатысуы мен бақылауын, соның ішінде стандартталған құпия дауыс беруді, сайлаушылардың қатаң тіркелуін және әйелдердің сайлау құқығын жақтады. Өзінің бірінші мерзімінде, 1901 жылы президент МакКинли қаза болғаннан кейін президент Теодор Рузвельт трасттарды тарату және корпоративтік ықпалға қарсы шаралар қолдана бастады, бірақ жеңіліске ұшыраудан қорқып, 1904 жылғы үлкен жеңісіне айналған сайлау науқанында қолдау үшін банкирлер мен өнеркәсіпшілерге жүгінді. Рузвельт корпоративтік қаржыландырудан ұялғандықтан және Э. Х. Харриманмен болған келісімнің орындалмаған елшілік тағайындамасынан күдік тудыра алмады. Нәтижесінде реформа талаптары күшейді, бірақ Рузвельт үлкен жарналарға ешқандай міндеттеме болмаса, оларды қабылдаудың заңды екенін мәлімдеді. Алайда, сайлаудан кейін 1905 жылы Конгреске жолдаған хатында ол «корпорациялардың кез келген саяси комитетке немесе кез келген саяси мақсатқа жасаған жарналары заңмен тыйым салынсын» деп ұсынды. Алайда, бұл ұсыныс корпорацияларды иеленген және басқарған жеке тұлғалардан сайлау науқанына жарна салуға шектеу қоймады. Рузвельт сондай-ақ федералдық кандидаттарды олардың саяси партиялары арқылы мемлекеттік қаржыландыруды ұсынды. Ұлттық жариялау заң қауымдастығы бастаған, сайлау науқаны шығындарын жариялауды талап ететін ұлттық заңға қолдау білдірді, бірақ Конгресс оны он жылға кейінге шегерді.
1907 жылғы Тилман заңы
Бұл кең ауқымды реформаның алғашқы қадамы 1907 жылғы Тилман актісі болды, ол корпорацияларға және ұлттық (мемлекетаралық) банктерге федералдық кандидаттарға тікелей ақшалай үлестер жасауға тыйым салды. Дегенмен, әлсіз күшін жою механизмдері актіні тиімсіз етті. 1910 және 1911 жылдары Өкілдер палатасы мен Сенат кандидаттары үшін ақпарат беру талаптары мен шығындар лимиті енгізілді. Жалпы үлестер лимиті 1925 жылғы Федералды сыбайлас жемқорлық туралы заңда бекітілді. 1939 жылғы Хатч актісіне енгізілген түзетулер саяси партиялардың сайлау науқанына жұмсаған шығындары үшін жылдық 3 миллион доллар, ал жеке тұлғалардың сайлау науқанына жасаған үлесі үшін 5000 доллар лимитін белгіледі. Смит-Коннели (1943) және Тафт-Хартли (1947) заңдары корпорацияларға қатысты тыйымды кәсіподақтарға да қолданды.
Федералды сайлау науқаны туралы заң және Уотергейт түзетулері
Бұл күш-жігердің бәрі көбінесе тиімсіз болды, оңай айналып өтілді және сирек орындалды. Дегенмен, 1971 жылы Конгресс Федералды сайлау науқаны туралы заңды, FECA деп белгілі, қабылдады, ол сайлау науқанының қаржысын кеңінен жариялауды талап етті. 1974 жылы Уотергейт жанжалына қоғамның реакциясының ықпалымен Конгресс заңға түзетулер енгізді, осы арқылы президенттік науқандарды мемлекеттік қаржыландыру және Федералды сайлау комиссиясын құруды қамтитын реттеу және күзеудің кешенді жүйесін құрды. Басқа қағидалар науқандарға, жеке тұлғаларға, корпорацияларға және басқа да саяси топтарға жасалатын жарналар мен шығыстарға шектеулер қойды. 1976 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Баклиге қарсы Валео ісі бойынша шешімі сөз бостандығының конституциялық емес бұзуы ретінде FECA-ның шығыстарға қатысты түрлі шектеулерін жойды. Басқа өзгерістердің ішінде кандидат мемлекеттік қаржыландыруды қабылдамаса, оның шығыстарына шектеулер қойылды. 1997 жылы сенаторлар Маккейн (R AZ) және Фейнгольд (D WI) «жұмсақ ақшаны» және телеарнадағы жарнамаға жұмсалатын шығындарды жоюға тырысты, бірақ заң жобасы республикашылдардың кедергісіне ұшырады. 1999 жылы екі партия да бірнеше ұсыныстар жасады. Аса Хатчинсон (R AR) ұсынған «Науқан тұтастығы туралы заң» (H. R. 1867) әлі де реттелмеген және нақты кандидаттың сайлауын немесе жеңілісін тікелей талап етпейтін жарнамаларға жұмсалатын «жұмсақ ақшаға» тыйым салатын және «қатты ақшаға» шектеулерді арттыратын еді. Джон Дулиттл (R CA) демеушілігімен ұсынылған «Азаматтық заң шығару және саяси заң» федералдық еркіндік заңына жарна шегін жойып, ақпарат ашуды жеделдетіп, кеңейтетін еді (H. R. 1922, 1999 жылғы 106-шы Конгресс, және 2007 жылғы 110-шы Конгресс арқылы әртүрлі нөмірлермен қайтадан ұсынылды). Шейс-Миханның науқан реформасы туралы заңы (H.R. 417) 2002 жылғы Маккейн-Фейнгольд екі партиялық науқан реформасы туралы заңына айналды. БҚЗА саяси ақшаның көп мөлшерін алып тастауды көздегендер үшін ара-тұра шешім болды. Ол ұлттық партиялық комитеттерге «жұмсақ ақшаны» аударуды тоқтатты, бірақ сонымен қатар сайлау циклына 1000 доллардан 2000 долларға дейін «қатты ақшаны» аудару шегін екі есеге арттырды, инфляцияны ескере отырып, одан әрі арттыру қарастырылды. Сонымен қатар, заң жобасы партиялық емес ұйымдардың жарнамаларын шектеуді көздеді, корпоративтік немесе кәсіподақ ақшасын «сайлау коммуникацияларына» жұмсауға тыйым салды, яғни бастапқы немесе номинациялық конвенциядан 30 күн бұрын немесе жалпы сайлаудан 60 күн бұрын федералды кандидатты анықтайтын хабарландыруларға. Бұл Маккейн-Фейнгольдтың Мейн штатынан республикашыл Олимпия Сноу және Вермонт штатынан тәуелсіз Джеймс Джеффордс қолдаған ережесі бастапқыда тек пайда табу корпорацияларына ғана қатысты, бірақ «Уэллстон түзетуі» аясында, сенатор Пол Уэллстон демеушілігімен, пайдасыз ұйымдарды, мысалы, Қоршаған ортаны қорғау қоры немесе Американың ұлттық мылтық қауымдастығы (NRA) сияқтыларды да қамту үшін кеңейтілді. Заңға қарсы шыққан топтар мен жеке тұлғалар, соның ішінде Калифорния штатының Демократиялық партиясы, Ұлттық мылтық қауымдастығы және Сенаттың көпшілік қамшысы, республикашыл сенатор Митч Макконнелл (Кентукки штаты) болды. Төменгі соттардан өткеннен кейін 2003 жылдың қыркүйегінде АҚШ Жоғарғы Соты Макконнеллге қарсы FEC ісі бойынша ауызша дәлелдерді тыңдады. 2003 жылдың 10 желтоқсанында Жоғарғы Сот 5:4 дауыспен оның негізгі қағидаларын қолдады. Содан бері науқандарды қаржыландыруға қатысты шектеулер сотта күйреуге ұшырады. 2005 жылы Вашингтон штатында Терстон округінің судьясы Кристофер Уикхэм бұқаралық ақпарат құралдарындағы мақалалар мен сегменттер мемлекеттік заң бойынша заттай үлестер ретінде қарастырылатынын шешті. Мәселе отын салығын алып тастау үшін жүргізілген I 912 науқанына және әсіресе Сиэтлдегі консервативті KVI радиостанциясының екі хабаршысына қатысты болды. Судья Уикхэмнің шешімі 2007 жылдың сәуірінде апелляциялық сотта күшін жойды, Вашингтонның Жоғарғы соты эфирдегі түсініктемелер штаттың науқанды қаржыландыру заңдарына жатпайды деп шешті (No New Gas Tax v. San Juan County). 2006 жылы АҚШ Жоғарғы Соты науқанды қаржыландыруға қатысты екі шешім шығарды. Федералды сайлау комиссиясы Висконсиннің өмір сүруге құқығы туралы корпорациясына қарсы сотта ол кейбір жарнамалар сайлаудан 60 күн бұрын федералды кандидатты атап өткенді шектейтін Маккейн-Фейнгольдтың «сайлау коммуникациялары» ережелеріне конституциялық түрде ерекшелік жасауға құқылы деп тапты. Алдын ала тергеу кезінде Висконсиннің өмір сүруге құқығы туралы корпорациясы тарапынан таратылған кейбір жарнамалар осындай ерекшелікке ие екені анықталды. Федералды сайлау комиссиясы бұл шешімге шағымданып, 2007 жылдың маусымында Жоғарғы Сот Висконсиннің өмір сүруге құқығы туралы корпорациясының пайдасына шешім шығарды. Бас судья Джон Робертстің пікірі бойынша, Сот «сайлау коммуникациялары» шектеулерін толығымен жоюдан бас тартты, бірақ заң шығару мәселелері туралы жарнама ретінде қарастырылуы мүмкін кез келген жарнамаға кеңес беретін бос кеңістік құрды. Сондай-ақ 2006 жылы Жоғарғы Сот Вермонт штатының шығыстарға қатысты міндетті шектеулерді Баклиге қарсы Валео ісіндегі үрдіске сәйкес конституциялық емес деп тапты. Бұл істе, Randall v. Sorrell, Сот Вермонттың жарна шектеулерін де конституциялық емес деп тапты, бұл Соттың жарна шегін жойғаны алғашқы рет болды. 2009 жылдың наурызында АҚШ Жоғарғы Соты заңның Хиллари Клинтон туралы деректі фильмді жарнамалауды шектеуге болатыны туралы аргументтерді тыңдады. Citizens United v. Federal Election Commission ісі 2010 жылдың қаңтарында шешілді, Жоғарғы Сот §441b-нің шығыстарға қатысты шектеулерінің жарамсыз екенін және оларды Хиллари: Фильмге қолдануға болмайтынын тапты.
2010 жылғы "DISCLOSE" заңы
DISCLOSE Act (S. 3628) 2010 жылдың шілдесінде ұсынылды. Бұл заң жобасы 1971 жылғы Федералды сайлау науқаны туралы заңға толықтырулар енгізіп, үкіметтік келісім-шарт жасаушылардың сайлауға қатысты шығындар жасауына тыйым салатын, сондай-ақ сайлау шығындары туралы қосымша ақпарат беру талаптарын белгілейтін болған. Заң жобасы кандидаттарға немесе саяси партияларға тәуелсіз түрде саяси жарнама таратушы барлық ұйымдарға жаңа донорлар мен қаржы жөнінде ақпарат беру талаптарын енгізуді көздеген. Аталған заңнамаға сәйкес, жарнаманың демеушісі жарнаманың өзінде пайда болуға тиіс еді. Президент Обама бұл заң жобасы американдық сайлауларға шет елдің ықпалын азайтатынын айтты. Демократтар республикашылдардың біреуінен қолдау алып, GOP-тың процедуралық кешіктірулерін жеңу үшін қажетті 60 дауысқа жетпеді.
Доллармен дауыс беру
Доллармен дауыс беру жоспары анонимді науқан қаржыландыру процесімен үйлесімде мемлекеттік қаржыландырудың өзгертілген жүйесін құруды көздейді. Бұл жоспар алғаш рет 2002 жылы жарық көрген «Доллармен дауыс беру: Науқан қаржыландыруының жаңа парадигмасы» атты кітабында Йель құқық мектебінің профессорлары Брюс Акерман мен Ян Айрес тарапынан егжей-тегжейлі сипатталған. Барлық сайлаушыларға федералдық саяси науқандарға қайырымдылық жасау үшін 50 долларлық мемлекеттік купон беріледі. Барлық қайырымдылықтар, 50 долларлық купонды және қосымша жеке жарналарды қамти отырып, FEC арқылы анонимді түрде жүзеге асырылуы тиіс. Акерман мен Айрес кітаптарында осындай жүйеге қалай қол жеткізуге болады және оның құқықтық негіздері туралы толыққанды талқылаумен қатар, үлгілік заңнаманы да ұсынады. «Патриот доллары» (яғни, әр сайлаушыға 50 доллар) сайлаушыларға бөлу үшін, олардың 25 доллары президенттік сайлауға, 15 доллары Сенат сайлауына, ал 10 доллары Өкілдер палатасы сайлауына жұмсалады. Бұл шектеулер шегінде купонды кез келген федералдық жарысқа және бастапқы және жалпы сайлауларға кез келген кандидаттар арасында бөлуге болады. Ағымдағы сайлау циклының соңында осы купонның қолданылмаған бөлігінің мерзімі бітіп, ол сол сайлаушының келесі сайлауына ауыстырылмайды. 2004 жылғы сайлау циклында 50 долларды дауыс берген шамамен 120 миллион адамға көбейту нәтижесінде шамамен 6 миллиард доллар «мемлекеттік қаржыландыру» құралына айналды, бұл 2004 жылғы барлық федералдық сайлауларға (Өкілдер палатасы, Сенат және президенттік жарыстар) жұмсалған шамамен 4 миллиард доллардан асып түседі. Акерман мен Айрес бұл жүйенің сайлаушылардың ақшасын біріктіріп, кандидаттарды сайлаушылардың кең ауқымы үшін маңызды мәселелерді қарастыруға мәжбүр ететінін айтады. Сонымен қатар, олар бұл мемлекеттік қаржыландыру схемасы салық төлеушілердің мемлекеттік қаржы қаражатының қайда жұмсалатынына «әсер ете алмайтыны» туралы алаңдаушылықтарын шеше алады деп санайды, ал доллармен дауыс беру жүйесінде дауыс берген әрбір салық төлеуші өз үлесін қалай жұмсау керектігін өздігінен шеше алады. Лессиг (2011, 269 б.) бұл шығынның корпоративтік игілікке жұмсалатын қаражатқа қарағанда едәуір аз екенін атап өтеді, ол 2012 жылғы АҚШ федералдық бюджетіне сәйкес 100 миллиард долларға бағаланған. Дегенмен, бұл тек Cato Institute анықтаған тікелей субсидияларды қамтиды. Ол салықтық тіректерді және реттеуші және саудалық шешімдерді ескермейді, бұл бизнеске бірігуге және бәсекелестікті, шығармашылықты және экономикалық өсімді тежеуге мүмкіндік беретін басқа да іс-әрекеттерді ынталандырады; тікелей субсидиялар осы тікелей емес шығындардың аз бөлігін құрайды. Жүйенің екінші аспектісі кейбір жеке жарна шектерін арттырады, бірақ барлық жарналар FEC арқылы анонимді түрде жасалуы керек. Бұл жүйеде жарна жасаушы науқанға ақша жіберген кезде, оның ақшасын FEC-ке жібереді, оны қай науқанға жұмсауды қалайтынын көрсетеді. FEC ақшаны жасырып, оны бірнеше күн ішінде науқандарға кездейсоқ бөліктерге бөліп таратады. Акерман мен Айрес бұл жүйені 19 ғасырдың соңында қабылданған, дауыс сатып алуды болдырмауға бағытталған реформалармен салыстырады, бұл біздің қазіргі құпия дауыс беру процесіне әкелді. Осыған дейін дауыс беру ашық түрде жүргізілді, бұл науқандарға сайлаушылардың өздеріне ақша төлеп, қолдаған кандидаттарға дауыс бергенін растауға мүмкіндік берді. Акерман мен Айрес кандидаттар өздерінің науқанына кімнің қаржылай үлес қосатынын білмесе, олардың үлкен донорларды таң қалдыруы және сайлау талондарынан түсетін қаржыға қауіп төндіретін жағымсыз ұстанымдарды қабылдамайтынын мәлімдейді. Керісінше, ірі әлеуетті донорлар өздерінің үлестері үшін саяси қолжетімділік немесе қолайлы заңнаманы ала алмайды, өйткені олар кандидаттарға өздерінің қаржылық қолдауының көлемін дәлелдей алмайды. 2015 жылы Сиэтл сайлаушылары демократиялық купондық бағдарламаны мақұлдады, ол қала тұрғындарына қатысушы кандидаттарға қайырымдылық жасау үшін төрт 25 долларлық купонды ұсынады. Купондық жүйе басқа қалалар мен штаттарда донорлардың құрамын әртараптандыру, көбірек кандидаттарға кеңсеге түсуге көмектесу және саяси қатысуды арттыру құралы ретінде ұсынылды.
Бөлшекті қорлар
Тағы бір әдіс үміткерлерге жеке донорлардан қаржы жинауға мүмкіндік береді, бірақ алғашқы сома үшін тең қаржы ұсынады. Мысалы, үкімет әрбір сыйлықтың алғашқы 250 долларын "теңестіре" алады. Бұл науқан үшін шағын сыйлықтарды тиімді етеді, нәтижесінде үміткерлер мұндай сыйлықтарды іздеуге көбірек күш жұмсауы мүмкін. Мұндай сыйлықтар ірі сомаларға қарағанда сыбайлас жемқорлыққа аз әсер етеді және жағдайы нашар адамдардың ықпалын арттырады деп саналады. Мұндай жүйе қазіргі уақытта АҚШ президенттік праймеризінде қолданылуда. 2008 жылдың ақпанында бұл жүйе осы жарыстарда жеңіліске ұшырағандарға қолдау көрсетуі мүмкін деген алаңдаушылық туды, бұл Джон Маккейннің сайлауалды науқанының тең қаржы алу мүмкіндігін кепілдік ретінде пайдаланған қарызы арқылы көрінді. Алайда, 2009 жылдың ақпанында Федералды сайлау комиссиясы заң бұзушылықты анықтамады, өйткені Маккейн тең төлем бағдарламасынан заңмен рұқсат етілген тәртіпте бас тартты және осылайша міндеттемелерінен босады. Комиссия Маккейннің қарызы туралы Комитеттің есебінен заң бұзушылық болды деген сенімді растауға да себеп таппады. Комиссия бұл істерді жапты.
Таза сайлау
Тағы бір әдіс, қолдаушылар «таза ақша, таза сайлау» деп атаған, сайлауға қатысуды шешкен әрбір үміткерге белгілі бір сомада қаржы қаражатын бөледі. Бұл қаржыны алу үшін үміткерлер белгілі бір мөлшерде қол жинап, кішкентай (әдетте 5 долларлық) жарналар төлеуі керек. Осындай мемлекеттік қаржыландыру алған жағдайда, үміткерлер сырттан қаржы алуға немесе жеке қаражатын жұмсауға құқығы жоқ. Жеке қаржыландырылған үміткерлерден көп шығын жасалғанда, тәуелсіз шығындармен шабуыл жасалғанда немесе қарсыластары тәуелсіз шығындардан пайдаланғанда, үміткерлерге белгілі бір шекте сәйкес қаржы қаражаты беріледі. Бұл «таза ақша» мемлекеттік қаржыландыру жүйесі мен президенттік сайлау жүйесінің арасындағы басты айырмашылық, көптеген адамдар оны «бұзылған» деп атайды, себебі кандидаттарға 527-ші топтар немесе басқа тәуелсіз шығындар жасаушылар шабуыл жасағанда қосымша қаражат берілмейді. Қолдаушылар «таза сайлау» теңдестіру қоры Аризонадағы сайлау алаңын теңестіруде соншалықты тиімді екенін айтады, сондықтан жүйе толыққанды қолданысқа енгізілген алғашқы жылда кандидаттар арасындағы теңдесіз қаржыландыру тек 2% жарыста ғана фактор болды. Алайда, АҚШ Жоғарғы Сотының «Дэвис пен Федералды сайлау комиссиясы» ісі бойынша шешімі осы ережелердің конституциялықтығына күмән тудырды, ал 2011 жылы Жоғарғы Сот Аризона заңының негізгі ережелері – әсіресе, сәйкес қаржы қорының ережелері «Аризона еркін кәсіпорын клубының Freedom Club PAC мен Беннетт» ісінде конституцияға қайшы деп танылды. Бұл процедура 2000 жылдан бері Аризона мен Мэн штаттарындағы барлық штаттық және заңнамалық лауазымдарға сайлау өткізуде қолданылып келеді. Коннектикут штаты 2005 жылы Портленд (Орегон) және Альбукерки (Нью-Мексико) қалаларымен бірге «Таза сайлау» заңын қабылдады, бірақ Портлендтегі заң 2010 жылы сайлаушылардың бастамасымен жойылды. Альбукеркидегі сайлаушылардың 69 пайызы «Таза сайлауға» жақтарлық білдірді. 2006 жылғы сауалнама көрсеткендей, Аризонадағы «Таза сайлау» жүйесімен таныс сайлаушылардың 85 пайызы оның Аризона үшін маңызды екенін ойлады. Дегенмен, Калифорнияда 2006 жылдың қараша айында «Таза сайлау» бастамасы үлкен басымдықпен жеңіліске ұшырады, оған тек 25,7 пайыз қолдау көрсетсе, 74,3 пайызы қарсы болды. 2008 жылы Аляскадағы сайлаушылар «Таза сайлау» ұсынысын екі есе көп қарсылықпен қабылдамады. Көптеген басқа штаттарда (мысалы, Нью-Джерсиде) кандидаттарға шектеулі қаржылық көмек көрсетіледі, бірақ Нью-Джерсидегі «Таза сайлау» тәжірибесі 2008 жылы бағдарлама өз мақсаттарына жете алмағандықтан тоқтатылды. Висконсин мен Миннесота штаттары 1970 жылдан бері ішінара мемлекеттік қаржыландыру жүйесін қолданып келеді, бірақ бұл жүйелер көбінесе қолданылмайды. 2002 жылғы «Екі партиялық сайлау реформасы туралы» заңның («Маккейн-Фейнгольд») бір тармағы партиялық емес Бас есептік палатадан Аризона мен Мэн штаттарындағы «Таза сайлау» бағдарламаларын зерттеуді талап етті. 2003 жылдың мамыр айында жарияланған баяндамада жүйелердің мақсаттарының ешқайсысы әлі орындалмағаны, бірақ бағдарламалардың салыстырмалы түрде жас болғандықтан «Мэн мен Аризонаның мемлекеттік қаржыландыру бағдарламаларының мақсаттарына қаншалықты қол жеткізілгенін анықтау әлі ерте [және] біз осы баяндамада ешқандай ұсынымдар жасамаймыз» делінген. 2006 жылы Үкіметтік зерттеулер орталығының (сайлау қаржысын реформалауды қолдайтын ұйым) жүргізген зерттеуі «Таза сайлау» бағдарламаларының нәтижесінде кандидаттар санының артуына, бәсекелестіктің күшеюіне, сайлаушылардың белсенділігінің жоғарылауына және ықпал етушілердің әсерінің азаюына әкелгенін көрсетті. Алайда, 2008 жылы Бәсекеге қабілетті саясат орталығы жүргізген бірқатар зерттеулер (реттеуге және салық төлеушілердің қаржыландыратын саяси науқандарына қарсы) Мэн, Аризона және Нью-Джерсидегі бағдарламалар өздерінің алға қойған мақсаттарына қол жеткізе алмағанын анықтады, оның ішінде әйелдердің сайлануын арттыру, үкіметтік шығындарды азайту, сайлауға сыртқы күштердің ықпалын азайту, заң шығарушы органға әртүрлі азаматтарды тарту немесе бәсекелестікті немесе сайлаушылардың қатысуын арттыру сияқты мақсаттар орындалмады. Бұл есептер консервативті/либералдық Голдвотер институтының Аризона бағдарламасы бойынша бұрынғы зерттеу нәтижелерін растады.
CFR28
CFR28 – сөз бостандығына кедеріс келтірмей, сайлау қаржысын реформалауға бағытталған конституциялық түзету ұсынысы. Ол бұл мақсатқа екі негізгі қағида арқылы қол жеткізуді көздейді. Біріншіден, CFR28 кандидаттарды қаржыландыруды ұсақ азаматтардың жарналарымен және мемлекеттік қаржыландырумен шектейді. Азаматтардың жарналарының лимиті әр екі жыл сайын барлық американдықтардың орташа жылдық табысының бір пайызына тең болып белгіленеді (қазіргі уақытта 400 доллардан кем), сондықтан лимиттер инфляцияға байланысты реттеледі. Дегенмен, осы шектеулі жарналарды Конгресс немесе штат заң шығарушы органдары толықтыра немесе алмастыра алады. Екіншіден, «Citizens United v. FEC» шешіміне қарсы тұру үшін, бұл шешім саяси мақсаттарға жұмсалған ақшаны сөзбен теңестірді (соның салдарынан мұндай шығындарға Бірінші түзету бойынша қорғау берілді), CFR28 тәуелсіз саяси жарнаманы жоюға бағытталған. Ол жарнаманы жоғарыда аталған лимиттен асып түсетін шығындармен жасалатын, қабылдамаған медиа ретінде анықтайды. Бұл анықтама кандидаттар туралы жаңалықтар, пікірлер мен ойын-сауыққа шексіз қаржы жұмсауға мүмкіндік береді, бірақ аудитория мұндай медиаға тек оның демеушісі кім екенін білгеннен кейін ғана қол жеткізе алады. Кандидаттар туралы басқа барлық мәлімдемелерге шектеу қойылмайды. CFR28 американдық сайлауға шетелдік әсерді болдырмауға да мұрағаттайды, себебі шетелдік қаржыландырылатын медиа отандық супер PAC-тердің хабарламалары арасында жасырына алмайды, өйткені супер PAC жарнамасы жойылады. Шамамен екі беттік және кіші бөлімдері бар бірінші түзетуге енгізілген CFR28, сайлау қаржысына қатысты басқа конституциялық түзетулерге қарағанда ұзын, себебі ол заңдағы кемшіліктерді жоюға және іске асыру шараларын ұсынуға тырысады. Мысал ретінде, CFR28 CFR28 бойынша бекітілмеген кез келген қаржыландыру көзін қабылдамайды, барлық корпоративтік қаржыландыруды жойып, «Buckley v. Valeo» шешімінің күшін жояды, бұл кандидаттарға өздерінің жеке қаражатын шексіз мөлшерде жұмсауға рұқсат береді. Сонымен қатар, донорлардың сайлау округінің немесе штатының шегінен тыс жердегі кандидаттарға (президенттен басқа) ақша беруіне тыйым салып, «McCutcheon v. FEC» шешімінің күшін жояды, бұл азаматтарға ел бойынша шексіз кандидаттарға қаржылай көмек көрсетуге мүмкіндік берді. CFR28 іске асыру шараларына кандидаттарға көмектесу үшін субсидиялар мен азаматтардың таңдауына араласуды болдырмау, сондай-ақ кандидаттарға шексіз еріктілік көмек көрсетуге мүмкіндік беру кіреді. Бұған қоса, есеп беру талаптары бар және Конгресске тиісті заңдарды қабылдау міндеті жүктеледі, «американдық демократияның тұтастығына берілгендікті қамтамасыз ету» үшін желілер мен әлеуметтік желілердің ынтымақтастығын қамтамасыз етуге бағытталған. CFR28.org сайты конституциялық түзету ұсынысының мәтінін ұсынады және оны әр тармақ бойынша жазба түрінде және бірнеше бейнелер арқылы түсіндіреді. Сондай-ақ, осы тақырыпқа қатысты блог бар.
Квид про квоны қайта анықтау
Басқаша көзқарас жеке үлестерді қазіргідей қабылдауға мүмкіндік берер еді, бірақ үлестері үшін маңызды, материалдық жеңілдіктер алғандарды және осындай жеңілдіктерді үлес алу үшін ұсынатындарды қатаң жазалар еді. Осылайша, адам не бере алатынына емес, керісінше, не алатынына жаңа шектеулер қойылар еді. (Әрине, егер мұндай қосымша шектеулер енгізілсе, көптеген арнайы топтар қазіргіге қарағанда әлдеқайда аз үлес қосар еді, ал қалған үлес әсерінің сыбайлас жемқорлық деңгейі төмендеу болар еді). Қазіргі уақытта, егер біреу мемлекеттік қызметкерге материалдық ынталандыру ұсынса және оның орнына нақты бір жеңілдік күтілсе, ғана ол пара беру болып есептеледі.
Citizens United Федералды сайлау комиссиясына қарсы
2010 жылғы қаңтарда «Азаматтар біріккені» ісінде Федералды сайлау комиссиясына қарсы АҚШ Жоғарғы соты корпорациялар мен кәсіби одақтардың бір кандидатты екіншісінен артық қолдауын жариялауына конституциялық түрде тыйым салуға болмайтынын қабылдады.
Қаулы
Сот судьясы Кеннедидің көпшілік пікірі BCRA §203 корпорациялар мен кәсіби одақтардың барлық тәуелсіз шығыстарын тыйым салудың Бірінші түзетудегі сөз бостандығын қорғауды бұзатындығын анықтады. Көпшілік: "Егер Бірінші түзетудің күші болса, онда ол Конгресске азаматтарды немесе азаматтардың бірлестіктерін тек саяси сөз айтуға қатысқаны үшін айыппұл салуға немесе түрмеге қамауға тыйым салады" деп жазды. Сот судьясы Кеннедидің көпшілік пікірі сондай-ақ, Бірінші түзету (және Сот) бұқаралық ақпарат құралдары мен басқа корпорацияларды ажыратпағандықтан, бұл шектеулер Конгресске газеттерде, кітаптарда, теледидарда және блогтарда саяси сөзді басуға мүмкіндік беретінін атап өтті. Сот «Остинге қарсы Мичиган сауда палатасы», 494 U.S. 652 (1990) шешімін күштен шығарды, онда корпорацияларға сайлауда үміткерлерді қолдау немесе қарсылық көрсету үшін қазыналық қаражатты пайдалануға тыйым салатын штаттық заң Бірінші және Он төртінші түзетулерді бұзбайды деп шешілген. Сондай-ақ, Сот «Макконнелл Федералды сайлау комиссиясына қарсы», 540 U.S. 93 (2003) шешімінің BCRA корпорациялық шығындарды «сайлау науқандарына» шектеуді қолдаған бөлігін күштен шығарды. Соттың шешімі корпорациялар мен кәсіби одақтарды «сайлау науқандарына» ақша жұмсауға және кандидаттардың сайлануына немесе жеңіліске тікелей қолдау көрсетуге (бірақ кандидаттарға немесе саяси партияларға тікелей жарна беруге емес) тиімді түрде босатті. Көпшілік Бірінші түзету жеке тұлғалармен қатар тұлғалардың қауымдастықтарын да қорғайды және Бірінші түзету спикердің кім екеніне негізделген сөзді тыйым салуға жол бермейді деп мәлімдеді. Сондықтан корпорациялар, тұлғалардың қауымдастығы ретінде, Бірінші түзету бойынша сөз бостандығы құқығына ие.
Келіспеушіліктер
Сот төрешісі Стивенс, Дж. ішінара келіспеушілікпен былай деп жазды:
Соттың шешімінің негізгі қағидасы – Бірінші түзетуде сөйлеушінің жеке басына, оның ішінде корпорация ретіндегі "жеке басына" негізделген реттеушілік ерекшеліктерге тыйым салынды деген пікірді қайталау және үнемі қайталау болып табылады. Бұл сәнді жалпылама сөз реторикалық тартымды болғанымен, заңның дұрыс айғағы емес. Сонымен қатар, ол корпорацияның кейбір акционерлері қарсылық білдіретін сайлауға қатысуына қашан рұқсат етілетінін де білдірмейді. Ол тіпті Citizens United-тің кейбір хабарларын PAC-тегі қаражатымен қаржыландыруға міндеттеуі мүмкін бе деген нақты мәселені де шешпейді. Саяси аренада корпорацияларды жеке тұлғалармен тең қарау қажеттігі туралы пікір ғана емес, сонымен қатар осы іс бойынша Сот шешімін негіздеуге жеткіліксіз. Мемлекеттік лауазымдарға сайлау кезінде корпоративтік және жеке тұлға спикерлері арасындағы айырмашылық маңызды. Олар қоғамға зор үлес қосса да, корпорациялар оның толыққанды мүшелері емес. Олар дауыс бере алмайды немесе сайлауға түсе алмайды. Олар резидент емес тұлғалармен басқарылып, бақылануы мүмкін болғандықтан, олардың мүдделері сайлау құқығы бар азаматтардың мүдделерімен түбегейлі түрде қарама-қайшы келуі мүмкін. Корпорациялардың қаржылық ресурстары, құқықтық құрылымы және мақсатты бағыты сайлау процесіндегі олардың рөліне қатысты негізді алаңдаушылықтар тудырады. Біздің заң шығарушыларымыздың конституциялық негізі бар, тіпті демократиялық міндеті де – жергілікті және ұлттық жарыстарда корпоративтік қаржыландырудың ықтимал зиянды салдарынан қорғануға бағытталған шаралар қабылдау керек.
Шығыстарға әсері
Осы шешімнің салдары жиналған қаржы мен жұмсалған қаражат көлемінен көрінеді. Осы шешімге дейін бір ұйымнан түскен ең ірі қаржы көлемі 2008 жылы 14 миллион доллардан асып, 2000-2010 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіш 9 миллион долларға жуық болды. Содан кейін, 2012 жылғы сайлаудан бастап, әр сайлау жылында қаржылай көмек көлемі арта бастады және 2020 жылы бір ұйымнан 167 миллион долларға жетті.
Қоғамның жауабы
Сенатор Маккейн, сайлауалды қаржы реформасын бастаушы екі спонсордың бірі, шешімнен кейін «сайлауалды қаржы реформасы қайтыс болды» деп мәлімдеді, бірақ корпорациялар мен кәсіби одақтар сайлау кампанияларына қанша ақша құюға болатыны белгілі болған соң сайлаушылардың наразылығы күшеретінін болжады. 2010 жылдың ақпан айының басында «Вашингтон Пост» және «ABC News» жүргізген сауалнама көрсеткендей, американдықтардың шамамен 80 пайызы 2010 жылдың қаңтарындағы Жоғарғы соттың шешіміне қарсы болды. Сауалнама демократтардың (85 пайызы шешімге қарсы), республикашылдардың (76 пайызы) және тәуелсіздердің (81 пайызы) арасында мәселе бойынша пікірлердің айырмашылығы шамалы екенін көрсетті. Бұл шешімге жауап ретінде, корпоративтік тұлғалық құқықты жою және ақша сөз емес екенін жариялау мақсатында конституциялық түзетуді қолдау үшін «Өзгерту қозғалысы» атты халықтық, екі партиялық топ құрылды.
McCutcheon және басқалар Федералды сайлау комиссиясына қарсы
2014 жылдың 2 сәуірінде Жоғарғы Сот 5–4 дауыспен 1971 жылғы FECA-ның донордың барлық үміткерлерге немесе комитеттерге жалпы сомада қанша қаржы жұмсай алатынын шектейтін жиынтық лимиттері Бірінші түзетуді бұзатыны туралы шешім шығарды. Бақылаушы пікірді Бас судья Робертс жазды, ал судьялар Скалия, Алито және Кеннеди оған қосылды; судья Томас үкіммен келісті, бірақ барлық үлестерге қатысты шектеулер конституцияға қайшы екенін жеке пікірде айтты. Судья Брейер қарсы пікір білдірді, оған судьялар Гинзбург, Каган және Сотомайор қосылды.