Кіріспе

Шашырау резонансының түрі

Физикада Фано резонансы – асимметриялық сызық пішініне алып келетін резонанстық шашырау құбылысының бір түрі. Асимметриялық сызық пішініне фондық және резонанстық шашырау процесі арасындағы интерференция себеп болады. Бұл құбылысты 1961 жылы гелийден электрондардың инакша шашырауының шашырау сызық пішінін теориялық тұрғыдан түсіндірген итальян-американдық физик Уго Фаноның есімімен атаған; алайда, бұл құбылысты алғаш рет Этторе Майорана ашқан. Фано резонансы – әлсіз байланыс эффектісі, яғни ыдырау жылдамдығы соншалықты жоғары, гибридтеу пайда болмайды. Байланыс резонанстың қасиеттерін, мысалы, спектрлік орналасуын және енін өзгертеді, ал оның сызық пішіні ерекше асимметриялық Фано профилін қабылдайды. Бұл – жалпы толқын құбылысы болғандықтан, физика мен инженерияның көптеген салаларында оның мысалдарын кездестіруге болады.

Тарих

Фано сызығының түрі алғаш рет гелийдің инеластикалық электрондық шашырауы және автоионизация контекстінде түсіндірілді. Түсетін электрон атомды қоздырып, белгілі бір формадағы резонанс күйіне жеткізеді. Екі рет қоздырылған атом, қоздырылған электронның біреуін шығарып, өздігінен ыдырайды. Фано көрсеткендей, түсетін электронды тікелей шашырату амплитудасы мен автоионизация арқылы шашырату амплитудасы арасындағы интерференция автоионизация энергиясының айналасында асимметриялық шашырау сызығының пішінін қалыптастырады, оның ені автоионизацияның өмір сүру уақытына кері пропорционал.

Мысалдар

Фано резонанстарының мысалдары атомдық физика, ядролық физика, конденсирленген зат физикасы, электр тізбектері, микротолқынды инженерия, сызықтық емес оптика, нанофотоника, магниттік метаматериалдар және механикалық толқындар салаларында кездеседі. Фано құбылысын фотоэлектрондық спектроскопия және Раман спектроскопиясы арқылы байқауға болады.