Кіріспе
Англиялық жарыс велосипедшісі (1937–1996)
Берил Бертон, OBE (12 мамыр 1937 – 5 мамыр 1996) – әйелдер велоспортында үстемдік құрған, 90-нан астам ұлттық чемпионатты жеңіп, жеті әлем чемпионатын ұтып, көптеген ұлттық рекордтарды жаңартқан ағылшын жарыс велосипедшісі. 1967 жылы ол 12 сағаттық жеке сынақта әлемдік рекордты орнатты, ол ерлер рекордынан екі жылға басым болды.
Ерте өмір
Бертон Берил Чарнок болып туған. Өмірінің көп бөлігін Батыс Йоркширдегі Лидс қаласының жанындағы Морли ауданында өткізген, негізгі жарыстарға Морли вело клубы және кейін Кнаресборо вело клубы үшін қатысқан.
Велоспорт
Ол велосипедпен 1955 жылы үйленген күйеуі Чарли Бертон арқылы танысты. Ол оның велосипедші ретінде дамуын былайша сипаттады:
<blockquote>"Алғашқыда ол жақсырақ еді, бірақ аса тәжірибелі емес: оны аздап итеріп тұруға тура келді. Бірте-бірте ол жақсарып келді. Екінші жылы ол жігіттердің біріне айналып, бізбен бірге жүре алды. Үшінші жылы ол алға шығып, барлығына жетекшілік ете бастады. Сол кезде 1956 жыл болды, және ол мен де айналысып жүрген уақытқа қарсы жарысуды бастауға шешім қабылдады."</blockquote>
Ішкі үстемдік
Отандық уақыт сынағында (ТТ) Бёртон дерлік жеңілмейтін болды. Ол 1959 жылдан 1983 жылға дейін қатарынан 25 жыл бойы Road Time Trials Council-дің британдық ең үздік жан-жақты бәсекесінде жеңіс одіс етті. Барлығында, ол 72 ұлттық жеке уақыт сынағының чемпионы атанды; ол 10 мильде төрт рет жеңіп алды (чемпионат 1978 жылы бастау алды), 25 мильде 26, 50 мильде 24 және 100 мильде 18 рет жеңіп алды. Оның соңғы ұлттық жеке уақыт сынағындағы жеңістері 1986 жылы тіркелді (25 және 50 мильде; ол 1969 жылы 50 мильдік жарыста ең жылдам команда, Кнаресборо CC құрамында болды). Сонымен қатар, ол жол жарыстарында және тректе тағы 24 ұлттық титул жеңіп алды: 12 жол жарысының чемпионаты және 12 қуғын титулы.
Рекордтық
1963 жылы Бертон 25 мильдік уақыт сынағында сағаттық шекараны бұзған алғашқы әйел болды, содан кейін 50 мильдік жарыста екі сағаттан, ал 100 мильдік жарыста төрт сағаттан төмен нәтиже көрсетті. Бұл көрсеткіш сол кездегі ерлер рекордын 0,73 мильге асып түсті және 1969 жылға дейін ер адамдар бұл көрсеткішті жаңартпады. Рекорд орнату барысында ол Майк Макнамараны қуып жеңіп өтті, ол 276,52 мильдік ерлер рекордын орнатуға және сол жылы Ұлыбританияның ең үздік велошабаншысы атағын жеңіп алуға талпынып бара жатқан еді. Ол оған лакрицадан бір тілім сыйлаған деген әңгіме бар. Сонымен қатар, ол 10, 15, 25, 30, 50 және 100 мильдік қашықтықта 50-ге жуық жаңа ұлттық рекорд орнатты; оның соңғы 10, 25 және 50 мильдік рекордтары бұзылғанша 20 жыл бойы сақталды, 100 мильдік рекорды 28 жыл, ал 12 сағаттық рекорды 50 жыл бойы, 2017 жылға дейін өзгеріссіз тұрды. Оның табысы оған әйелдер үшін сирек кездесетін құрмет – 1967 жылы Grand Prix des Nations жарысына қатысуға шақыру алып келді. 1982 жылы қызы Денизбен бірге Бертон әйелдер арасында тандем велосипедімен 10 мильдік қашықтыққа британдық рекорд орнатты: 21 минут 25 секунд.
Марапаттар
Спорттық жетістіктерін мойындау 1964 жылы Британ империясы орденінің мүшесі және 1968 жылы Британ империясы орденінің офицері болып тағайындалуымен келді. Бертон Ұлыбритания велосипед спортының ең бағалы сыйлығы – Бидлаке еске алу сыйлығын үш рекордық мәрте, 1959, 1960 және 1967 жылдары жеңіп алды.
Жеке өмір
Дегенмен, ол өмірінің соңына дейін аматор спортшы болып қалып, көп жыл бойы Реберб үшбұрышындағы шаруа қожалығында жұмыс істеді. Оның күйеуі 2023 жылға дейін өмір сүрді.
Мұра
Оның туған қаласы Морлиде Берил Бертон бағы деп аталатын естелік бақша салынды, онда үлкен қабырға суреті бар. Морли велосипед клубы RTTC-ге барлық жастағы әйелдер арасындағы "Чемпиондардың чемпионы" жарысы үшін трофейді (бұрын Бертон осы трофейді 20 рет жеңіп алған) табыс етті: Берил Бертон трофеі. Берил Бертон велосипед жолы велосипедшілерге А59 тас жолын пайдаланбастан, Харрогейт пен Кнаресбороу арасындағы 2,8 шақырымдық қашықтықты жүруге мүмкіндік береді. 2009 жылы ол Ұлыбритания велосипед даңқына енгізілді. 2018 жылы ол Эдди Меркстің қатарласы болып, Рулер даңқ залына енген алғашқы екі адамның бірі атанды. Оксфордтағы Broken Spoke велосипед кооперативі оның құрметіне "Берил түнін" ұйымдастырады, бұл әйелдер мен барлық транс және гендерлік бітімсіздік сезінетін адамдарға велосипедтер туралы білуге және шеберхананы пайдалануға арналған ай сайынғы шара.
Алтын кітап
Бартонның мансаптық жетістіктері алғаш рет 1960 жылы танылды, ол кезде «Cycling Weekly» журналы оған «Велосипедтің алтын кітабында» бір бет бөлді. 1991 жылға қарай оның мансабы осыншалықты өркендеп, оған екінші «Алтын кітап» бетімен құрмет көрсетілді.
Ойнаңыз
2012 жылдың 27 қарашасында BBC Radio 4 радиосында Максин Пик жазған сценарий бойынша және оның басты рөлде ойнауымен "Берил: Екі дөңгелектегі махаббат очеркі" атты радиоспектакль эфирге берілді. Онда Бертонның күйеуі мен қызынан алынған сұхбат үзінділері де қосылған. Пик бұл спектакльді 2014 жылғы Тур де Франстың Лидсте басталуына орай сахнаға бейімдеді және сол жылдың маусым және шілде айларында Батыс Йоркшир театрында "Берил" деген қарапайым атаумен көрсетті. Пьеса келесі жазда сол театр сахнасында қайта қойылды, ал 2015 жылдың күзінде Англия бойынша гастрольдік сапарға шықты. Шоудың қойылымы 2019 жылдың қыркүйек және қазан айларында Болтон қаласындағы Октагон театрында өтеді. 2023 жылдың қыркүйегінде Ковентридегі мүшелері бар Criterion Theatre-ында қайта жаңғыртылды.
Кітап
2022 жылы Джереми Уилсонның «Берил: Ұлыбританияның ең ұлы атлетінің іздеуінде» атты өмірбаяны жарық көрді (Pursuit Books, ). Ол сол жылы «Уильям Хиллдің жыл спорт кітабы» сыйлығына ие болды.
Ән
Белинда О’Хули мен оның әйелі Хайди Тиду, О’Хули мен Тиду дуэті ретінде танымал, оның құрметіне "Beryl" атты ән жазды.
Қолданба
Велосипедтерді жалға беру қызметінің «Берил» саудалық атауының бір бөлігі Бёртон қаласының құрметіне берілген.