Кіріспе

Панамалық саясаткер (1937–2015)

Эрик Артуро Дельвалье Коэн Хенрикез (2 ақпан 1937 – 2 қазан 2015) – панамалық саясаткер. Ол Николас Ардито Барлетта басшылығымен вице-президент қызметін атқарды. 1984 жылғы даулы сайлаудан және Барлеттаның мәжбүрлі түрде отставкаға кетуінен кейін Дельвалье 1985 жылдың 28 қыркүйегінен 1988 жылдың 26 ақпанына дейін Панама президенті болды. 1988 жылы ол Мануэль Нориегоны қарулы күштердің басшысы лауазымынан алып тастауға тырысты, бірақ өзі заң шығарушы жиналыс тарапынан қызметтен алынып, жасырын өмірге шығып, соңында елден қуылды.

Өмірбаян

Делвалле Панама қаласында дүниеге келген. Оның інісі Рауль Ұлттық Ассамблеяның бұрынғы депутаты (1984–1989 жж.). Оның әйелі Макс Дельваль Латын Америкасындағы алғашқы еврей президенті болған (екеуі де Кол Шеарит Израиль Синагогасының мүшелері). Ол отбасы құрған Республикалық партияға жатқан.

Төрағалық

Дельвальле 1984 жылғы даулы сайлауда Николас Ардито Барлеттаның вице-президенті болып сайланды, ал Барлеттаның күштеп отставкаға кетуінен кейін ол 1985 жылдың 28 қыркүйегінен 1988 жылдың 26 ақпанына дейін Панама президенті болды. Дельвальдің президенттік мерзімі Мануэль Нориеганың елдегі әскери билігі кезінде өтті және ол өзінің басқаруының көп бөлігінде Нориеганың адал одақтасы болды. 1986 жылы АҚШ-тың Америка істері жөніндегі мемлекеттік хатшысының көмекшісі Эллиот Абрамс Панама әскерін Нориеганы құлатуға шақырды және бұл әскери көмекті қайта жаңартуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Дельвальдің үкіметі наразылық білдіріп, Америка мемлекеттері ұйымына шағым түсірді; АҚШ-тың бұл мәлімдемесін айыптау үшін Латын Америкасының он алты мемлекеті Панамаға қосылды. 1988 жылдың 4 ақпанында АҚШ Есірткіге қарсы күрес басқармасы Норьегаға айып тағып, Дельвальле оны Панама қорғаныс күштерінің басшысы лауазымынан алуға тырысты. Бірақ, Норьеганың заң шығарушы жиналыстағы одақтастары 22 ақпанда Дельвальді президенттік лауазымынан шеттетуге дауыс берді, оның орнына білім министрі Мануэль Солис Палманы тағайындады. Дельваль Америка үкіметінің көмегімен жасырынып қалды. Көп ұзамай Дельвальле АҚШ-қа саяси эмиграцияға кетті. АҚШ президенті Рональд Рейган әкімшілігі Дельвальдің ізбасарларының заңдылығын мойындаудан бас тартып, 1989 жылдың соңында оның өкілеттігі аяқталғанға дейін Дельвальдің президенттік өкілеттігін ресми түрде қолдады. Панамада Дельваль мен оның Нориега тағайындаған ізбасарлары "бір рет қолданылатын" деген мағынада "Клинэкс президенттері" деп аталды. 1994 жылы президент Гильермо Эндара оны Нориега жылдары жасаған қылмыстары үшін кешірді. 1989 жылы АҚШ-тың Панамаға басып кіруіне дейін және одан кейін Дельвальге Панамадағы Нориегаға қарсы ұйымдар 1988 жылы елден кеткен тәсіліне байланысты жатқырысқан қарым-қатынас жасады.

Жеке өмір және өлім

Дельваль Мариэла Дельвальға үйленген. Ол 2015 жылдың 2 қазанында 78 жасында Огайо штатының Кливленд қаласында қайтыс болды. Панама үкіметі Панама қаласындағы Кол Шеарит Израиль синагогасында оған мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі өткізді.