Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Кеңес дала әскері. 2-ші Қызыл Ту армиясы (Ланг ру) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қиыр Шығыс майданының құрамында қызмет еткен Кеңес дала әскері. Армия 1938 жылы Кеңес Одағының Қиыр Шығысындағы Хабаровск қаласында 2-армия ретінде құрылды. Сол жылдың қыркүйек айында Қиыр Шығыс майданы бөлінгеннен кейін 2-ші тәуелсіз Қызыл Ту армиясы аталды. 1940 жылдың маусым айында майдан қайта құрылғанда, армия 2-ші Қызыл Ту армиясы болып қайта аталды және Благовещенск аймағында орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігін сол аймақта шекараны қорғаумен өткізіп, Шығыс майданына бөлімдер жіберіп, бірнеше рет қайта ұйымдастырылды. 1945 жылдың тамызында армия Маньчжурияға совет әскерлерінің кіруіне қатысып, шекараның өзіне жақын орналасқан Айхун және Суньу жапондық бекініс аймақтарын басып алды, содан кейін Маньчжурияға қарай Шықихарға дейін ілгеріледі. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылдың соңында армия таратылды.

1941 жылға дейін

Жапониямен қарым-қатынастардың ушығуына байланысты 1938 жылдың шілдесінде Кеңес Одағының Шығыс шекарасында, Қиыр Шығыс Қызыл Ту майданының құрамында 18-ші атқыштар корпусынан 2-ші армия құрылды. Ол кездегі корпустың командирі (комкор) Иван Конев басқарды. Қыркүйекте майдан таратылып, әскерлері екі тәуелсіз армияға бөлінді, олардың екеуі де бұрын майданға берілген Қызыл Ту орденімен марапатталды. Конев басшылығындағы армия 2-ші тәуелсіз Қызыл Ту армиясы (2-ші ОКА) деп қайта аталды, штабы Хабаровскіде орналасты және Төменгі Амур, Хабаровск, Приморье, Сахалин және Камчатка облыстарында, еврей автономиялық облысында, Коряк және Чукотка округтеріндегі әскерлерді бақылады. Армия тікелей Халық комиссариатының қорғанысына бағынышты болды және Амур Қызыл Ту флотилиясын операциялық бақылауда ұстады. 2-ші ОКА құрамына 3-ші, 12-ші, 34-ші, 35-ші, 69-шы және 78-ші атқыштар дивизиялары, сондай-ақ Де-Кастри, Төменгі Амур, Усть-Сунгари және Благовещенск бекіністі аймақтары кірді. Армияның бөлімдері 1939 жылдың ортасында Кеңес Одағы мен Жапония арасындағы шекаралық қақтығыстар сериясы – Халхин-Гол шайқасында, басқа құрылымдардың басқаруымен шайқасты. 1939 жылдың 4 қазанында Амур өзені бойындағы Николаевск қаласында Солтүстік армия тобы құрылды. 2-ші ОКА-ға бағынышты топ Солтүстік Тынық мұхиты флотилиясын операциялық бақылауда ұстады. 1940 жылдың 21 маусымындағы бұйрық бойынша Қиыр Шығыс майданы қайта құрылды, ал 2-ші тәуелсіз Қызыл Ту армиясының штабы таратылып, 2-ші және 15-ші армиялардың штабтарын құруға пайдаланылды. 2-ші (Благовещенск) Қызыл Ту армиясының (2-ші КА) штабы Куйбышевкада орналасқан. Оған 3-ші және 12-ші атқыштар дивизиялары, сондай-ақ 69-шы мотоатқыштар дивизиясы (бұрынғы 69-шы атқыштар дивизиясы, Благовещенск ауданында дислокацияланған) кірді. 34-ші, 35-ші және 78-ші атқыштар дивизиялары 15-ші армия құрамына енді. 22 маусымда генерал-лейтенант Всеволод Сергеев армия командирі болды. 27 тамызда 26-шы аралас авиация бригадасынан 31-ші аралас авиация дивизиясы (SmAD) құрылды. 1941 жылдың наурыз айында армия құрамында Хабаровск ауданында 59-шы танк дивизиясы құрылды. 11 наурызда Сергеевтің орнына генерал-лейтенант Макар Терёхин тағайындалды. 22 маусымға қарай армияға 101-ші Благовещенск және Усть-Бурейск бекіністі аймақтары да кірді.

Қиыр Шығыстағы гарнизондық қызмет

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде армия Благовещенск маңындағы шекараны қамтып, Шығыс майданындағы қарқынды шайқастардағы күштерге күш-жігер жіберді. 1941 жылдың 22 маусымында Барбаросса операциясы басталғаннан кейін, Германияның Кеңес Одағына басып кіруіне жауап ретінде, 25 маусымдағы директива бойынша 59-шы танк және 69-шы мотоатқыштар дивизиялары теміржол арқылы Шығыс майданына жөнелтілді. 28 маусымда 31-ші жеке армиялық мобильді бригада (СМАД) Шығыс майданына аттанды, ал қалған бөлімшелер, соның ішінде 3-ші истребитель авиациялық полкі, 2-ші Қашық-Шығыс армиясының (2-ші КА) Әуе күштеріне тікелей бағынышты болды. Тамыз айында 2-ші КА Әуе күштерінде 95-ші жасыл авиация дивизиясы құрылды; 1 қыркүйекте ол 95-ші истребитель авиация дивизиясына (ИАД) айналды. 1 қыркүйекте армия құрамына "Свободный" атқыштар дивизиясы қосылды, ал 82-ші бомбалау авиация дивизиясы (БАД) 2-ші КА Әуе күштеріне енді. 1 қазанға дейін "Свободный" атқыштар дивизиясы 204-ші атқыштар дивизиясымен алмастырылды, 95-ші ИАД 95-ші СМАД-қа айналды, ал 96-шы СМАД құрылды. 1 қарашаға дейін армияда 1-ші және 2-ші атқыштар бригадалары, сондай-ақ Зейя және Благовещенск жеке атқыштар полктері құрылды. 95-ші СМАД 1 желтоқсанға қарай 95-ші ИАД болып қайта аталды, сонымен қатар жеке ат әскері полкі мен 73-ші және 74-ші танк бригадалары құрылды. 1 желтоқсанда екі жеке атқыштар полкінен әскерлік тізімде алынып тасталды, ал 1-ші және 2-ші атқыштар бригадалары 101-ші бекіністі аймақтың құрамында көрсетілді. Усть-Бурейск бекіністі аймағы желтоқсан айында таратылған болуы мүмкін, себебі ол 1942 жылдың 1 қаңтарындағы әскерлік тізімде көрсетілмеген. 95-ші ИАД желтоқсанда қайтадан СМАД болып өзгерді. Қаңтар айында 82-ші БАД қысқа мерзімге Қиыр Шығыс майданының Әуе күштеріне ауысты, бірақ ақпан айында армияның Әуе күштеріне қайтадан оралды. Сол кезде 96-шы атқыштар дивизиясы және 258-ші және 259-шы атқыштар бригадалары армия құрамына енді. Наурыз айында 95-ші СМАД таратылды және оның бөлімшелері тікелей армияның Әуе күштеріне бағынды. 96-шы СМАД мамыр айында ИАД-қа айналдырылды. Шілдеде 96-шы және 204-ші атқыштар дивизиялары Шығыс майданына жөнелтілді, ал 17-ші және 41-ші атқыштар бригадалары құрылды. Тамыз айында армияның Әуе күштері жеке бөлімге, 11-ші әуе армиясына айналды. 1943 жылдың сәуірінде армияда 1-ші және 2-ші Амур танк бригадалары құрылды, олар бұрынғы жеке танк батальондарының негізінде өсті; маусым айында 1-ші бригада 2-ші бригадамен біріктіріліп, шілдеде 258-ші танк бригадасы болды. Армияның құрамы 1944 жылдың көп бөлігінде өзгеріссіз қалды; 342-ші және 355-ші атқыштар дивизиялары армияда қараша айының соңында және желтоқсанда оның төрт атқыштар бригадасынан құрылды. 345-ші және 396-шы атқыштар дивизиялары 1945 жылдың наурыз айында армия құрамында құрылды. Шілдеде 342-ші және 345-ші дивизиялар армиядан 87-ші атқыштар корпусына жөнелтілді, ал 355-ші дивизия Қиыр Шығыс майданы штабы тікелей басқаратын тәуелсіз бөлімше – Чугуевка операциялық тобына қосылды.

Кеңестер Маньчжурияға басып кірді

Кеңес әскері Маньчжурияға шабуылға дайындалып жатқанда, 5 тамызда Қиыр Шығыс майданы екіге бөлінген кезде армия 2-ші Қиыр Шығыс майданының құрамына кірді. Шабуылға армияда 240 танк пен өздігінен жүретін артиллериялық құрал, сондай-ақ 1270 қару-жарақ пен миномет болды, және ол бір бағытты басып алды. Армияның штатында 59 000 адам болды, ал нақты саны 54 000 адамды құрады. Армияның үш атқыштар дивизиясы штаттық санының шамамен 90% -ын құрады, әрқайсысында 9 000 - 10 000 сарбаз болды; 3-ші және 12-ші дивизиялар 396-шы дивизиядан сәл ірілеу болды. 101-ші бекінілген аймақта 6 000 сарбаз болды және ол дерлік толық күшінде болды. Армия құрамына үш танк бригадасы (73-ші, 74-ші және 258-ші) және үш өздігінен жүретін артиллериялық батальон кірді. Майдан қолбасшысы, армия генералы Максим Пуркаев бастапқыда армияға Амур флотилиясының «Зей Бурейск» бригадасы және өзен кемелерінің жеке батальондарымен бірлесіп, Благовещенск аймағын жапон шабуылынан қорғауды тапсырды. Кеңес әскерінің басты шабуылдары сәтті аяқталғанда, армия Амур өзенінен шабуылға өтуге, жапондық Сахалин, Айхун және Голомочин бекінілген аймақтарын, сондай-ақ Сунву маңындағы қорғанысты жоюға немесе оқшаулауға, Кіші Хинган таулары арқылы оңтүстікке қарай Цицихар мен Харбинге қарай жылжуға тиіс болды. Бұл майданның шабуылдық операциялары кейіннен кеңес тарихнамасында Сунгари шабуылы деп аталды.