Кіріспе
Американдық дін қызметкері және жазушы Уолтер Ралстон Мартин (10 қыркүйек 1928 – 26 маусым 1989) – американдық баптист христиан дін қызметкері және жазушы. Ол 1960 жылы Христиандық зерттеу институтын құрды, ол жалпы христиан апологетикасы және культке қарсы апологетика салаларында ақпаратты жинап, тарататын парашкілдік ұйым ретінде жұмыс істеді. Ол 1965 жылы жарық көрген, үлкен ықпалға ие болған «Култтардың патшалығы» кітабының авторы болғандықтан, консервативті христиан жазбагері Майкл Дж. Макманус оны «культке қарсы қозғалыстың әкесі» деп атады.
Walter Ralston Martin (September 10, 1928 – June 26, 1989) was an American Baptist Christian minister and author who founded the Christian Research Institute in 1960 as a parachurch ministry specializing as a clearing house of information in both general Christian apologetics and in countercult apologetics. As the author of the influential The Kingdom of the Cults (1965), he has been dubbed by the conservative Christian columnist Michael J. McManus, the "godfather of the anti cult movement".
Туу және ерте жылдары
Мартин Нью-Йорктің Бруклин қаласында Джордж Вашингтон Мартин II (1876–1948) мен Мод Эйнсворттың (1892–1966) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі заңгерлік қызметте көрнекті тұлға болды, аудандық прокурордың көмекшісі қызметін атқарғаннан кейін қылмыстық істер бойынша адвокат болып жұмыс істеді. 1920 жылы Джордж Мартин округтік сот судьясы болып тағайындалды және "Murder Inc." қылмыстық ұйымының бірнеше белгілі мүшелеріне қатысты істерді қарады. Мартиннің анасы Мод Эйнсворт Джозеф Эйнсворт пен Энни Янгтың қызы ретінде Чикагода дүниеге келді. Ол осы некеден туған бірнеше баланың бірі болған, бірақ асырап алуға берілді. Оны әйелі Джеймс МакИнтайр (театр актері) (1857–1937), вадевиль артисі ("Томас Хит және Джим МакИнтайр" атты қара бетпен ойнайтын дуэттің бір бөлігі) және Эмма Мод Янг (1862–1935), биші және баллада оқушы (сахнада "Мод Клиффорд" және "Мод Клифтон" аттарымен танымал) асырап алды. Мартин Бруклиндегі Бедфорд-Стьювесант ауданында өсті және алты баланың ең кішісі болды. Оның балалық шағының алғашқы жылдары отбасы Макдонаук көшесінде тұрды, ал 1930 жылдан бастап Бруклиндегі Бэйнбридж көшесіне көшті. 1940 жылдардың ортасында ол The Stony Brook School мектебінде оқып, орта мектеп дипломын алды.
Ұдайы білім беру
Доктор Мартин төрт академиялық дәрежеге ие болған, оның ішінде Нью-Йорк университетінің философия магистрі дәрежесі де бар, онда ол телешоу арқылы уағыз айтушы Д. Джеймс Кеннедимен бірге оқыған. Кеннеди Мартиннің докторлық диссертациясын қоспағанда, барлық курстық жұмысты аяқтағанын растады. Кейіннен ол 1976 жылы Калифорния жағалауы университетінен филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды, бұл университет Калифорния штаты тарапынан мақұлданған (бірақ аккредиттелмеген) кезде берілген.
Ерте мансап
Мартиннің апологеттік мансабы он бес жасында The Stony Brook School (Stony Brook, NY) мектебіндегі Hegemen Chapel-де крещениеден өткеннен кейін басталды. Мартин түрлі кітаптардың алғы сөздерінде және аудио лекцияларында Франк Гейбелин (The Stony Brook School мектебінің директоры), Уилбур М. Смит (1894–1976) – «Сондықтан тұрыңыз» апологетикалық мәтінінің авторы, және пресвитериандық Киелі кітап мұғалімі Дональд Грей Барнхаус (1895–1960) оған ұстаздық еткенін айтты. Мартиннің Барнхауспен ұстаз-оқушы қарым-қатынасы жылдар бойы дамыды және ол 1955–1960 жылдары Eternity журналының тұрақты авторы болып тағайындалды. Барнхаустың Мартиннің зерттеу және оқыту қабілеттерін қолдауы жетінші күнгі адвентистердің діни сенімдерін қайта қарауға әкеліп, оның евангелистік қозғалыстағы алғашқы қызметінің беделін арттырды. Ол сондай-ақ Ұлттық Евангелистер қауымдастығында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Мартин 1951 жылы Регуляр баптистердің пасторы болып тағайындалды, бірақ 1953 жылы қайта үйленгендіктен оның лауазымы алынып тасталды. Дегенмен, Мартин осы шешімге қатысқан басты пастормен кездесіп, келісімге келді. Ол теледидарда жұбайларды үйлендіре бастады және баптист шіркеуінің толық білімімен пасторлық қызметін жалғастырды. Оның пасторлық мәртебесі көптеген дау-дамайлардың тууына себеп болды, бірақ оның қызы Джилл Мартин Рише көптеген мәселелерді шешетін қосымша ақпарат жариялады. Уолтер Мартин 1950-1960 жылдары Нью-Йорк және Нью-Джерси штатындағы түрлі шіркеулерде пастор болып қызмет етті. Ол сонымен қатар Нью-Йорктегі Барнхаус шіркеуінде Киелі кітапты оқу сабақтарын жүргізіп тұрды. Кейінірек Мартин Мелодиленд христиан орталығында, содан кейін Калифорниядағы Ньюпорт-Меса христиан орталығында уағыздаушы және Киелі кітап мұғалімі болып қызмет етті.
Евангелистік-адвентистік дау
Мүмкін, оның ерте мансабындағы ең ірі қоғамдық дау-дамай оның жетінші күндік адвентистер теологиясын зерттеуінен туындады. 1950 жылдардың басынан бастап жетінші күндік адвентистер шіркеуі евангелистік христиандар мен бағытталған протестанттар тарапынан экстремалды секта немесе еретикалық культ ретінде қарастырылды. Мартин бастапқыда жетінші күндік адвентистердің еретиктер екендігі туралы кең таралған протестанттық пікірді қабылдады. Ол 1955 жылы жарық көрген «Культтардың өрлеуі» кітабының алғашқы басылымында адвентистердің ілімдеріне қарсылығын қысқаша абзацта білдірді. Бірақ, жетінші күндік адвентистер шіркеуінің түрлі басшыларымен сұхбаттасқаннан және адвентистер әдебиетін оқығаннан кейін ол өз көзқарасын өзгертті. Мартин өзінің алғашқы тұжырымдамаларын Барнхаусқа жеткізді, ал 1955-1956 жылдары бірнеше шағын конференциялар өтті, онда Барнхаус пен Мартин Т. Э. Унрух және Лерой Фрум сияқты адвентистер жетекшілерімен кездесті. Барнхаус пен Мартин өздерінің кейбір тұжырымдамаларын 1956 жылдың қыркүйек және қараша айларында «Eternity» журналында жарияланған мақалалар сериясында жариялады. Барнхаус пен Мартиннің ұстанымы мынадай болды: адвентистер негізгі доктриналар бойынша көбінесе ортодоксалды, бірақ екінші дәрежелі доктриналар бойынша гетеродоксалды, сондықтан оларды евангелистік лагерьге жатқызуға болады. Мартин кейіннен 1960 жылы жарық көрген «Жетінші күндік адвентизм туралы шындық» кітабында өз ұстанымын кеңейтті. Мартиннің кітабына Барнхаустың түсіндірме сөздері және жетінші күндік адвентистердің Бас конференциясының Библиялық зерттеулер және зерттеулер тобының төрағасы болған Х. В. Лоудың мәлімдемесі қосылды. Лоу Мартиннің шіркеудің ерекше доктриналарын сынауына келіспесе де, кітапты «адвентистер ілімін әділ және дәл баяндағаны үшін» мақтады. 1957 жылы адвентистер жетекшілерінің комитеті «Жетінші күндік адвентистер доктринаға қатысты сұрақтарға жауап береді» кітабын жазып, жариялады. Көптеген адвентистер Барнхаус пен Мартиннің ұсыныстарын құптағанмен, шіркеу жетекшілерінің «Доктринаға қатысты сұрақтар» жинағындағы ұстанымына күмән келтірген адвентистер де болды. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында евангелистік пікірлер Мартин мен Барнхаустың адвентистерге қатысты ұстанымы бойынша екіге бөлінді. Кейбіреулер, мысалы, Э. Шлайлер Инглиш Мартинді қолдады, Джон Герстнер сияқтылар салмақты және әділ тыңдауды талап етті, ал Луис Талбот, Дж. К. ван Бален, Гарольд Линдселл және Энтони Хокема сияқтылар оның көзқарасына қарсы болды. Евангелистер арасындағы дау-дамай кезінде Мартин өзінің ұстанымын қайта жариялап, қорғап, сыншыларына жауап беру қажет деп санады. Осы мақсатта Мартин 1960 жылғы кітабының көп бөлігін, сондай-ақ «Культтардың патшалығы» оқулығының 1965 жылғы басылымындағы «Жетінші күндік адвентизмнің жұмбағы» атты қосымшадағы сын жауаптарымен бірге қайта жариялады. Мартин кейіннен 1985 жылғы «Культтардың патшалығы» кітабының қосымшасын жаңартты, ал оның қайтысынан кейін 1997 және 2003 жылдарғы басылымдардың редакторлары оны жаңартуды жалғастырды.
Алғашқы жазбалар
1955 жылдан 1965 жылға дейін Мартин «Зондерван» баспасымен байланыста болды, онда ол секталық апологетикалық басылымдар директоры болып тағайындалды. Осы кезеңде «Зондерван» оның басшылығымен секталар туралы бірнеше басылым шығарды, оның ішінде кем дегенде сегіз кітап және төрт кітапша жарық көрді. Оның алғашқы культқа қарсы кітаптары: «Мұнара күзетшісінің Йеговасы», «Христиан ғылымының мифы», «Христиан және культтар» және «Мормонизмнің лабиринты». Ол өзінің алғашқы «Култтардың өрлеуі» атты нұсқаулығында Йегова куәгерлерін, Теософиялық қоғамды, мормонизмді, Христиан ғылымын, Христиандық Бірлік мектебін және Әке Дивайнды культтар деп атады, сондай-ақ шіркеуді маңызды миссионерлік алаң ретінде қарауға шақырды. Оның алғашқы кітаптарының көп бөлігі 1965 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Култтар патшалығы» атты негізгі оқулығында қайта пайда болды. 1985 жылғы кітаптың нұсқасында ол Саентологияны культ деп атады, Л. Рон Хаббардтың Саентология ілімдерінің бірнеше тұжырымдамаларын христиандық Киелі кітаптағылармен салыстырды. Мартин Саентологияның көп құдайлылық және жаннің көшіп-қонуы туралы идеяларын, Хаббардтың Мәсіх туралы әңгіме мен тозақтың екеуі де аңыз екендігі туралы түсініктерін және күнә үшін өкініш білдірудің ұнамсыз екенін атап өтті, Хаббардты жалған пайғамбар деп айыптады. Мартин культтарды бағалауда доктриналық мәселелерге, әсіресе Иса Мәсіхтің тұлғасына, табиғатына және ісіне баса назар аударды. Мартин зерттеулерге ерекше мән берді және қарсы тұрған діни ұйымдардың ілімдерінен тікелей цитаталар келтірді; ол оларды культтар деп атады, олардың теологиясындағы «Киелі кітаптағы қателіктер» деп санайтын нәрселерді көрсету арқылы олардың христиандықпен қатысты талаптарын сынға алуға тырысты. Мартин адалдығымен секталар туралы сарапшы ретінде беделге ие болды. «Eternity» журналында бағана авторы ретінде жұмыс істеуіне оған негізгі христиандық доктриналар, Карл Барттың теологиясы, алкоголизм мәселесі және кітаптарды қарау сияқты басқа да тақырыптарды қарастыруға мүмкіндік берді. Оның апологетикалық тәсілі дәлелдік көзқарасқа негізделген. Мартиннің жазушылық өмірі бойында «Christianity Today», «United Evangelical Action», «The Christian Librarian», «Christian Life», «Christian Research Newsletter», «Logos Journal», «Moody Monthly» және «Our Hope» сияқты басқа да мерзімдік басылымдарда мақалалары жарияланды.
Христиандық зерттеу институты
1960 жылы Мартин Нью-Джерсиде Христиандық зерттеу институтын құрды, содан кейін 1974 жылы оны Оңтүстік Калифорнияға көшірді. Оның алғашқы жылдары Христиандық зерттеу институтымен байланысты Мартиннің әріптестері Уолтер Бьорк, Джеймс Бьорнстад, Флойд Гамильтон және Шилдс Джонсон болды, олардың көптегені қарсы культтік кітаптар жариялады. Осы парацерковь ұйымы арқылы Мартин бастапқы дереккөздердің кітапханасын құрды және христиандарды апологетика мен евангелизм өнерінде оқытуға тырысты. Ол спикерлер бюросын құрды және 1960 жылдардың басында апологетикалық ақпараттың компьютерлік базасының қажеттілігін сезді. Мартиннің апологетикалық мақсаттар үшін компьютерлік технологияны қолдану туралы көрегендік ұсынысы 1968 жылдың қыркүйек айында Австрияда өткен Теологиялық зерттеулер үшін компьютерлік техника бойынша Бүкіл Еуропалық конференцияға әкелді. Бұл туралы Мартиннің досы және әріптесі Джон Уорвик Монтгомери "Компьютерлер, мәдени өзгерістер және Христос" кітабында жазды. 1978 жылы ол "Forward" атты миссионерлік журналды құрды, ол 1987 жылы "Christian Research Journal" деп қайта аталды. Мартин христиандық қарсы культтік қозғалыста көрнекті апологеттер болған Крейг Хокинс, Боб және Гретчен Пассантино, Эллиот Миллер, Джон Уэлдон, Кеннет Сэмплс, Рон Родс, Рич Полл, Дэн Шлезингер, Рон Карлсон, Пол Карден және Роберт М. Боуман-младший сияқты бірнеше тұлғаларға жетекшілік етті. Христиандық қарсы культтік қозғалыста миссионерлік қызмет атқаратын көптеген адамдар Мартинді оның әкесі деп есептейді. Оған деген құрметтің бір белгісі – оған арналған кемінде он екі кітап жазылған. Мартиннің қызметінің нәтижесінде культтар мен апологетика саласындағы көптеген миссионерлік ұйымдар құрылды.
Теледидар жүргізушісі, пікірсайыс жүргізушісі және лектор
Мартин сонымен қатар радио хабарларын таратушы болды және өзінің қызметін Барнхаустың бағдарламасында бастады. 1960 жылдардың ортасында Мартин «The Long John Nebel Show» бағдарламасында тұрақты түрде қонақ ретінде қатысты, содан кейін «Библиялық жауап беруші» деп аталатын жеке бағдарламасын құрды. 1960 жылдардың ортасынан 1989 жылы қайтыс болғанға дейін Мартин атеист автор-активист Мадлен Мюррей О'Хейр, Хью Шонфилд, Томас Дж. Дж. Алтизер және епископ Джон Шелби Спонг сияқты Либералды христиандық теологтары, сондай-ақ Рой Мастерс сияқты жаңа діни комментаторлармен көпшілік алдында пікір алмасты. Ол Джон Анкерберг телешоуында масондық, бахаилық сенім және басқа да ұйымдардың жақтаушыларымен дебатттар өткізді. Қызметінің алғашқы жылдары Мартин Билли Грэм және World Vision ұйымының негізін қалаушы Боб Пирспен бірге жиі саяхаттап, ашық аспан астындағы шіркеулердегі жиындарда секталардың теологиялық мәселелері туралы мыңдаған адамға сөз сөйледі. Мартин әрқашан Христиандық ғылым, Ехоба куәгерлері, Жетінші күн адвентистері, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері, спиритуалистер, Әке Дивайн, Христиандық Бірлік мектебі және Герберт У. Армстронгтың Дүниежүзілік Құдай шіркеуі сияқты топтардың сенімдерін анықтауда талдау мен бастапқы деректердің маңыздылығын атап өтті. 1958 жылы ол Шығыс Азия және Ганада, ал 1961 жылы Солтүстік және Батыс Еуропада сөз сөйледі. Мартиннің қызметінің танымалдылығы 1970-ші жылдардың басындағы «Иса халқы» қозғалысымен және Шығыс Азия діндері мен эзотерикалық жолдарға қызығушылықтың артуымен бірге келді. Контрмәдениетте оккультизмге қызығушылық күшейгенде, Харе Кришна, Біріктіру шіркеуі және Құдайдың балалары сияқты басқа да діни қозғалыстар мен топтар пайда болғанда, Мартиннің христиандық спикер ретіндегі құндылығы артты. Мартин кассеталық таспалардың жаңа технологиясын пайдаланып, апологетикалық сұрақтар мен жаңа діни қозғалыстар туралы көптеген лекцияларын бүкіл әлемдегі мыңдаған адамға таратты. «The World of the Cults», «The World of the Occult», «The New Cults», «How to Witness to Jehovah's Witnesses» және «How to Witness to Mormons» сияқты бірнеше альбомдар шықты. Басқа альбомдар жалпы апологетикаға – «Әркімге жауап» және аборт, гомосексуализм және әйелдердің эмансипациясы (Мартин сөйлейді) сияқты өзекті мәселелерге арналды. Кейін ол «Vision House» компаниясы түсірген «Мартин культтар туралы ашық айтады» атты алты фильмнен тұратын серияда ойнады. 1980 жылдары Мартин Австралияда және бүкіл әлемде, Бразилияда, Кенияда және Жаңа Зеландияда шіркеулерде және парашіркеу конференцияларында сөз сөйледі. Оның соңғы кітабы Жаңа дәуір руханилығына арналған. Мартин әртүрлі гуманитарлық және Библия колледждерінде, соның ішінде Король колледжі, Мелодиленд теология мектебі (Анахайм, Калифорния) оқытушысы болып жұмыс істеді және көп жылдар бойы Гордон Конвелл теологиялық семинариясының кеңес мүшесі болды. 1980 жылы ол Джон Уорвик Монтгомеримен бірге Саймон Гринлиф заң мектебінің Магистрлік бағдарламасы арқылы апологетиканы насихаттады.
Даулар
1980 жылдары Мартин Кеннет Копленд және Кеннет Хагин сияқты христиандық харизматикалық ұстаздардың «оң қабылдау» табыс теологиясы (сонымен қатар «Сөз және Иман» деп аталады) бойынша өткір пікірталасқа қатысты. Мартин осы ұстаздардың Мәсіх, емдеу, иман және өркендеу туралы көзқарастарына сынды көзқарас білдіргенімен, ол шіркеудегі харизматикалық рухани сыйлардың мәңгілік екеніне сенді. Осы мақсатта Мартин бірнеше аудио лекция арқылы рухани сыйларға жасаған оң бағасын жеткізді және 19 ғасырдың евангелисі Dwight L. Moody-дің «Құпия күш» кітабының жаңа басылымын, тараулардың соңында түсіндірмелермен редакциялады. Кейбір қарсыластар Мартиннің жарамды докторлық дәрежесі болмағанын мәлімдеді. Аризона штатынан келген Роберт және оның әйелі Браун, соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіх шіркеуінің екі мүшесі, Калифорния Батыс университеті, қазір Калифорния жағалау университеті (CCU) деп аталатын университет, дәреже берілген кезде аккредиттелмегенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Мартиннің кейбір қарсыластары оның докторлық дәрежесін CCU-дан сатып алғанын айтады, олардың пікірінше, ол диплом фабрикасы болған. Мартин Нью-Йорк университетіндегі барлық курстық жұмысты аяқтады, ол да аккредиттелген оқу орны. Бұдан өзге, Калифорния жағалау университеті 1974 жылдан бері Калифорния штатымен бекітілген, толық аккредиттелген бағдарламаларды ұсынады. Алайда, ол 2005 жылы ғана Қашықтықтан білім беру және оқыту кеңесінен (DETC) ұлттық аккредиттеу алды. Ол бұл мәртебеге АҚШ Бас есептік палатасының (GAO) жоғары сапалы білім беретін оқу орындарына ұлттық аккредиттеу беруді мақсат еткен зерттеуінен кейін ие болды, нәтижесінде CCU ешқашан диплом фабрикасы болмағаны және ешқандай заңсыз әрекет жасалмағаны анықталды.
Өлім туралы мәліметтер мен өмірбаяндық дереккөздер
"CRI негізін қалаушы Уолтер Мартин қайтыс болды", "Харизма және христиандық өмір 14 (13)" (1989), 28 б. "Култ авторитеті Мартин Дис", "Кітап дүкені журналы", (1989 ж., тамыз), 93 б. "Еске алу", "Евангелиелік теологиялық қоғамның журналы", 33 (1990), 143-бет. "Др. Уолтер Мартинге арналған еске алу шарасы", "Христиандық зерттеулер бюллетені", 2 (4) (1989). "Др. Уолтер Мартин", "Христиандық кітапханашы", 13 (4) (1970), 3–4 бб. Барнхаус, Маргарет Н., "Сол адам Барнхаус" (Тиндейл Хаус, Уитон, 1983), 223–225 және 252–254 бб. Биггс, Чарльз Р., "Уолтер Мартин: Евангелиелік апологеттердің қамқоршысы". "Ақиқат үшін орын" сайтынан қолжетімді Word құжаты. Groothuis, Дуглас, "Уолтер Р. Мартин" – "Әлемдік миссиялардың евангелиелік сөздігінде", A. Scott Moreau редакциялаған (Baker, Grand Rapids, 2000), 601-бет. Квебедо, Ричард, "Дүниежүзілік евангелистер" (Harper & Row, 1978), 66–67 бб. Стэффорд, Тим, "Култ бақылаушыларының патшалығы", "Христианство сегодня", 7 қазан, 1991, 21-бет.
"Dr Walter Martin," The Christian Librarian, 13 (4) (1970), pp. 3–4. Barnhouse, Margaret N., That Man Barnhouse (Tyndale House, Wheaton, 1983), pp. 223–225 & 252–254. Biggs, Charles R., "Walter Martin: Patron Saint of Evangelical Apologists". A word document available from "A Place For Truth"
Groothuis, Douglas, "Walter R. Martin" in Evangelical Dictionary of World Missions, edited by A. Scott Moreau (Baker, Grand Rapids, 2000), p. 601. Quebedeaux, Richard, The Worldly Evangelicals (Harper & Row, 1978), pp. 66–67. Stafford, Tim, "The Kingdom of the Cult Watchers," Christianity Today, October 7, 1991, p. 21.
Жазбаларды сын тұрғысынан бағалау
Коуэн, Дуглас И. Жалған куәлік беру ме? Христиандық қарсы культ таныстырылымы (Прагер баспасы, Вестпорт, Коннектикут және Лондон, 2003). Джонсен, Томас С., "Тарихи келісім және Христиан ғылымы: қолжазба дау-жанжалының тарихы", The New England Quarterly 53 (1980), 3–22 беттер. Салиба, Джон А. Жаңа діни қозғалыстарды түсіну, 2-ші басылым (Альта Мира Пресс, Уолнат Крик, Ланхам, Нью-Йорк және Оксфорд, 2003). Шуп, Ансон Д. Жаңа діндерге қатысты алты перспектива: жағдайды зерттеу әдісі. Дін және қоғам зерттеулері, 1-том. (Эдвин Меллен Пресс, Льюистон, Нью-Йорк және Квинстон, Онтарио, 1981), 61–84 беттер.