Кіріспе
Ирландиялық энтомолог (1806–1870) дәрігер және саясаткер Александр Генри Халидей (1806–1870, сондай-ақ Энрико Алессандро Халидей, Алексис Генрих Халидей немесе жай ғана Халидей деп те аталады) – ирландиялық энтомолог. Ол негізінен гименоптералар, диптералар және тизаноптералар бойынша жұмыстарымен танымал, бірақ барлық жәндіктер тобы және энтомологияның көптеген салалары бойынша жұмыс істеді. Халидей Антрим графтығының Карнмони қаласында дүниеге келді, кейін Ирландияның Даун графтығының Холивуд қаласында тұрды. Роберт Темплтонның балалық шақтағы досы, ол уақытын Ирландия мен Лукка арасында бөлісіп, Камилло Рондани мен Адольфо Тарджони Тоццеттимен бірге Италия энтомологиялық қоғамын құрды. Ол Корольдік Ирландия академиясының, Белфаст табиғат тарихы қоғамының, Лондон микроскопиялық қоғамының және Галилея өнер және ғылым академиясының мүшесі, сондай-ақ (қазіргі Корольдік) Лондон энтомологиялық қоғамының мүшесі болды. Александр Халидей 19 ғасырдағы ең ірі диптерологтардың бірі және ең танымал британдық энтомологтардың бірі еді. Оның жетістіктері төрт негізгі сала бойынша болды: сипаттама, жоғары таксономия, синонимия және биология. Ол көптеген маңызды таксондарды құрды, соның ішінде Thysanoptera және Mymaridae және Ichneumonidae тұқымдастарын.
the physician and politician
Alexander Henry Haliday (1806–1870, also known as Enrico Alessandro Haliday, Alexis Heinrich Haliday, or simply Haliday) was an Irish entomologist. He is primarily known for his work on Hymenoptera, Diptera, and Thysanoptera, but worked on all insect orders and on many aspects of entomology. Haliday was born in Carnmoney, County Antrim later living in Holywood, County Down, Ireland. A boyhood friend of Robert Templeton, he divided his time between Ireland and Lucca, where he co founded the Italian Entomological Society with Camillo Rondani and Adolfo Targioni Tozzetti. He was a member of the Royal Irish Academy, the Belfast Natural History Society, the Microscopical Society of London, and the Galileiana Academy of Arts and Science, as well as a fellow of the (now Royal) Entomological Society of London. Alexander Haliday was among the greatest dipterists of the 19th century and one of the most renowned British entomologists. His achievements were in four main fields: description, higher taxonomy, synonymy, and biology. He erected many major taxa including the order Thysanoptera and the families Mymaridae and Ichneumonidae.
Ерте өмір
Александр Генри Халидей 1806 жылғы 21 қарашада Ирландияның Даун графтығындағы Холивуд қаласының Клифден ауданында, теңіз жағалауындағы шағын қалашықта дүниеге келді. Ол доктор Уильям Халидейдің (1763-1836) және Марион Вебстердің үлкен баласы болды. Халидейдің Уильям Роберт атындағы бауыры және Хортенс атындағы қарындасы болған. Оның әкесі Белфасттың ең белгілі дәрігерлерінің және саяси қайраткерлерінің бірі – доктор Александр Генри Халидейдің немересі және мұрагері еді. Халидей отбасы протестант дінін ұстанған, бірақ дінге аса сенімді болмаған және жақсы жағдайда өмір сүрген, 1820 жылы Антрим графтығындағы £3,054.00 (2017 жылы £246,763.20) құндылығындағы егістік жерлерге ие болған. Отбасы Холивуд және Дублин қалаларында жылжымайтын мүліктерге де иелік еткен, сонымен қатар мата саудасымен және кеме жүргізу ісімен айналысқан. Халидей отбасының өмірі бойы жиі кездесетін бай Лукандық Пизани отбасымен туыстық байланысы болған.
Білім
Халидей өзінің білімін Белфаст академиялық институтында бастады, бұл мектеп табиғат тарихына үлкен қызығушылық танытты. Халидей он екі жасында классикалық пәндерді, он төрт жасында арифметиканы, ал он алты жасында математиканы оқыды. Ол басқа да бірнеше пәндерді, соның ішінде Жорж Кроуфорд Хайндманнан жаратылыстану тарихын үйренді. Халидей Белфаст академиялық институтын және жақын маңдағы Холивудтағы отбасылық үйді он бес жасында тастап, Дублинге көшіп барды, онда ол 1822 жылы Тринити колледжіне оқуға түсті. Ол 1827 жылы бітіріп, классикадан алтын медальмен марапатталды. Содан кейін Халидей Парижге барып, шамамен бір жыл тұрды. Дарент өзені мен Саутгейт маңында. 1835 жылы ол Уильям Томпсонмен бірге Англия мен Уэльске сапарға шықты, ол Лондон қаласындағы Британ мұражайы мен Зоологиялық бақтан басталды, сондай-ақ Матлок, көлдер аймағы (Ньюлендс аңғары), Краммок Вотер, Лланголен және Сноудонға сапарларды қамтыды. 1841 және 1848 жылдар аралығында Халидей уақытының көп бөлігін, мүмкін тіпті барлығын, Ирландиядан тыс, негізінен Луккадағы Пизани отбасының үйінде өткізді. 1842 жылы ол Антримнің жоғары шерифі болып тағайындалды және Карнмони ауданындағы Бэллихоун елді мекенінде тұрды. 1854 жылдан 1860 жылға дейін, Дублинге қайтып келгеннен кейін, Халидей Дублин университетінде омыртқасыз жануарлар зоологиясынан лекция оқыды. Осы жылдары ол "Табиғи тарих" журналының бір бөлігін редакциялады, Дублин университетінің геологиялық қоғамының негісқалаушы мүшесі болды, Дублин университетінің зоологиялық қауымдастығының (Тринити колледжінің) отырыстарында лекция берді және сол университеттің жәндіктер коллекциясын жинақтады. Ол сондай-ақ Лондонға жиі сапар шегіп, көбінесе Генри Тиббэтс Стейнтонмен бірге тұратын. Бұл сапарлар көбінесе Лондон энтомологиялық қоғамының отырыстарымен сәйкес келетін.
Кейінгі өмірі
1862 жылдың ақпан айында Халидей Луккаға көшіп барды. Сицилияға сапар жасағаннан кейін ол туысы, Мэм Пизани және оның отбасымен бірге Вилла Пизаниге қоныс аударды. Экспедициялар мен энтомологтармен кездесулер көбейді. 1862 жылдан өмірінің соңына дейін Халидей Италия бойынша, негізінен солтүстік аймақтарда (Эмилия-Романья, Лигурия, Ломбардия, Пьемонт, Аоста аңғары және Тоскана) жәндіктер жинады, алайда ол Сицилияға екі рет барды.