Кіріспе

I дәрежелі Евло қамалы, Ұлыбритания

Евло қамалы (Castell Ewlo) – Гвинед корольдығымен Флинтширдегі Евло қаласының жанында салынған, Уэльстің иелік қамалы. Уэльс князьдері салған соңғы бекіністердің бірі болған бұл қамал 1277 жылы Эдуард I Уэльске шабуыл жасаған кезде тасталып кетті. Жергілікті карьерден алынған құмтаспен салынған қамалдың құрылысы көп жыл бойы кезең-кезеңмен жалғасқан және толық аяқталмаған болуы мүмкін. Англия коронасы қамалды басып алғаннан кейін оған әскери маңыз бермей, қирауына рұқсат берді. Евло қамалы Солтүстік-Шығыс Уэльс жеріндегі Түйеингл аймағының биік жерінде орналасқан (Уэльс Перфеддвалд). Честер жолының жанында орналасқандықтан, Уэльс-Англия шекарасына жақын стратегиялық маңызға ие болды. Қамал орманды аңғардың ішіндегі тік беткейде орналасқан. Ол оңтүстікке қарай екі өзеннің тоғысқан жеріне қарайды.

Орналасу

Эвлой қамалы мотта және бейли, сондай-ақ қоршау қамалдарының ерекшеліктерін үйлестіреді. Асимметриялық перде қабырғасы – парапеттерімен бірге – екі ауланы қоршап тұрады. Қамалдың оңтүстік жағында тас қашалған мойын шұңқыры қорғаныс қызметін атқарады. Үшбұрышты ішкі алаңның жоғарғы бөлігінде "Уэльс бекінісі" деп аталатын D пішіндес мұнара орналасқан. Ол моттың құрамына кіретін тас тіреуге тұрғызылған; оның негізінде тас қаптамасы бар (негізгі төсеме). Төменгі сыртқы алаң екі бөлек қабырғамен қоршалған, олар дөңгелек нығайтылған мұнарада қиылысады, ол тасты төбеде орналасқан. Перде қабырғалары бірікпегендіктен, олардың парапеттеріне жету үшін баспалдақтар қолданылуы керек болған. Ішкі алаң мен сыртқы алаңды байланыстыратын қақпалар болған жоқ. Эвлой қамалына кіру тек ағаш пандустар арқылы ғана мүмкін болды. Сыртқы алаңда бірнеше ағаш құрылыстар болған. Сыртқы қорғаныс жарығы қамалдың оңтүстігіндегі мойын шұңқырының үстіндегі биік жерді алып жатыр. Ішкі алаңда "Уэльс бекінісі" деп аталатын D пішіндес (немесе жылқы бақиясы пішіндес) мұнара орналасқан. Сатылар бірінші қабаттағы қақпаға дейін жетсе де, бұл заманауи әскери сәулетке ұқсас болғанымен, мұнараның пішіні кейінгі Плантагенет кезеңінің бекіністеріне сәйкес келмейді. D пішіндес мұнаралар әдетте қабырғадан немесе қақпадан шығып тұрады, бірақ Эвлойда қамал салушылар мұнараны/бекіністі жоғарғы алаңдағы моттаға орналастырып, оны өз перде қабырғасымен қоршады. Бұл ерекшелік Уэльс әскери сәулетінде жиі кездеседі. Ұлы Лливелин 1220 жылдары Гвинедтегі Лланфихангель-и-Пеннанттағы Кастелл-и-Береде ұқсас D пішіндес мұнара салдырды. Мұнараның сыртқы қабырғалары – негізінде – шамамен 2 метрге дейін көтерілді. Олар жоғарғы қабаттан биік болды, оның шатырын снарядтардан қорғау үшін. Мұнараның үстінде парапет орналасқан. Тас қабырғаларындағы бос орындар жоғарғы жабық кеңістікте сақтау орындарының болғанын көрсетеді. Мұнарада төменгі қабаттағы бөлмеден жоғары орналасқан бір ғана бірінші қабаттағы зал болды. Мұнараның қисық жақтарында қорғаныс үшін оқ тесіктері жасалған. Сыртқы алаңға қарап тұрған жалпақ жағында романдық стильдегі терезе бар.

Құрылыс

Бұрын 1257 жылы Лливелин ап Груффуд салған деп есептелген, қазір Эвлойды Лливелиннің әкесі Лливелин аб Айорверт одан да ертерек бастағаны болжануда. Оның құрылысы әртүрлі кезеңдерде жүргендігі айтылады, оның ішінде 1213-18 немесе 1221-37 жылдары. 1157 жылы Эвло шайқасында Уэльс князі Оуэйн Гвинед Генрих II әскерлеріне жеңіс однысқаннан кейін, Эвло орманның осы жерінде бұрыннан бекініс болған болуы мүмкін. Егер құрылыс 1210 жылдары басталса, Эвлой Честер графы Ранулф де Блондевиллдің Лливелинмен қарым-қатынасын жақсартуына себеп болуы мүмкін. 1218 жылдан кейін граф 1237 жылы қайтыс болғанға дейін екеуі одақтас болып қала берді.

Қайта алу және қалпына келтіру

1240 жылдардың басында Молд маркалық иелігін бақылау үшін ұзаққа созылған құқықтық даулар кезінде Эвло Лливелиннің ұлы Даффид ап Лливелин мен Англияның Генрих III-нің шенеуніктері арасындағы сәтсіз келіссөздер үшін база ретінде пайдаланылды, бұл 1244 және 1246 жылдар аралығында соғысқа әкеп соқты. Даффид ап Лливелин жеңілгеннен кейін, Уэльс халқы ағылшын билігі қайта орнатылғанда Эвлоны тастап кеткен сияқты. Эвло Ливелин ап Груффуд 1256-57 жылдары Перфеддвалдты қайта басып алғанда қайтадан жаулап алып, жаңартылды. Ол 1259 және 1260 жылдары Уэльс және ағылшындар арасындағы келіссөздер үшін тағы да жағдай жасады.

Тастауы

1276 жылы Эдуард I бірінші Уэльс соғысын Честер қамалынан әскерін шығарып, Ди сағасының батыс жағалауы бойымен жорыққа шығу арқылы бастады. Флинтте (Честерден бір күндік сапар) алдыңғы база құрылғаннан кейін, Флинт қамалының құрылысы дереу басталды. 1276-77 жылдардағы соғыс жылнамаларында Евлое туралы еске алынбаған, бірақ қамалдың сыртындағы қоршау жұмыстарының болуы оның қоршауға алынғанын көрсетеді. Эдуард I үшін Евлоенің әскери маңызы болмады, өйткені оның Флинт және Руддлан қалаларындағы стратегиялық қамалдары теңіз арқылы жабдықталуы мүмкін еді. Евлое қамалына қатысты соңғы замандас жазбалары 1311 жылы Честер сот судьясының Эдуард II-ге жіберген баяндамасында Честер сот тізімдерінде кездеседі. Бұл баяндама 12 ғасырдың ортасынан бергі Евлоэ меншігінің тарихына арналған. Тізімдерде 1257 жылы Льюэллин ап Груффуд ағылшындардан Евлоені қайтарып алғаны және орман ішіндегі қамалды "күштіргені" жазылған, сондай-ақ 1311 жылы қамалдың көп бөлігі әлі де тұрғаны айтылған. Орта ғасырдың соңына қарай қамал қирап, бұзылып кеткен. Оның қабырғалары мен мұнарасынан алынған көптеген тас материалдар Молд және Коннах'с Куэй аймағындағы құрылыстарға пайдаланылды.

Сақтау

I дәрежелі санаттағы ғимарат болып табылатын Эвлой қамалы Wepre Park-інің құрамына кіреді; Флинтшир округі кеңесі басқаратын ауылдық саябақ. Қамал Уэльстің ұлттық мұра агенттігі Cadw-тің қамқорлығында. Оған Вепре орманы арқылы жаяу жолдармен жетуге болады. Кіру тегін. 2009 жылдың қараша айында қамал Флинтшир округі кеңесі сатқан бес егістік және ормандық учаскенің бірі болды. Жергілікті билік Эвлой қамалы мен оның орналасқан жерінің кез келген құрылыстан қорғалғанын мәлімдеді. Ол аукционда аты-жөні белгісіз фермерге 122 000 фунт стерлингке, онымен бірге айналасындағы жерлерге сатылды.